Xã Quảng Tân

Tổng quan

Xã Quảng Tân chiếm nửa phía bắc vùng Đầm Hà cũ, thuộc Thành phố Quảng Ninh. Xã được lập ngày 1/7/2025, khi Quảng Ninh còn là tỉnh, bằng việc nhập trọn bốn xã; từ ngày 1/9/2026 thuộc Thành phố Quảng Ninh theo Nghị quyết 36/2026/QH16.

Theo số liệu sắp xếp, xã rộng 184,81 km², dân số 18.049 người, mật độ khoảng 98 người/km². Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại trụ sở cũ của xã Quảng Tân, ngay phía bắc khu trung tâm Đầm Hà.

Hai điểm nhận diện của xã: hồ chứa nước Đầm Hà Động, công trình thủy lợi lớn nhất vùng, nằm trên địa bàn xã Quảng Lợi cũ; và một chuỗi tên xã cũ mang chung chữ “Quảng” — dấu vết của huyện Quảng Hà tồn tại từ 1969 đến 2001.

Tên gọi và ý nghĩa

Xã mới giữ tên Quảng Tân, tên của xã nằm gần trung tâm nhất trong bốn xã hợp thành. Câu chuyện tên gọi ở đây thú vị vì cả bốn tên đều không “cổ”: phần lớn được đặt cùng một đợt năm 1979.

Đợt đổi tên năm 1979

Năm 1969, hai huyện Đầm Hà và Hà Cối hợp nhất thành huyện Quảng Hà. Năm 1979, theo Quyết định 17-CP, một loạt xã của huyện được đổi tên, lấy chữ đầu “Quảng” của tên huyện ghép với một chữ mang nghĩa tốt: Mộc Bài đổi thành Quảng Tân, Nà Pá thành Quảng An, Thanh Y thành Quảng Lâm, Đầm Hà Động thành Quảng Lợi. Trong các tên cũ, Nà Pá mang dáng địa danh gốc tiếng Tày – Nùng (nà nghĩa là ruộng nước); nguồn gốc tên Mộc Bài chưa tra được; Thanh Y trùng với tên nhóm Dao Thanh Y sinh sống trong vùng, nhưng chưa có tài liệu xác nhận đây là lý do đặt tên. Wiki Ngôn Ngữ có mục từ Quảng Tân ghi đây là tên xã thuộc huyện Quảng Hà.

Nghĩa chữ

Quảng là 廣 — rộng, lớn (như “quảng trường”, “quảng đại”); ở đây chữ này trước hết là ký hiệu thuộc về huyện Quảng Hà. Tân là 新 — mới. Quảng Tân 廣新 có thể hiểu là “vùng mới của Quảng Hà” hay “rộng mở và mới”; Quảng An (安, yên ổn), Quảng Lâm (林, rừng), Quảng Lợi (利, lợi ích) theo cùng một mô thức. Các chữ này là cách hiểu theo chữ thông dụng của lối đặt tên mới thời kỳ ấy.

Trùng tên

Sau ngày 1/7/2025 còn có xã Quảng Tân, tỉnh Lâm Đồng (vốn thuộc huyện Tuy Đức, Đắk Nông cũ). Khi ghi địa chỉ nên kèm “Thành phố Quảng Ninh”.

Địa lý

Theo các mô tả ranh giới hiện có, phía bắc xã giáp xã Bình Liêu; phía nam giáp xã Đầm Hà; phía đông giáp xã Đường Hoa; phía tây giáp xã Đông Ngũ.

Địa hình cao dần từ nam lên bắc. Phần Quảng Tân cũ ở phía nam là đất thấp liền kề khu trung tâm Đầm Hà; phần Quảng Lợi cũ có thung lũng và hồ Đầm Hà Động; phần Quảng An, Quảng Lâm, Dực Yên cũ lên tới vùng đồi núi giáp Bình Liêu, chủ yếu là đất rừng. Các khe suối từ vùng núi này đổ về hồ và về các dòng sông nhỏ chảy ra biển qua vùng Đầm Hà.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa, vùng núi phía bắc mát và mưa nhiều hơn dải ven biển. Hồ Đầm Hà Động điều tiết nước cho cả vùng hạ du; tháng 10/2014, mưa lớn làm vỡ đập phụ của hồ, gây ngập nhiều xã và thị trấn Đầm Hà, gần 5.000 người bị cô lập.

