Xã Đồng Lê

Tổng quan

Đồng Lê là một xã của tỉnh Quảng Trị, hình thành từ thị trấn Đồng Lê — huyện lỵ của huyện Tuyên Hóa (tỉnh Quảng Bình cũ) từ năm 1999 — cùng bốn xã chung quanh là Kim Hóa, Lê Hóa, Thuận Hóa và Sơn Hóa. Trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND thị trấn Đồng Lê cũ.

Xã có diện tích 291,93 km² và dân số 24.533 người, mật độ khoảng 84 người/km². Đây là xã đông dân nhất trong sáu xã thuộc vùng Tuyên Hóa cũ; khu phố Đồng Lê với hệ thống đường phố mang tên danh nhân, ga đường sắt và bến sông vẫn là trung tâm dịch vụ của cả vùng thượng lưu sông Gianh.

Năm xã còn lại của vùng Tuyên Hóa cũ là Tuyên Sơn, Tuyên Lâm, Tuyên Phú, Tuyên Bình và Tuyên Hóa.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên thị trấn Đồng Lê, đơn vị trung tâm trong năm đơn vị hợp thành. Đồng Lê cũng là tên ga đường sắt trên tuyến Bắc – Nam đi qua đây. Thị trấn được lập năm 1999 trên đất tách từ xã Lê Hóa, nên chữ “Lê” có mặt ở cả tên thị trấn lẫn tên xã gốc.

Về chữ Hán: chưa tìm được văn bản ghi tên Đồng Lê bằng chữ Hán, nên không thể khẳng định chữ gốc. Âm đồng có nhiều chữ, phổ biến trong địa danh là 同 (cùng, chung); âm lê có 黎 (đông đúc; họ Lê; lê dân là dân chúng) và 梨 (cây lê). “Đồng” cũng có thể là từ thuần Việt chỉ cánh đồng. Do không có nguồn, tên Đồng Lê nên được xem là tên riêng chưa rõ nghĩa gốc.

Các tên xã cũ: Kim Hóa, Lê Hóa, Thuận Hóa, Sơn Hóa đều theo mẫu “… Hóa” (化) của vùng Tuyên Hóa – Minh Hóa. Thuận thường hiểu là thuận hòa (順), Sơn là núi (山). Đồng Lê là xã duy nhất trong sáu xã của vùng Tuyên Hóa cũ không mang chữ “Tuyên” đứng đầu.

Trùng tên: trong danh mục xã phường mới, Đồng Lê không trùng với đơn vị nào ở tỉnh khác.

Địa lý

Theo Wikipedia, xã Đồng Lê giáp xã Tuyên Sơn và tỉnh Hà Tĩnh ở phía bắc, xã Kim Phú ở phía nam, xã Tuyên Phú ở phía đông, các xã Minh Hóa và Tân Thành ở phía tây.

Sông Gianh là dòng chảy chính. Theo mô tả trên Wikipedia, từ điểm giáp ranh hai xã Tuyên Sơn và Đồng Lê, sông bắt đầu chảy theo hướng tây bắc – đông nam; tới Đồng Lê, sông nhận thêm nước từ một chi lưu nhỏ phía hữu ngạn chảy về từ phía tây. Tàu thuyền có thể đi từ Cửa Gianh ngược lên tới Đồng Lê, quãng đường khoảng 47 km — Đồng Lê vì thế là điểm cuối của luồng thủy trên sông.

Vùng Tuyên Hóa cũ là miền núi, đất lâm nghiệp chiếm khoảng 73% diện tích tự nhiên của huyện, đất nông nghiệp chỉ hơn 4%. Mùa lũ trên sông Gianh từ tháng 9 đến tháng 11, chiếm 60–75% lượng dòng chảy cả năm.

Lịch sử

Kim Hóa, Lê Hóa, Thuận Hóa có mặt trong danh sách 19 xã của huyện Tuyên Hóa sau năm 1975 (khi đó thuộc tỉnh Bình Trị Thiên). Trung tâm hành chính huyện Tuyên Hóa trước đây đặt ở Động Hương (xã Phong Hóa); trong chiến tranh chống Mỹ, cơ quan huyện phải sơ tán sang vùng Liên Sơn – Mai Hóa.

