Phường Đông Hà

Tổng quan

Phường Đông Hà thuộc tỉnh Quảng Trị, là phần phía bắc của thành phố Đông Hà — tỉnh lỵ của tỉnh Quảng Trị từ năm 1989 đến 30/6/2025. Phường gồm khu trung tâm cũ quanh chợ Đông Hà bên bờ sông Hiếu (các phường 1, 3, 4) và hai phường ven là Đông Giang, Đông Thanh. Phần phía nam thành phố cũ hợp thành phường Nam Đông Hà.

Phường rộng 38,05 km², dân số 50.915 người, mật độ khoảng 1.340 người/km². Trụ sở phường đặt tại trụ sở phường 3 và phường Đông Thanh cũ. Từ 1/7/2025, trung tâm hành chính của tỉnh Quảng Trị mới đặt tại phường Đồng Hới (Quảng Bình cũ); Đông Hà vẫn là đô thị lớn và đầu mối giao thông, thương mại của phần phía nam tỉnh.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: phường kế thừa tên thành phố Đông Hà. Tên này bắt nguồn từ một làng cổ: theo danh mục làng xã trong Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn (khoảng năm 1776), tổng An Đôn huyện Đăng Xương có làng Đông Hà, kề các làng Điếu Ngao, Hà Xá, Trung Chỉ, Lập Thạch. Từ một xóm nhỏ, Đông Hà lớn lên thành thị trấn, thị xã rồi thành phố, và tên làng trở thành tên đô thị.

Chữ Hán và nghĩa: tên thường được hiểu là 東河 — đông 東 là phương đông, hà 河 là sông; cả tên mang nghĩa “sông phía đông”, phù hợp với vị trí khu dân cư bên dòng sông Hiếu. Âm “hà” còn ứng với nhiều chữ khác (như 霞 là ráng mây, 荷 là sen), và tư liệu tra được chưa dẫn bản chữ Hán gốc của tên làng, nên cách hiểu 東河 nên xem là cách đọc phổ biến chứ chưa phải kết luận văn bản học.

Lịch sử tên đơn vị: Đông Hà là thị trấn nhỏ thời Pháp; thị xã từ sau 1975; thành phố từ năm 2009; nay là tên hai phường — Đông Hà và Nam Đông Hà. Các phường Đông Giang, Đông Thanh, Đông Lễ, Đông Lương lập trong những năm 1991–1999 đều có chữ “Đông” đứng đầu, còn chữ sau trùng với chữ sau trong tên xã gốc (Cam Giang, Cam Thanh, Triệu Lễ, Triệu Lương).

Trùng tên: trước 2025 từng có xã Đông Hà ở Bình Thuận, Hà Giang, Thái Bình; các xã này đã nhập vào đơn vị khác. Hiện cả nước chỉ có một phường Đông Hà. Không nhầm với phường Hà Đông của Hà Nội.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, phường Đông Hà giáp xã Hiếu Giang ở phía bắc và phía tây; phía nam giáp phường Nam Đông Hà và xã Ái Tử; phía đông giáp xã Gio Linh và xã Triệu Bình.

Sông Hiếu chảy qua phường trước khi đổ vào sông Thạch Hãn; chợ Đông Hà nằm ngay bên bờ sông. Địa hình Đông Hà có hai dạng: gò đồi bát úp ở phía tây và tây nam, cao 5–100 m, đất feralit vàng trên phiến sét; và đồng bằng thấp, cao trung bình khoảng 3 m, đất phù sa — vùng đồng bằng này có mặt ở các phường 3, Đông Thanh, Đông Giang cũ. Đất trũng ven sông dễ ngập trong mùa lũ.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa, chịu mạnh gió Tây Nam khô nóng (gió Lào) vào mùa hè; khoảng 80% lượng mưa năm dồn vào bốn tháng mùa mưa; bão tập trung từ tháng 9 đến tháng 11.

Lịch sử

Từ làng ven sông đến thị trấn

Đầu thế kỷ XX, Đông Hà vẫn là một xóm nhỏ, chỉ là điểm dừng của tàu hỏa Bắc – Nam. Khi người Pháp mở đường 9 (xây dựng năm 1930) nối Đông Hà với Lào, các đoàn xe chở hàng từ Lào về ga Đông Hà rồi theo đường sắt ra Bắc; Đông Hà dần thành nơi trung chuyển. Theo tư liệu huyện Cam Lộ, thời Đồng Khánh (1886–1888) phần lớn đất thị xã Đông Hà sau này thuộc tổng An Lạc, huyện Cam Lộ.

Trong kháng chiến chống Pháp, Đông Hà là một thị trấn nhỏ khoảng hơn nghìn dân. Sau năm 1954, khi sông Bến Hải thành giới tuyến tạm thời, Đông Hà trở thành tiền đồn quân sự phía bắc của Việt Nam Cộng hòa, mang dáng một đô thị lính với nhiều doanh trại xen lẫn khu dân cư.

Sau năm 1975

• Sau 1975, Đông Hà là thị xã thuộc tỉnh Bình Trị Thiên, gồm 5 phường 1–5 và xã Quảng Tân.
• 1978 — xã Cam Giang nhập vào xã Cam An (huyện Cam Lộ).
• 11/9/1981 — Quyết định 64/HĐBT sáp nhập vào thị xã các xã Cam Giang, Cam Thanh (Cam Lộ) và Triệu Lương, Triệu Lễ (Triệu Phong).
• 1/7/1989 — tỉnh Quảng Trị tái lập, thị xã Đông Hà là tỉnh lỵ.
• 1991 — thành lập phường Đông Thanh (từ xã Cam Thanh) và phường Đông Giang (từ xã Cam An, nơi xã Cam Giang đã nhập vào); khi tái lập huyện Cam Lộ, thị xã giữ lại các thôn Nghĩa An, Thanh Lương, An Lạc, Đông Lai, Thượng Nghĩa, Đại Độ, Đình Tổ, Thượng Độ, Tây Trì.
• 2005 — đô thị loại III; 11/8/2009 — thành phố Đông Hà (Nghị quyết 33/NQ-CP); 8/8/2024 — đô thị loại II.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ các phường 1, 3, 4, Đông Giang, Đông Thanh thành phường Đông Hà; phường hoạt động từ 1/7/2025, cùng ngày tỉnh lỵ chuyển về Đồng Hới.

