Gia Phù là xã phía tây vùng Phù Yên cũ của tỉnh Sơn La, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 từ bốn xã Gia Phù, Tường Phù, Suối Bau và Sập Xa; trên địa bàn có Khu di tích rừng Đại tướng Võ Nguyên Giáp ở bản Nhọt. Diện tích 111,32 km², dân số 21.929 người.
Tổng quan
Gia Phù là một xã của tỉnh Sơn La, nằm ở phía tây vùng Phù Yên cũ, trên quốc lộ 37 — con đường nối Phù Yên với Bắc Yên và trung tâm tỉnh. Xã mới gộp bốn xã cũ liền kề nhau ở rìa tây cánh đồng Mường Tấc.
Với 111,32 km² và 21.929 người, Gia Phù có mật độ khoảng 197 người/km², đứng thứ hai trong vùng Phù Yên cũ sau xã Phù Yên. Trụ sở xã đặt tại bản Tân Ba. Theo Wikipedia tiếng Việt (dẫn đề án sắp xếp), phần đóng góp của các xã cũ là: Gia Phù 27,64 km² và 8.262 người; Tường Phù 14,56 km² và 5.992 người; Suối Bau 42,68 km² và 4.604 người; Sập Xa 26,44 km² và 3.071 người. Hai xã Gia Phù, Tường Phù nhỏ về diện tích nhưng đông dân; Suối Bau và Sập Xa rộng hơn mà thưa người hơn.
Gia Phù được biết đến nhiều nhất qua rừng Đại tướng Võ Nguyên Giáp ở bản Nhọt — di tích lịch sử cấp tỉnh gắn với cuộc hành quân lên Điện Biên Phủ năm 1954.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Gia Phù cũ — xã đông dân nhất trong bốn xã hợp thành. Ba tên Tường Phù, Suối Bau, Sập Xa thôi là tên đơn vị hành chính.
Phân tích âm: cả hai âm đều có chữ Hán Việt nhưng mỗi âm ứng với nhiều chữ. Âm gia có thể là 嘉 (tốt lành) hay 加 (thêm); âm phù có thể là 扶 (nâng đỡ) hay chữ khác. Chưa tìm được văn bản nào ghi chữ Hán của tên xã, cũng chưa có nguồn giải thích vì sao đặt tên này, nên không thể khẳng định nghĩa; các cặp chữ trên chỉ là những khả năng theo âm. Địa danh vùng Phù Yên vốn có nhiều lớp: tên gốc Thái – Mường (Mường Tấc, Suối Bau, Sập Xa) và tên Hán Việt đặt về sau.
Liên hệ tên trong vùng: Gia Phù và Tường Phù cùng có âm “Phù”, trùng với âm đầu của tên Phù Yên; nhưng chưa có nguồn xác nhận các tên này được đặt theo tên châu, nên chỉ ghi nhận sự trùng âm.
Tên các xã cũ: theo Wikipedia, xã Sập Xa vốn tên là Quang Minh, đổi thành Sập Xa ngày 25/7/1978, tức một tên Hán Việt được thay bằng tên không phải Hán Việt. Nghĩa của “Sập Xa”, “Suối Bau” chưa có nguồn giải thích.
Trùng tên: tên Gia Phù là duy nhất trong danh mục xã phường mới.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, Gia Phù giáp xã Suối Tọ ở phía bắc, các xã Kim Bon và Tường Hạ ở phía nam, xã Phù Yên ở phía đông và xã Bắc Yên ở phía tây.
Địa bàn nằm giữa vùng thung lũng trung tâm Phù Yên ở phía đông và vùng núi Bắc Yên ở phía tây, địa hình xen kẽ ruộng thung lũng và đồi núi. Khu rừng bản Nhọt được Báo Văn hóa mô tả là gần 200 ha, nằm kẹp giữa hai dãy núi, ngay bên quốc lộ 37. Mytour ghi khu rừng cách điểm “sống lưng khủng long” Tà Xùa (Bắc Yên) khoảng 20 km đường chim bay.
Vùng này chịu ảnh hưởng lũ của các suối đổ về suối Tấc. Trong đợt lũ tháng 10/2017, Tuổi Trẻ ghi nhận quốc lộ 37 đoạn qua Gia Phù ngập sâu, hai cầu bê tông bị hư hỏng, giao thông từ Phù Yên đi thành phố Sơn La và Hà Nội bị chia cắt; các xã Tường Phù, Gia Phù, Sập Xa nằm trong vùng thiệt hại.
Lịch sử
Bốn xã hợp thành Gia Phù đều là xã lâu đời của huyện Phù Yên: khi huyện chuyển từ tỉnh Nghĩa Lộ về Sơn La năm 1975, danh sách 25 xã đã có Gia Phù, Tường Phù, Suối Bau và Quang Minh (sau là Sập Xa).
