Phường Hoành Bồ

Tổng quan

Phường Hoành Bồ là đơn vị hành chính cấp xã nằm ở bờ bắc vịnh Cửa Lục, thuộc Thành phố Quảng Ninh. Lõi đô thị của phường là thị trấn Trới — nơi đặt huyện lỵ Hoành Bồ suốt nhiều thập kỷ, rồi trở thành phường Hoành Bồ của thành phố Hạ Long từ ngày 1/1/2020. Đợt sắp xếp năm 2025 nhập thêm hai xã ven đô là Sơn Dương, Lê Lợi và phần còn lại của xã Đồng Lâm, khiến phường có diện tích lớn hơn nhiều so với một phường đô thị thông thường.

Theo số liệu sắp xếp, phường rộng 175,94 km², dân số 28.534 người, mật độ khoảng 162 người/km². Con số này phản ánh cấu trúc hai lớp: một khu đô thị nhỏ, dân cư tập trung quanh sông Trới, bao quanh bởi vùng đồi rừng, ruộng và làng xóm của các xã cũ. Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND phường đặt tại trụ sở phường Hoành Bồ trước đây.

Tên phường giữ lại tên một huyện đã tồn tại hơn năm thế kỷ, từ thời Lê Thánh Tông cho tới khi giải thể năm 2019. Vì vậy, với người địa phương, “Hoành Bồ” vừa là tên phường mới, vừa là tên gọi quen thuộc cho cả vùng đất phía bắc Hạ Long, gồm cả các xã Quảng La, Thống Nhất, Lương Minh và Kỳ Thượng.

Tên gọi và ý nghĩa

Phường mới kế thừa tên phường Hoành Bồ — tên đặt năm 2020 cho thị trấn Trới khi huyện Hoành Bồ nhập vào thành phố Hạ Long, để tên huyện cũ không mất đi. Bản thân tên Hoành Bồ là một địa danh hành chính rất lâu đời: các tài liệu lịch sử Quảng Ninh cho biết huyện được định danh dưới thời Lê Thánh Tông (năm 1469), thuộc phủ Hải Đông, thừa tuyên An Bang. Có sách chép rằng trước thời Lê huyện từng mang tên Hoành Phố; thông tin này chỉ thấy ở một số nguồn và cần được đối chiếu thêm.

Chữ Hán và nghĩa

Trong thư tịch thời Nguyễn, tên huyện thường được ghi là 橫蒲. Chữ Hoành 橫 nghĩa là ngang, nằm ngang, trải rộng theo chiều ngang; chữ Bồ 蒲 chỉ cây cói, cỏ bồ — loài cỏ nước mọc ở bãi lầy, cửa sông, xưa dùng dệt chiếu, đan buồm. Ghép lại, tên thường được hiểu theo hướng mô tả cảnh quan: một dải bãi cói, bãi bồ trải ngang. Cách hiểu này hợp với địa thế vùng đất ven vịnh Cửa Lục, nơi có bãi triều và cửa sông, nhưng chưa có văn bản cổ nào giải thích trực tiếp lý do đặt tên, nên chỉ nên xem là cách đọc nghĩa của hai chữ.

Cần lưu ý chữ Bồ trong từ điển Hán Việt có nhiều chữ đồng âm (như 菩 trong “Bồ Tát”, 葡 trong “bồ đào”); với tên huyện, chữ 蒲 là cách ghi được dùng phổ biến. Tên đôi khi còn bị viết sai thành “Hoàng Bồ” trong một số văn bản và bản đồ.

Tên Trới

Người địa phương vẫn quen gọi khu trung tâm là Trới — theo tên sông Trới và thị trấn Trới (lập năm 1957). Âm “Trới” không có chữ Hán Việt tương ứng, nhiều khả năng là tên Nôm/thuần Việt của dòng sông; nghĩa gốc chưa được giải thích trong tài liệu nào tra được. Hai cây cầu Trới I và Trới II bắc qua sông trong khu trung tâm giữ lại tên gọi này.

Trên cả nước hiện chỉ có một đơn vị cấp xã mang tên Hoành Bồ, nên ghi địa chỉ không lo trùng.

Địa lý

Phường nằm ở phía tây bắc khu đô thị Hạ Long cũ, phía bắc vịnh Cửa Lục — vùng nước rộng ăn sâu vào đất liền ngăn cách Hoành Bồ với các phường Bãi Cháy, Hồng Gai. Theo các mô tả ranh giới sau sắp xếp, phường giáp xã Lương Minh ở phía bắc, xã Thống Nhất ở phía đông, xã Quảng La ở phía tây; phía nam là các phường Tuần Châu, Việt Hưng và Bãi Cháy.

