Tường Hạ là xã ở nam vùng Phù Yên cũ của tỉnh Sơn La, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 từ bốn xã cùng mang chữ “Tường”: Tường Thượng, Tường Hạ, Tường Tiến và Tường Phong; một phần địa bàn giáp vùng nước lòng hồ thủy điện Hòa Bình. Diện tích 120,85 km², dân số 14.076 người.
Tổng quan
Tường Hạ là một xã của tỉnh Sơn La, nằm ở phía nam khu trung tâm Phù Yên cũ, trên vùng chuyển tiếp từ thung lũng Mường Tấc xuống phía sông Đà. Xã mới là sự hợp nhất trọn vẹn một “cụm tên Tường”: Tường Thượng, Tường Hạ, Tường Tiến và Tường Phong.
Xã rộng 120,85 km², dân số 14.076 người, mật độ khoảng 116 người/km². Trụ sở xã đặt tại bản Cóc 1. Số liệu từng xã cũ (Wikipedia, dẫn đề án sắp xếp) cho thấy sự chênh lệch rõ: Tường Thượng chỉ 18,56 km² nhưng có 6.765 người, trong khi Tường Phong rộng 52,57 km² với 2.240 người; Tường Hạ cũ 18,84 km² và 3.352 người; Tường Tiến 30,88 km² và 1.719 người.
Nét kinh tế riêng của vùng là nuôi cá lồng trên mặt nước lòng hồ thủy điện Hòa Bình — nghề mà các xã Tường Phong, Tường Tiến, Tường Hạ chuyển sang từ khoảng năm 2010.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới lấy tên xã Tường Hạ cũ. Cả bốn xã hợp thành đều mở đầu bằng chữ “Tường”, nên tên nào trong nhóm cũng giữ được dấu vết chung. Chưa tìm được tài liệu của tỉnh giải thích lý do chọn tên này thay vì Tường Thượng (xã đông dân nhất).
Phân tích Hán Việt: âm hạ trong cặp tên Tường Thượng – Tường Hạ thường hiểu là 下 (dưới), đối với 上 (thượng: trên) — lối đặt tên thượng/hạ phổ biến khi chia một vùng thành phần “trên” và phần “dưới”. Âm tường có nhiều chữ như 祥 (điềm lành) hay 詳 (tường tận); chưa có nguồn cho biết chữ nào được dùng, cũng như “Tường” có phải phiên âm một tên gốc Thái – Mường hay không. Vì vậy chỉ nghĩa của chữ “Hạ” là tương đối chắc. Từ điển Wiki Ngôn Ngữ có mục “Tường Hạ” ghi là một xã thuộc huyện Phù Yên.
Cụm tên Tường: ngoài bốn xã trên, vùng Phù Yên còn có xã Tường Phù (nay thuộc Gia Phù) và xã Huy Tường (nay thuộc Phù Yên); bản Tường Han, Tường Lang ở Mường Bang cũng mang chữ này. Tên các xã Tường Tiến (“tiến”) và Tường Phong cùng lối ghép Hán Việt.
Trùng tên: tên Tường Hạ là duy nhất trong danh mục xã phường mới.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, Tường Hạ giáp xã Phù Yên ở phía bắc, xã Tân Phong ở phía nam, xã Mường Bang ở phía đông, các xã Gia Phù và Kim Bon ở phía tây.
Địa bàn nằm giữa vùng đồng trung tâm Phù Yên và sông Đà. Một phần địa bàn các xã cũ Tường Phong, Tường Tiến là mặt nước lòng hồ thủy điện Hòa Bình (theo Việt Nam News, vùng nước này có từ khi xây đập, bài báo ghi mốc năm 1986). Một bài trên Báo Mới dẫn số liệu riêng xã Tường Tiến có hơn 263 ha mặt nước lòng hồ.
Mực nước hồ lên xuống theo chế độ vận hành của nhà máy, nên vùng bán ngập thay đổi theo mùa — yếu tố Việt Nam News (2021) nêu là khó khăn chính của người nuôi cá ở đây.
Lịch sử
Cả bốn xã Tường Thượng, Tường Hạ, Tường Tiến, Tường Phong đều có trong danh sách 25 xã khi huyện Phù Yên chuyển từ tỉnh Nghĩa Lộ về Sơn La năm 1975, cùng chia sẻ lịch sử chung của châu, huyện Phù Yên: thuộc phủ Vạn Yên thời Pháp, Khu tự trị Thái – Mèo (1955–1962), tỉnh Nghĩa Lộ (1962–1975).
