Tuyên Sơn là xã miền núi ở cực bắc vùng Tuyên Hóa cũ, giáp tỉnh Hà Tĩnh, thuộc tỉnh Quảng Trị; xã lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Thanh Thạch và Hương Hóa của huyện Tuyên Hóa (tỉnh Quảng Bình cũ). Diện tích 132,14 km², dân số 6.738 người.
Tổng quan
Tuyên Sơn là một xã của tỉnh Quảng Trị, nằm ở rìa bắc của vùng huyện Tuyên Hóa cũ, sát ranh giới với tỉnh Hà Tĩnh. Xã được hợp thành từ hai xã Hương Hóa và Thanh Thạch; trụ sở đặt tại trụ sở UBND xã Hương Hóa cũ.
Diện tích 132,14 km², dân số 6.738 người, mật độ khoảng 51 người/km². Địa danh đáng nhớ nhất gắn với xã là điểm cực bắc của tỉnh Quảng Bình cũ, nằm trong khu rừng phòng hộ Hương Hóa. Sông Gianh chảy qua vùng giáp ranh giữa Tuyên Sơn và Đồng Lê, nơi dòng sông đổi hướng.
Các xã cùng vùng Tuyên Hóa cũ: Đồng Lê, Tuyên Lâm, Tuyên Phú, Tuyên Bình, Tuyên Hóa.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: Tuyên Sơn là tên ghép mới. Chữ đầu “Tuyên” là chữ đầu tên huyện Tuyên Hóa — năm trong sáu xã mới của vùng Tuyên Hóa cũ đều mở đầu bằng chữ này (Tuyên Sơn, Tuyên Lâm, Tuyên Phú, Tuyên Bình, Tuyên Hóa), giữ lại dấu vết của huyện sau khi cấp huyện kết thúc. Chữ sau “Sơn” không lấy từ tên xã cũ nào (Hương Hóa, Thanh Thạch). Văn bản giải thích lý do chọn tên chưa tra được.
Phân tích Hán Việt: tên huyện Tuyên Hóa thường viết 宣化, trong đó 宣 (tuyên) nghĩa là bày tỏ, ban bố, truyền rộng ra — như trong “tuyên bố”, “tuyên truyền”; 化 (hóa) là cảm hóa, biến đổi. “Tuyên hóa” vì vậy thường hiểu là “ban rộng sự giáo hóa”. Chữ Sơn là 山 — núi. Ghép lại, Tuyên Sơn có thể đọc là “vùng núi của Tuyên (Hóa)”, khớp với địa thế núi rừng giáp Hà Tĩnh của xã. Lưu ý: chữ Hán của tên xã mới không có trong văn bản nghị quyết; cách viết 宣山 là theo chữ của tên huyện.
Tên các xã cũ: Hương Hóa — hương thường là 香 (thơm) hoặc 鄉 (làng quê); Thanh Thạch — thạch là 石 (đá), có chung chữ “Thanh” với xã Thanh Hóa (huyện Tuyên Hóa) — xã mà Thanh Thạch được tách ra năm 2003.
Trùng tên: trong danh mục xã phường mới, Tuyên Sơn không trùng với đơn vị nào ở tỉnh khác.
Địa lý
Theo Wikipedia, xã Tuyên Sơn giáp tỉnh Hà Tĩnh ở phía bắc, xã Tân Thành ở phía nam, xã Đồng Lê ở phía đông và xã Tuyên Lâm ở phía tây.
Địa hình đồi núi, rừng chiếm phần lớn diện tích; theo tư liệu về tỉnh Quảng Bình cũ, điểm cực bắc của tỉnh nằm tại khu vực rừng phòng hộ Hương Hóa, xã Hương Hóa, huyện Tuyên Hóa. Về thủy văn, sông Gianh chảy theo hình chữ V ở thượng nguồn với hướng tây nam – đông bắc, rồi từ điểm giáp ranh hai xã Tuyên Sơn và Đồng Lê bắt đầu chảy theo hướng tây bắc – đông nam. Thượng lưu sông Gianh nhiều thác ghềnh.
Khí hậu chung của vùng Tuyên Hóa: nhiệt đới gió mùa, mùa lũ trên sông Gianh từ tháng 9 đến tháng 11; mùa hè có gió tây khô nóng.
Lịch sử
Hương Hóa và Thanh Hóa là hai trong 19 xã của huyện Tuyên Hóa sau năm 1975. Huyện Tuyên Hóa thuộc tỉnh Bình Trị Thiên đến năm 1989, rồi thuộc tỉnh Quảng Bình tái lập. Trong giai đoạn 1977–1990, huyện Minh Hóa được nhập vào Tuyên Hóa; từ 1/6/1990 hai huyện tách lại.