Địa hình chuyển dần từ đồi thấp ở phía bắc xuống dải đất ven sông và bãi triều ở phía nam. Sông Trới chảy qua khu trung tâm rồi đổ ra vịnh Cửa Lục; các vùng Sơn Dương, Lê Lợi phía tây và Đồng Lâm phía bắc chủ yếu là đồi, rừng trồng và ruộng xen trong thung lũng. Phần phía bắc của xã Đồng Lâm cũ tiếp giáp vùng rừng tự nhiên thuộc Khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn – Kỳ Thượng.

Khí hậu là khí hậu nhiệt đới gió mùa của vùng ven biển Đông Bắc: mùa đông lạnh, có mưa phùn, mùa hè nóng ẩm, mưa nhiều và chịu ảnh hưởng của bão từ vịnh Bắc Bộ.

Lịch sử

Huyện Hoành Bồ qua các thời kỳ

Năm 1836, dưới triều Minh Mạng, huyện Hoành Bồ thuộc phủ Sơn Định, tỉnh Quảng Yên, gồm 4 tổng là Vạn Yên, Dương Huy, Yên Mỹ và Trí Xuyên; huyện lỵ đặt ở xã Trí Xuyên. Tên Sơn Dương đã có mặt từ thời này, là một xã thuộc tổng Yên Mỹ. Sau Cách mạng tháng Tám, huyện thuộc tỉnh Quảng Yên; tháng 10/1949 nhập vào Đặc khu Hòn Gai; năm 1955 thuộc khu Hồng Quảng; từ năm 1963 thuộc tỉnh Quảng Ninh.

Thị trấn Trới được thành lập năm 1957 và giữ vai trò huyện lỵ Hoành Bồ. Năm 1983, xã Đồng Quặng được chia thành hai xã Đồng Lâm và Đồng Sơn. Trong nửa sau thế kỷ XX, nhiều xã phía nam của huyện như Tuần Châu, Việt Hưng, Đại Yên lần lượt chuyển về Hòn Gai – Hạ Long, khiến Hoành Bồ thu hẹp dần về vùng đồi núi phía bắc.

Nhập vào Hạ Long năm 2020

Theo Nghị quyết 837/NQ-UBTVQH14 ngày 17/12/2019 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, toàn bộ huyện Hoành Bồ nhập vào thành phố Hạ Long từ ngày 1/1/2020; thị trấn Trới chuyển thành phường Hoành Bồ. Trước khi giải thể, huyện có diện tích 843,54 km², gồm thị trấn Trới và 12 xã.

Sắp xếp năm 2025

Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ diện tích, dân số của phường Hoành Bồ, xã Sơn Dương, xã Lê Lợi và phần còn lại của xã Đồng Lâm (sau khi một phần Đồng Lâm đã nhập vào xã Thống Nhất mới) thành phường Hoành Bồ. Chính quyền phường mới hoạt động từ ngày 1/7/2025, khi cấp huyện — ở đây là thành phố Hạ Long — kết thúc hoạt động. Từ ngày 1/9/2026, theo Nghị quyết 36/2026/QH16, tỉnh Quảng Ninh trở thành Thành phố Quảng Ninh trực thuộc trung ương, và phường Hoành Bồ là một phường của thành phố này.

Dân cư – xã hội

Với 28.534 người, Hoành Bồ là phường có quy mô dân số trung bình nhưng mật độ thấp so với các phường lõi Hạ Long, do phần lớn diện tích là đồi rừng của các xã cũ. Dân cư dày nhất ở khu trung tâm Trới, dọc các trục đường tỉnh và bờ sông; các vùng Sơn Dương, Lê Lợi, Đồng Lâm có dân cư dạng thôn xóm.

Các tài liệu về thị trấn Trới cho biết cư dân khu trung tâm chủ yếu là người Kinh và người Hoa. Vùng Hoành Bồ cũ nói chung là nơi sinh sống của nhiều dân tộc, trong đó người Dao đông nhất trong các dân tộc thiểu số, cư trú nhiều ở các xã vùng cao phía bắc; ở các thôn của Đồng Lâm cũ có đồng bào Dao sinh sống cùng người Kinh. Đời sống tín ngưỡng gồm thờ cúng tổ tiên, thờ thần làng ở đình miếu, cùng các nghi lễ riêng của người Dao.

