Xã Tân Phong

Tổng quan

Tân Phong là một xã của tỉnh Sơn La, ở mút phía nam vùng Phù Yên cũ, nơi đất liền tiếp xúc với vùng nước rộng của sông Đà sau khi có hồ thủy điện Hòa Bình. Bên kia sông là vùng Mộc Châu – Vân Hồ; phía đông là tỉnh Phú Thọ (vùng Hòa Bình cũ).

Xã mới gộp ba xã có chung chữ “Phong”: Bắc Phong, Nam Phong và Tân Phong. Diện tích 135,45 km² nhưng dân số chỉ 6.787 người, mật độ khoảng 50 người/km² — thuộc nhóm thưa nhất vùng Phù Yên cũ. Trụ sở xã đặt tại bản Vạn. Trong tám xã kế thừa huyện Phù Yên, Tân Phong ít dân thứ hai, sau Suối Tọ.

Sinh kế đặc trưng của vùng là nuôi cá lồng trên lòng hồ, phát triển mạnh từ khoảng năm 2010.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Tân Phong cũ. Ba xã hợp thành mang hệ tên định hướng rõ: Bắc Phong (Phong phía bắc), Nam Phong (Phong phía nam) và Tân Phong (Phong mới) — cả ba cùng chữ “Phong”, chỉ khác yếu tố chỉ hướng hoặc chỉ cái mới. Chưa tìm được tài liệu ghi các xã này hình thành từ đâu và vào năm nào.

Phân tích Hán Việt: Tân trong tên xã thường ứng với 新 (mới); Bắc, Nam là 北 và 南. Âm phong có nhiều chữ: 豐 (dồi dào, được mùa), 峰 (đỉnh núi), 風 (gió)… Chưa có nguồn xác nhận chữ dùng cho tên vùng này, nên ở đây không khẳng định nghĩa của “Phong”; chỉ yếu tố “Tân” (mới) là tương đối rõ.

Liên hệ trong vùng: xã Tường Phong cũ (nay thuộc Tường Hạ) và bản Hợp Phong, Tiên Phong, Trung Phong trong xã cũng mang chữ “Phong”.

Trùng tên: tên Tân Phong trùng với phường Tân Phong của tỉnh Lai Châu. Khi ghi địa chỉ cần ghi kèm “tỉnh Sơn La”.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, Tân Phong giáp các xã Tường Hạ và Mường Bang ở phía bắc, xã Kim Bon ở phía tây, tỉnh Phú Thọ ở phía đông; phía nam, qua sông Đà, là các xã Tân Yên, Đoàn Kết, Tô Múa và Song Khủa. Sông Đà là ranh giới tự nhiên phía nam của xã; bài “Sông Đà” trên Wikipedia xếp Tân Phong vào nhóm xã bờ bắc cùng Pắc Ngà, Bắc Yên, Kim Bon.

Từ khi có hồ Hòa Bình, đoạn sông này thành mặt hồ rộng, nhiều nhánh nước ăn sâu vào thung lũng.

Mực nước hồ thay đổi theo chế độ vận hành nhà máy thủy điện — điều mà người nuôi cá ở đây phải thích nghi, theo Việt Nam News (2021).

Lịch sử

Bắc Phong, Nam Phong, Tân Phong đều có trong danh sách 25 xã của huyện Phù Yên khi huyện chuyển từ tỉnh Nghĩa Lộ về Sơn La năm 1975. Vùng này chung lịch sử với châu Phù Yên: thuộc phủ Vạn Yên trong Tiểu quân khu Vạn Bú (1892), Khu tự trị Thái – Mèo (1955–1962), tỉnh Nghĩa Lộ (1962–1975).

Trong xã có bản Vạn Yên. Tên Vạn Yên cũng là tên phủ Vạn Yên thời Pháp và tên thị trấn huyện lỵ Phù Yên trước năm 1977 (thị trấn Vạn Yên giải thể ngày 13/4/1977 khi lập thị trấn Phù Yên). Quốc lộ 43 đi từ Phù Yên qua Vạn Yên rồi sang Mộc Châu. Chưa tìm được nguồn xác nhận vị trí thị trấn Vạn Yên cũ có trùng với bản Vạn Yên hiện nay hay không, nên ở đây chỉ ghi nhận sự trùng tên.

Theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025, toàn bộ ba xã Bắc Phong, Nam Phong và Tân Phong nhập thành xã Tân Phong, hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Xã có 6.787 người trong 13 bản: Bông, Đá Mài, Đồng Mã, Hợp Phong, In, Mó Sách, Mùng, Pín, Suối Lúa, Suối Vé, Tiên Phong, Trung Phong, Vạn Yên (theo Wikipedia). Trụ sở xã đặt ở bản Vạn (tên ghi theo phiếu sắp xếp).

Người Mường có mặt ở vùng này: lớp truyền dạy dân ca Đang Mường năm 2024 của tỉnh có học viên người Mường đến từ xã Bắc Phong. Ngoài ra, theo đặc điểm chung vùng Phù Yên, người Thái và các dân tộc khác cùng cư trú; chưa có số liệu dân tộc riêng cho xã.

Kinh tế

Nuôi trồng thủy sản trên lòng hồ là ngành nổi bật. Việt Nam News (6/2021) cho biết từ năm 2010 nhiều hộ ở Tân Phong, Bắc Phong, Nam Phong cùng các xã Tường Phong, Tường Tiến, Tường Hạ đã chuyển sang nuôi cá lồng; toàn huyện Phù Yên lúc đó có khoảng 600 lồng và hơn 3.350 ha mặt nước có thể nuôi. Rủi ro chính là mực nước hồ lên xuống thất thường.

Trên đất bờ, sản xuất nông – lâm nghiệp đồi dốc là chính: lúa ruộng nhỏ ven suối, ngô, trồng rừng.

Văn hóa

Văn hóa người Mường với dân ca Đang Mường (Đang Nếp, Đang Ảng, Đang Vần Va) và tiếng chiêng là di sản được tỉnh ưu tiên truyền dạy. Chưa tìm được tư liệu về di tích, lễ hội được xếp hạng riêng trên địa bàn xã.

Giao thông

Theo Wikipedia, quốc lộ 43 nối Phù Yên với Vạn Yên rồi Mộc Châu ở bờ nam sông Đà; trong xã có bản Vạn Yên trùng tên với điểm trung chuyển này. Đợt lũ tháng 10/2017, Tuổi Trẻ ghi nhận huyện Phù Yên có 12 thuyền máy bị chìm — cho thấy thuyền là phương tiện quen thuộc của vùng ven hồ.

Hành chính

Từ 1/7/2025, địa chỉ ghi dạng “Bản …, xã Tân Phong, tỉnh Sơn La”. Cư dân ba xã cũ Bắc Phong, Nam Phong và Tân Phong làm thủ tục tại UBND xã Tân Phong (trụ sở ở bản Vạn). Do trùng tên với phường Tân Phong của Lai Châu, các văn bản, đơn hàng, bưu gửi nên ghi rõ tên tỉnh để tránh chuyển nhầm.

Bản đồ Xã Tân Phong

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Tân Phong được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Phù Yên trước đây

• Xã Gia Phù 21.929
• Xã Kim Bon 9.873
• Xã Mường Bang 12.831
• Xã Mường Cơi 19.557
• Xã Phù Yên 47.299
• Xã Suối Tọ 6.343
• Xã Tường Hạ 14.076