• 30/6/1989 — tái lập tỉnh Quảng Bình, huyện Tuyên Hóa thuộc Quảng Bình.
• 1/6/1990 — tách lại huyện Minh Hóa; huyện Tuyên Hóa còn 16 xã, huyện lỵ đặt tại xã Lê Hóa.
• 28/4/1999 — Nghị định 30/1999/NĐ-CP thành lập thị trấn Đồng Lê (huyện lỵ Tuyên Hóa) trên cơ sở 1.072 ha và 6.186 nhân khẩu của xã Lê Hóa; đồng thời lập xã Sơn Hóa từ 1.350 ha, 1.661 nhân khẩu của xã Lê Hóa và 1.652 ha, 1.311 nhân khẩu của xã Đồng Hóa.
• 12/6/2025 — Nghị quyết 202/2025/QH15 hợp nhất tỉnh Quảng Bình vào tỉnh Quảng Trị.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ thị trấn Đồng Lê và các xã Kim Hóa, Lê Hóa, Thuận Hóa, Sơn Hóa thành xã Đồng Lê, hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Xã có 24.533 người, phần lớn là người Kinh. Theo tư liệu về dân tộc Chứt, người Sách sống xen cư với người Kinh ở các xã cũ Sơn Hóa, Lê Hóa và thị trấn Đồng Lê. Huyện Tuyên Hóa cũ có hai dân tộc chủ yếu là Kinh và Chứt; khoảng 21,5% dân số huyện theo Công giáo.

Là huyện lỵ cũ, Đồng Lê có trường trung học phổ thông Tuyên Hóa cùng các cơ sở y tế, văn hóa phục vụ cả vùng. Đường phố khu trung tâm được đặt tên theo danh nhân, trong đó có những tên gắn với Quảng Bình như Lê Trực, Hoàng Sâm, Mẹ Suốt, Nguyễn Viết Xuân.

Kinh tế

Thương mại – dịch vụ tập trung ở khu phố Đồng Lê, nơi giao nhau của quốc lộ 12A, đường sắt Bắc – Nam và luồng sông Gianh. Vùng nông thôn quanh đó sống bằng lâm nghiệp (khai thác lâm sản, làm đồ gỗ), nông nghiệp (lúa, lạc, ngô, cây ăn quả; chăn nuôi bò, trâu, dê, nuôi ong lấy mật) và công nghiệp khai thác — những ngành được Wikipedia nêu cho huyện Tuyên Hóa cũ.

Văn hóa

Đời sống văn hóa vùng Tuyên Hóa mang đặc trưng làng Việt miền núi Quảng Bình cũ, xen với văn hóa người Sách. Trong danh mục đặc sản Quảng Bình cũ có những sản vật gắn với lưu vực này như chắt chắt sông Gianh, mật ong rừng, măng.

Vùng đất Tuyên Hóa có dấu tích cư trú cổ: tại hang Minh Cầm (xã Phong Hóa cũ, nay thuộc Tuyên Bình), năm 1922 nhà khảo cổ E. Patte phát hiện di chỉ mộ táng niên đại khoảng 5.000 năm.

Giao thông

Quốc lộ 12A (đoạn qua trung tâm mang tên đường Hùng Vương) và quốc lộ 12C đi qua xã. Ga Đồng Lê thuộc tuyến đường sắt Bắc – Nam. Đường Hồ Chí Minh cũng chạy qua vùng Tuyên Hóa cũ. Trên sông Gianh, Đồng Lê là điểm tàu thuyền ngược dòng từ Cửa Gianh có thể tới.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi “thôn/tổ dân phố …, xã Đồng Lê, tỉnh Quảng Trị”. Từ 1/7/2025, Đồng Lê là xã, không còn là thị trấn; các địa chỉ cũ thuộc thị trấn Đồng Lê và các xã Kim Hóa, Lê Hóa, Thuận Hóa, Sơn Hóa (huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình) đều chuyển về xã này.

Bản đồ Xã Đồng Lê

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Đồng Lê được lập từ 5 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Tuyên Hóa trước đây

• Xã Tuyên Bình 15.619
• Xã Tuyên Hóa 21.452
• Xã Tuyên Lâm 8.401
• Xã Tuyên Phú 18.800
• Xã Tuyên Sơn 6.738