Khu trung tâm có các thiết chế văn hóa – thể thao cấp vùng từ thời huyện lỵ như trung tâm văn hóa, nhà thi đấu; mạng lưới trường học các cấp và cơ sở y tế phục vụ cho cả vùng Hoành Bồ cũ. Phường được tổ chức thành các khu phố và thôn.

Kinh tế

Kinh tế phường có ba mảng chồng lên nhau. Khu trung tâm Trới là đầu mối thương mại – dịch vụ của vùng Hoành Bồ cũ: chợ, cửa hàng, dịch vụ vận tải và các cơ quan hành chính, trường học. Vùng Hoành Bồ cũ có nguồn đá vôi và đất sét lớn, là nơi đặt nhiều cơ sở sản xuất xi măng, gạch ngói, vật liệu xây dựng — ngành từng là trụ cột công nghiệp của huyện Hoành Bồ.

Các vùng Sơn Dương, Lê Lợi, Đồng Lâm vẫn giữ nông – lâm nghiệp: trồng lúa, rau màu ở thung lũng, chăn nuôi, và đặc biệt là trồng rừng keo, thông lấy gỗ — nghề gắn với Lâm trường Hoành Bồ, đơn vị từng quản lý hàng chục nghìn hécta đất rừng của huyện và cung cấp gỗ trụ mỏ cho ngành than.

Từ khi nhập vào Hạ Long, vùng Hoành Bồ được định hướng là không gian mở rộng đô thị, công nghiệp – dịch vụ về phía bắc vịnh Cửa Lục; các tuyến cao tốc và đường kết nối mới giúp phường gắn chặt hơn với Bãi Cháy và Hồng Gai.

Văn hóa

Văn hóa phường là sự giao thoa giữa thị trấn huyện lỵ và làng quê vùng đồi. Khu trung tâm Trới có các thiết chế văn hóa chung của vùng, nơi tổ chức các hoạt động văn nghệ, thể thao, lễ hội của Hoành Bồ trước đây. Ở các thôn cũ của Sơn Dương, Lê Lợi vẫn duy trì sinh hoạt đình làng, lễ cúng theo mùa vụ.

Cộng đồng người Dao ở vùng Đồng Lâm và các xã phía bắc giữ nhiều phong tục riêng như lễ cấp sắc, trang phục thêu, các trò chơi dân gian như ném còn. Ẩm thực vùng Hoành Bồ mang dấu ấn của cả vùng biển lẫn vùng rừng: hải sản từ vịnh Cửa Lục, măng, gà đồi và các món chế biến từ sản vật rừng.

Các di tích, đình chùa cụ thể của từng thôn cần được bổ sung khi có nguồn kiểm chứng; bài viết chưa nêu tên để tránh sai lệch.

Giao thông

Phường là đầu mối giao thông phía bắc Hạ Long. Theo các tài liệu về phường, quốc lộ 279, các đường tỉnh 324 và 326 cùng cao tốc Hạ Long – Vân Đồn đi qua hoặc chạy sát địa bàn; hai cầu Trới I và Trới II bắc qua sông Trới nối khu trung tâm. Từ Hoành Bồ, các tuyến đường tỏa lên Quảng La và vùng giáp Bắc Ninh ở phía tây bắc, lên Thống Nhất, Kỳ Thượng ở phía đông bắc, và xuống Bãi Cháy ở phía nam.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi theo dạng: [thôn/khu phố], phường Hoành Bồ, Thành phố Quảng Ninh, không còn cấp huyện hay “thành phố Hạ Long”. Người dân thuộc xã Sơn Dương, Lê Lợi và phần Đồng Lâm cũ nay làm thủ tục hành chính tại trung tâm phục vụ hành chính công của phường Hoành Bồ.

Bản đồ Phường Hoành Bồ

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Hoành Bồ được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Hạ Long trước đây

• Phường Bãi Cháy 42.108
• Phường Cao Xanh 32.809
• Phường Hà Lầm 47.747
• Phường Hạ Long 52.905
• Phường Hà Tu 29.643
• Phường Hồng Gai 51.333
• Phường Tuần Châu 14.904
• Phường Việt Hưng 51.787
• Xã Kỳ Thượng 5.918
• Xã Lương Minh 5.608
• Xã Quảng La 9.183
• Xã Thống Nhất 17.310