Lịch sử

Vùng này thuộc huyện Đầm Hà lập năm 1946 trong tỉnh Hải Ninh, rồi thuộc tỉnh Quảng Ninh từ 1963. Năm 1969 huyện Đầm Hà nhập với Hà Cối thành huyện Quảng Hà; các xã Mộc Bài, Nà Pá, Thanh Y, Đầm Hà Động là xã của Quảng Hà và năm 1979 được đổi tên thành Quảng Tân, Quảng An, Quảng Lâm, Quảng Lợi (Quyết định 17-CP). Năm 2001, Quảng Hà chia thành hai huyện Hải Hà và Đầm Hà; các xã này về huyện Đầm Hà.

Năm 2006, Nghị định 58/2006/NĐ-CP chuyển 24,45 ha và 355 người của xã Quảng Tân về thị trấn Đầm Hà. Hồ Đầm Hà Động khởi công cùng năm 2006, hoàn thành năm 2011. Theo Nghị quyết 837/NQ-UBTVQH14, từ ngày 1/1/2020 toàn bộ xã Quảng Lợi (9,38 km², 2.288 người theo số liệu 2018) nhập vào xã Quảng Tân.

Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ bốn xã Quảng An, Dực Yên, Quảng Lâm và Quảng Tân thành xã Quảng Tân, hoạt động từ 1/7/2025. Từ 1/9/2026, xã thuộc Thành phố Quảng Ninh.

Dân cư – xã hội

Xã có 18.049 người. Dân cư đông ở phần Quảng Tân, Quảng Lợi cũ gần trung tâm Đầm Hà; các thôn vùng đồi phía bắc thưa hơn. Vùng Đầm Hà cũ có hai dân tộc chính là Kinh và Dao, cùng người Tày, Sán Chỉ, Sán Dìu, Hoa; các thôn vùng núi là nơi cư trú chủ yếu của đồng bào Dao.

Người Dao giữ lễ cấp sắc — nghi lễ trưởng thành quan trọng của nam giới Dao, được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2024 cho người Dao Thanh Y ở nhiều địa phương Quảng Ninh, trong đó có Đầm Hà. Mạng lưới trường học, trạm y tế bố trí theo cụm; dịch vụ tuyến trên tập trung ở khu trung tâm xã Đầm Hà sát bên.

Kinh tế

Nông – lâm nghiệp là chính. Vùng thấp trồng lúa, rau màu nhờ nước tưới từ hồ Đầm Hà Động — công trình vốn trên 500 tỷ đồng, theo thiết kế tưới khoảng 3.500 ha, cấp nước sinh hoạt cho khoảng 29.000 người và cắt lũ cho hạ du. Vùng đồi trồng rừng keo, quế, cây ăn quả; chăn nuôi gia súc, gia cầm theo hộ và trang trại.

Gần khu trung tâm Đầm Hà và Quốc lộ 18, phần phía nam xã có thêm hoạt động dịch vụ, buôn bán nhỏ. Cao tốc Vân Đồn – Móng Cái đi qua vùng Đầm Hà cũ giúp nông lâm sản ra thị trường thuận lợi hơn.

Văn hóa

Chưa tra được tài liệu về di tích được xếp hạng riêng trên địa bàn xã. Văn hóa của xã thuộc dòng chung vùng Đầm Hà cũ với ba di sản văn hóa phi vật thể quốc gia có ghi danh vùng này: hát Soóng Cọ của người Sán Chỉ (Quyết định 3421/QĐ-BVHTTDL), lễ cấp sắc của người Dao Thanh Y (Quyết định 3976/QĐ-BVHTTDL) và lễ mừng cơm mới của người Tày (Quyết định 3989/QĐ-BVHTTDL), hai quyết định sau ban hành ngày 10/12/2024.

Bản đồ Xã Quảng Tân

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Quảng Tân được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Đầm Hà trước đây

• Xã Đầm Hà 25.947