Sự kiện lịch sử lớn nhất gắn với đất này diễn ra đầu năm 1954. Theo Báo Văn hóa và Người Quan Sát, trong cuộc hành quân từ Nghĩa Lộ lên Điện Biên chuẩn bị Chiến dịch Điện Biên Phủ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và bộ đội đã dừng chân, trú quân trong khu rừng bản Nhọt — tán rừng che chắn đội hình khỏi máy bay địch. Từ đó người dân gọi nơi này là “rừng Đại tướng Võ Nguyên Giáp”. Năm 2008, UBND tỉnh Sơn La công nhận khu rừng là di tích lịch sử cấp tỉnh; tài liệu 130 năm của tỉnh liệt kê “di tích lịch sử kháng chiến chống Pháp tại bản Nhọt, xã Gia Phù” trong nhóm di tích tiêu biểu của Sơn La.
Ngày 25/7/1978, xã Quang Minh đổi tên thành Sập Xa. Theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025, các xã Tường Phù, Suối Bau, Sập Xa và Gia Phù nhập thành xã Gia Phù, hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
Xã có 21.929 người, chia thành 28 bản theo Wikipedia (trong đó có Bùa Chung 1, Bùa Thượng 2, Nà Khằm, Suối Chát, Tân Ba, các bản Nhọt). Theo số liệu đề án, gần 2/3 dân số thuộc hai xã cũ Gia Phù và Tường Phù.
Thành phần dân tộc theo nét chung của vùng Phù Yên cũ, nơi người Thái và người Mường đông nhất, cùng người Kinh và các dân tộc khác; chưa có số liệu riêng cho xã mới. Người dân bản Nhọt lập tổ bảo vệ rừng và phòng cháy, giữ khu rừng di tích qua nhiều thế hệ.
Kinh tế
Nông nghiệp là chính, với lúa nước ở các thung lũng và hoa màu, cây ăn quả trên đất đồi. Vị trí trên quốc lộ 37 giúp hàng hóa dễ lưu thông về khu trung tâm Phù Yên. Đợt lũ năm 2017 làm mất trắng hàng trăm hécta lúa của huyện, cho thấy sản xuất vùng đồng ven suối còn dễ tổn thương trước thiên tai.
Khu di tích rừng Đại tướng mở cửa tự do, thu hút đoàn tham quan, dâng hương — tạo thêm dịch vụ nhỏ cho người dân quanh bản Nhọt.
Văn hóa – di tích
Khu di tích rừng Đại tướng Võ Nguyên Giáp (bản Nhọt): Người Quan Sát ghi khu di tích rộng hơn 300 ha, trong đó gần 200 ha là rừng phòng hộ. Đền thờ Đại tướng khởi công ngày 15/10/2020, bàn giao ngày 17/12/2021; một phần kinh phí do xã hội hóa. Năm 2024, Ủy ban MTTQ xã Gia Phù lắp hai điểm quét mã QR ở cổng và đền thờ để khách tra cứu thuyết minh về cuộc đời Đại tướng và lịch sử khu rừng. Hằng năm vào các dịp kỷ niệm, lãnh đạo tỉnh và các đoàn công tác về dâng hương tại đây.
Đời sống văn hóa dân gian mang nét Thái – Mường chung của vùng Phù Yên: nhà sàn, xòe, dân ca Đang Mường ở các bản Mường.
Giao thông
Quốc lộ 37 (trước là đường 13A, theo Người Quan Sát) xuyên qua xã, là trục chính đi Bắc Yên, Cò Nòi và trung tâm tỉnh về phía tây, đi khu trung tâm Phù Yên về phía đông.
Bản đồ Xã Gia Phù
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Gia Phù được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Gia Phù | Huyện Phù Yên | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
| Xã Tường Phù | Huyện Phù Yên | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
| Xã Sập Xa | Huyện Phù Yên | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
| Xã Suối Bau | Huyện Phù Yên | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Gia Phù mới gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ bốn xã Gia Phù, Tường Phù, Suối Bau và Sập Xa của huyện Phù Yên cũ, theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Tên Gia Phù có nghĩa là gì?
Tên kế thừa xã Gia Phù cũ. Hai âm đều có chữ Hán Việt nhưng mỗi âm có nhiều chữ (gia 嘉/加, phù 扶…); chưa có nguồn ghi chữ gốc nên nghĩa chưa xác định.
Rừng Đại tướng Võ Nguyên Giáp ở đâu?
Ở bản Nhọt, xã Gia Phù, bên quốc lộ 37. Đầu năm 1954 Đại tướng và bộ đội trú quân tại đây trên đường lên Điện Biên; di tích cấp tỉnh từ năm 2008.
Xã Sập Xa trước đây có tên gì?
Xã Quang Minh, đổi tên thành Sập Xa ngày 25/7/1978; nay thuộc xã Gia Phù.
Diện tích và dân số xã Gia Phù?
111,32 km² và 21.929 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Phù Yên trước đây
- Xã Kim Bon 9.873
- Xã Mường Bang 12.831
- Xã Mường Cơi 19.557
- Xã Phù Yên 47.299
- Xã Suối Tọ 6.343
- Xã Tân Phong 6.787
- Xã Tường Hạ 14.076
← Toàn bộ 75 xã, phường của Sơn La Tra tên xã cũ → mới