Việc ngăn sông Đà làm thủy điện Hòa Bình làm thay đổi căn bản sinh kế vùng phía nam: một phần đất ven suối thành mặt nước, nghề cá lồng ra đời. Theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025, các xã Tường Thượng, Tường Phong, Tường Tiến và Tường Hạ nhập thành xã Tường Hạ, hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
Xã có 14.076 người, gần một nửa (6.765 người) thuộc xã Tường Thượng cũ. Wikipedia liệt kê 22 bản: Bèo, Cải, Cha, Chăn, Chượp, Cóc 1, Cóc 2, Dằn, Đồng La, Hạ Lương, Khảo, Khoa 1, Khoa 2, Liên Hợp, Nà Pục, Pa, Suối Lốm, Suối Tre, Tặt, Tân Đà, Thín, Thon.
Thành phần dân tộc theo nét chung của vùng Phù Yên, nơi người Thái và người Mường đông nhất; chưa có số liệu riêng cho xã mới.
Kinh tế
Ngoài lúa nước và hoa màu, thủy sản lòng hồ là điểm nhấn. Theo Việt Nam News (6/2021), từ năm 2010 nhiều hộ ở các xã Tân Phong, Bắc Phong, Tường Phong, Tường Tiến, Tường Hạ, Nam Phong chuyển sang nuôi cá lồng; riêng Tường Phong có 219 lồng, sản lượng khoảng 220 tấn cá. Toàn huyện Phù Yên lúc đó có khoảng 600 lồng, mục tiêu 800 lồng vào năm 2025, trên hơn 3.350 ha mặt nước có thể nuôi trồng.
Nghề này cũng nhiều rủi ro: cùng bài báo ghi số lồng ở xã Tường Hạ giảm từ 28 (2020) xuống 14 (2021) do mực nước hồ bất ổn.
Văn hóa
Đời sống văn hóa mang nét Thái – Mường chung của vùng Phù Yên: nhà sàn, xòe, dân ca Đang Mường, các nghi lễ cầu mùa. Chưa tìm được tư liệu về di tích hay lễ hội được xếp hạng riêng trên địa bàn xã; di tích gần nhất được biết đến là khu rừng Đại tướng Võ Nguyên Giáp ở bản Nhọt, xã Gia Phù lân cận.
Hành chính
Từ 1/7/2025 địa chỉ ghi dạng “Bản …, xã Tường Hạ, tỉnh Sơn La”, bỏ cấp huyện Phù Yên. Người dân bốn xã cũ Tường Thượng, Tường Phong, Tường Tiến, Tường Hạ làm thủ tục hành chính tại UBND xã Tường Hạ (bản Cóc 1). Giấy tờ cấp trước ngày sắp xếp vẫn ghi tên xã cũ và huyện Phù Yên; các thủ tục phát sinh sau ngày này ghi theo đơn vị mới.
Vì cả bốn xã cũ đều mở đầu bằng “Tường”, khi đối chiếu hồ sơ cũ nên lưu ý phân biệt chúng với xã Tường Phù cũ — nay thuộc xã Gia Phù chứ không thuộc Tường Hạ.
Bản đồ Xã Tường Hạ
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Tường Hạ được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Tường Hạ | Huyện Phù Yên | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
| Xã Tường Phong | Huyện Phù Yên | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
| Xã Tường Thượng | Huyện Phù Yên | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
| Xã Tường Tiến | Huyện Phù Yên | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Tường Hạ mới gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ bốn xã Tường Thượng, Tường Phong, Tường Tiến và Tường Hạ của huyện Phù Yên cũ, theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Tên Tường Hạ có nghĩa là gì?
“Hạ” thường hiểu là 下 (dưới), đối với “Thượng” (上) của xã Tường Thượng. Chữ Hán của “Tường” chưa xác định được.
Ở Tường Hạ có nuôi cá lồng không?
Có. Từ khoảng năm 2010, các xã Tường Phong, Tường Tiến, Tường Hạ cũ đã nuôi cá lồng trên lòng hồ thủy điện Hòa Bình; Tường Phong từng có 219 lồng (2021).
Xã cũ nào đông dân nhất trong xã Tường Hạ?
Tường Thượng, với 6.765 người trên 18,56 km².
Diện tích, dân số xã Tường Hạ?
120,85 km² và 14.076 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Phù Yên trước đây
- Xã Gia Phù 21.929
- Xã Kim Bon 9.873
- Xã Mường Bang 12.831
- Xã Mường Cơi 19.557
- Xã Phù Yên 47.299
- Xã Suối Tọ 6.343
- Xã Tân Phong 6.787
← Toàn bộ 75 xã, phường của Sơn La Tra tên xã cũ → mới