Lưu ý: một số tư liệu trực tuyến chép sai danh sách phường hợp thành; danh sách chuẩn theo nghị quyết là phường 1, 3, 4, Đông Giang và Đông Thanh.

Dân cư – xã hội

Với 50.915 người, phường Đông Hà là một trong những đơn vị đông dân của Quảng Trị, dù dân số ít hơn phường Nam Đông Hà láng giềng. Dân cư dày đặc ở khu trung tâm cũ (phường 1, 3, 4) và thưa dần ra các khu ven như Đông Giang, Đông Thanh, nơi còn làng xóm và đồng ruộng xen phố.

Là trung tâm tỉnh lỵ suốt 36 năm, phường tập trung nhiều cơ quan cấp tỉnh trước sắp xếp, trường học, cơ sở y tế và dịch vụ. Sau khi trung tâm hành chính tỉnh chuyển về Đồng Hới, một phần cơ quan được sắp xếp lại; Đông Hà vẫn là đô thị trung tâm của vùng Quảng Trị cũ.

Ở các làng gốc như An Lạc, Đại Độ, Thượng Độ, đời sống tín ngưỡng vẫn giữ lệ thờ cúng tổ tiên, thần làng bên cạnh Phật giáo.

Kinh tế

Kinh tế phường chủ yếu là thương mại – dịch vụ. Chợ Đông Hà nằm ở trung tâm phường, bên sông Hiếu, là chợ lớn nhất tỉnh Quảng Trị: chợ mới khởi công ngày 13/7/1991, khai trương ngày 19/12/1995 và hoàn thiện cuối năm 2003 với hơn 1.700 lô quầy; ngoài hàng trong nước còn có hàng hóa từ Thái Lan, Lào, Trung Quốc về qua cửa khẩu Lao Bảo. Kiến trúc chợ gợi hình những con thuyền đậu sát nhau.

Ở phường Đông Giang cũ có làng hoa An Lạc (khu phố 3), làng hoa lớn nhất Quảng Trị, chuyên cung cấp hoa Tết, nhất là hoa cúc. Vùng đồng bằng ven sông còn trồng lúa, rau màu; một số hồ đập ở vùng đồi được dùng để nuôi trồng thủy sản và tưới tiêu.

Vị trí ở điểm đầu Quốc lộ 9 và trên Quốc lộ 1 khiến Đông Hà là nơi lưu trú, trung chuyển của du khách thăm các di tích chiến tranh như cầu Hiền Lương, địa đạo Vịnh Mốc, đường 9 – Khe Sanh, Thành cổ Quảng Trị, và của khách đường bộ từ Lào, Thái Lan.

Văn hóa

Đông Hà là đô thị trẻ, phần lớn kiến trúc hiện nay hình thành sau năm 1975, nhưng các làng gốc của phường có lịch sử từ thời chúa Nguyễn: An Lạc, Đình Tổ, Thượng Độ, Nghĩa An, Thanh Lương đều có tên trong danh mục làng xã tổng An Lạc thế kỷ XVIII; còn làng Đông Hà — nơi cho đô thị cái tên — cùng làng Điếu Ngao ven sông Hiếu thuộc tổng An Đôn.

Ẩm thực Đông Hà mang đặc trưng Quảng Trị; cháo bột vịt Đông Hà được kể trong danh sách món ăn của tỉnh. Phiên chợ hoa Tết ở An Lạc và chợ Đông Hà dịp cuối năm là nét sinh hoạt quen thuộc của người dân.

Giao thông

Thành phố Đông Hà cũ nằm ở ngã ba Quốc lộ 1 và Quốc lộ 9; km 0 của Quốc lộ 9 đặt tại Đông Hà, từ đây tuyến đường đi Lao Bảo và là một phần đường Xuyên Á AH16, đầu phía đông của hành lang kinh tế Đông – Tây. Đường sắt Bắc – Nam chạy qua Đông Hà; ga Đông Hà nằm ở phường Nam Đông Hà. Hai đoạn cao tốc Vạn Ninh – Cam Lộ và Cam Lộ – La Sơn gặp nhau ở xã Hiếu Giang ngay phía tây phường. Sân bay Quảng Trị đang xây dựng ở vùng Gio Linh, cách Đông Hà khoảng 7 km về phía bắc.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: “…, phường Đông Hà, tỉnh Quảng Trị”, không còn “thành phố Đông Hà” hay “phường 1/3/4”. Phường được chia thành các tổ dân phố. Người dân làm thủ tục tại Trung tâm phục vụ hành chính công của phường, đặt ở khu trụ sở phường 3 và phường Đông Thanh cũ. Vì Đông Hà vốn là tên thành phố, nhiều giấy tờ cũ có “TP Đông Hà”; khi cần ghi địa chỉ hiện hành phải xác định đúng phường Đông Hà hay Nam Đông Hà.

Bản đồ Phường Đông Hà

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Đông Hà được lập từ 5 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Đông Hà trước đây

• Phường Nam Đông Hà 61.204