- 21/4/2003 — Nghị định 40/2003/NĐ-CP thành lập xã Thanh Thạch trên cơ sở 3.200 ha diện tích tự nhiên và 2.576 nhân khẩu của xã Thanh Hóa (huyện Tuyên Hóa).
- 12/6/2025 — Nghị quyết 202/2025/QH15 hợp nhất tỉnh Quảng Bình vào tỉnh Quảng Trị.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ hai xã Thanh Thạch và Hương Hóa thành xã Tuyên Sơn, hoạt động từ 1/7/2025.
Như vậy, phần Thanh Thạch của Tuyên Sơn và xã Tuyên Lâm bên cạnh (gồm xã Thanh Hóa cũ) vốn từng chung một xã trước năm 2003.
Dân cư – xã hội
Xã có 6.738 người, sống chủ yếu bằng nông – lâm nghiệp. Cư dân phần đông là người Kinh. Huyện Tuyên Hóa cũ có hai dân tộc chủ yếu là Kinh và Chứt, và khoảng 21,5% dân số theo Công giáo; tư liệu hiện có không nêu riêng thành phần dân tộc, tôn giáo của hai xã Hương Hóa, Thanh Thạch.
Hệ thống trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trạm y tế tổ chức theo xã; Wikipedia ghi nhận mỗi xã của Tuyên Hóa cũ thường có một trường tiểu học và một trường trung học cơ sở.
Kinh tế
Lâm nghiệp giữ vai trò lớn — cả huyện Tuyên Hóa cũ có khoảng 73% diện tích là đất lâm nghiệp, trong khi đất nông nghiệp chỉ hơn 4%. Rừng phòng hộ đầu nguồn sông Gianh ở Hương Hóa vừa là sinh kế (trồng, bảo vệ, khai thác lâm sản) vừa là vùng cần giữ gìn. Nông nghiệp gồm lúa, ngô, lạc, cây ăn quả; chăn nuôi bò, trâu, dê và nuôi ong lấy mật là các nghề được nêu cho vùng Tuyên Hóa.
Văn hóa
Tuyên Sơn mang đặc trưng văn hóa làng Việt miền núi của Tuyên Hóa. Về di sản cấp vùng, xã Tuyên Lâm lân cận có hang Lèn Hà (xã Thanh Hóa cũ) — di tích lịch sử cấp quốc gia; xã Tuyên Hóa có nhà thờ và mộ Đề đốc Lê Trực. Tư liệu riêng về đình, chùa, lễ hội ở Hương Hóa và Thanh Thạch hiện chưa tra được.
Hành chính
Địa chỉ mới: “thôn …, xã Tuyên Sơn, tỉnh Quảng Trị”. Các địa chỉ cũ thuộc xã Hương Hóa và xã Thanh Thạch (huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình) chuyển về xã này; việc hành chính thực hiện tại trụ sở xã đặt ở Hương Hóa cũ.
Bản đồ Xã Tuyên Sơn
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Tuyên Sơn được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Hương Hóa | Huyện Tuyên Hóa | Tỉnh Quảng Bình | toàn bộ |
| Xã Thanh Thạch | Huyện Tuyên Hóa | Tỉnh Quảng Bình | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Tuyên Sơn gồm những xã cũ nào?
Hai xã Hương Hóa và Thanh Thạch thuộc huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình cũ.
Tên Tuyên Sơn có nghĩa là gì?
Tuyên là chữ đầu tên huyện Tuyên Hóa (宣 = ban bố, truyền rộng), Sơn 山 là núi; tên thường hiểu là vùng núi của Tuyên Hóa.
Điểm cực bắc tỉnh Quảng Bình cũ ở đâu?
Tại khu vực rừng phòng hộ Hương Hóa, xã Hương Hóa cũ — nay thuộc xã Tuyên Sơn, tỉnh Quảng Trị.
Xã Thanh Thạch được lập khi nào?
Năm 2003, theo Nghị định 40/2003/NĐ-CP, tách từ 3.200 ha và 2.576 nhân khẩu của xã Thanh Hóa.
Diện tích, dân số xã Tuyên Sơn?
132,14 km² và 6.738 người.
Cùng Huyện Tuyên Hóa trước đây
- Xã Đồng Lê 24.533
- Xã Tuyên Bình 15.619
- Xã Tuyên Hóa 21.452
- Xã Tuyên Lâm 8.401
- Xã Tuyên Phú 18.800
← Toàn bộ 78 xã, phường của Quảng Trị Tra tên xã cũ → mới