Kim Bon là xã vùng cao ở tây nam vùng Phù Yên cũ của tỉnh Sơn La, nằm bên bờ bắc sông Đà, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 từ hai xã Đá Đỏ và Kim Bon. Diện tích 104,51 km², dân số 9.873 người.
Tổng quan
Kim Bon là một xã của tỉnh Sơn La, chiếm góc tây nam của vùng Phù Yên cũ, nơi đất liền đổ xuống bờ bắc sông Đà. Đây là một trong hai xã của vùng Phù Yên nằm trực tiếp trên dòng chính sông Đà (xã còn lại là Tân Phong).
Xã mới chỉ gồm hai xã cũ: Kim Bon (57,73 km², 6.996 người) và Đá Đỏ (46,78 km², 2.877 người), theo số liệu đề án dẫn trên Wikipedia. Tổng cộng 104,51 km² và 9.873 người, mật độ khoảng 94 người/km². Trụ sở xã đặt tại bản Kim Bon.
Báo chí giai đoạn 2011–2012 mô tả Kim Bon là xã vùng cao, đường vào các bản hiểm trở; từ đó tới nay hạ tầng đã được đầu tư thêm, nhưng địa hình chia cắt vẫn là đặc điểm chi phối đời sống ở đây.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Kim Bon — xã lớn hơn và đông dân hơn trong hai xã hợp thành, nơi đặt trụ sở. Tên Đá Đỏ thôi là tên xã nhưng vẫn còn là tên bản (bản Đá Đỏ).
Cấu tạo tên: âm kim có chữ Hán Việt quen thuộc là 金 (vàng, kim loại), nhưng âm bon thì không có chữ Hán Việt. Vì một âm không có chữ Hán Việt, “Kim Bon” có thể là tên thuần Việt hoặc tên gốc tiếng dân tộc được ghi bằng chữ Quốc ngữ, trong đó “kim” chỉ trùng âm với chữ 金. Tuy vậy chưa tìm được nguồn nào giải thích tên này, nên ở đây ghi là nghĩa chưa thống nhất và không gán nghĩa “vàng” cho tên xã.
Tên Đá Đỏ: khác với Kim Bon, Đá Đỏ là hai từ thuần Việt, nghĩa đen là “đá màu đỏ”. Chưa có tư liệu cho biết tên được đặt theo đặc điểm đất đá nào hay theo một địa danh dân gian cụ thể.
Bản mang tên: trong 13 bản của xã có bản Kim Bon và bản Đá Đỏ — hai tên xã cũ đều được giữ ở cấp bản. Bản Bãi Vàng cũng có trong danh sách, nhưng không có cơ sở nào nối tên bản này với chữ “Kim”.
Trùng tên: tên Kim Bon là duy nhất trong danh mục xã phường mới.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, Kim Bon giáp xã Gia Phù ở phía bắc, xã Tường Hạ ở phía đông, xã Bắc Yên ở phía tây; phía nam là các xã Chiềng Sại, Tân Yên và Tân Phong.
Bài “Sông Đà” trên Wikipedia mô tả đoạn sông chạy dọc ranh giới các xã Pắc Ngà, Bắc Yên, Kim Bon, Tân Phong (bờ bắc) với Tạ Khoa, Chiềng Sại, Tân Yên, Đoàn Kết… (bờ nam). Như vậy sông Đà — ở đoạn này là vùng lòng hồ thủy điện Hòa Bình — làm thành ranh giới tự nhiên phía nam của xã.
Địa hình núi chia cắt mạnh, nhiều suối đổ ra sông: tên bản Suối Kếnh, Suối Lẹt, Suối On, Suối Tiếu, Suối Vạch đều lấy theo suối. Báo Giáo dục Việt Nam (2012) mô tả đường vào các bản Suối Pa, Suối Kếnh là đường đất đá, một bên vực sâu một bên núi cao, có đoạn nước suối chảy tràn mặt đường; xe tải phải bỏ hàng sang xe máy để vào bản.
Đợt mưa lũ tháng 10/2017, xã Đá Đỏ có tên trong danh sách các xã bị thiệt hại của huyện Phù Yên (Tuổi Trẻ).
Lịch sử
Kim Bon và Đá Đỏ đều là xã có từ trước năm 1975, có tên trong danh sách 25 xã khi huyện Phù Yên chuyển từ tỉnh Nghĩa Lộ về Sơn La. Lịch sử hành chính của vùng gắn với huyện Phù Yên: châu Phù Yên thuộc phủ Vạn Yên thời Pháp; Khu tự trị Thái – Mèo (1955–1962); tỉnh Nghĩa Lộ (1962–1975).
Việc xây dựng thủy điện Hòa Bình làm mực nước sông Đà đoạn qua đây dâng cao, biến bờ sông thành bờ hồ — thay đổi lớn nhất về cảnh quan và sinh kế ven sông trong nửa thế kỷ qua.
Theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025, toàn bộ hai xã Đá Đỏ và Kim Bon nhập thành xã Kim Bon, hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
Xã có 9.873 người trong 13 bản: Bãi Vàng, Bương Pa, Đá Đỏ, Hợp Bông, Kim Bon, Liên Hợp, Suối Kếnh, Suối Lẹt, Suối On, Suối Tiếu, Suối Vạch, Tang Lang, Trung Thành. Hơn 70% dân số thuộc xã Kim Bon cũ.
Chưa có số liệu dân tộc riêng cho xã; vùng Phù Yên cũ có 12 dân tộc, đông nhất là Thái và Mường. Năm 2011, Báo Giáo dục Việt Nam ghi xã có đủ ba cấp trường mầm non, tiểu học và trung học cơ sở; năm 2012 có thêm bốn điểm trường lẻ ở các bản được xây bằng nguồn tài trợ.
Kinh tế
Kinh tế dựa vào nông – lâm nghiệp trên đất dốc: lúa, ngô và hoa màu ở thung lũng suối, trồng và bảo vệ rừng trên sườn núi. Vị trí ven lòng hồ Hòa Bình mở ra khả năng nuôi cá lồng — nghề đã phát triển ở các xã cùng bờ bắc sông Đà của vùng Phù Yên như Tân Phong, Bắc Phong, Nam Phong; chưa có số liệu riêng về quy mô ở Kim Bon.
Hạn chế lớn nhất là giao thông: đường vào nhiều bản dài, dốc và dễ hỏng trong mùa mưa, làm tăng chi phí đưa nông sản ra khu trung tâm.
Văn hóa
Chưa tìm được tư liệu về di tích, lễ hội được xếp hạng trên địa bàn xã. Đời sống văn hóa theo nét chung của vùng Phù Yên ven sông Đà: nhà sàn, văn nghệ bản, các nghi lễ nông nghiệp của người Thái, Mường. Đêm giao lưu văn nghệ của giáo viên, học sinh các trường trong xã cùng đoàn khách năm 2011 được báo chí ghi lại với hoạt động lửa trại, giã bánh, nướng khoai.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi “Bản …, xã Kim Bon, tỉnh Sơn La”. Người dân hai xã cũ Kim Bon và Đá Đỏ làm thủ tục tại UBND xã Kim Bon đặt ở bản Kim Bon.
Bản đồ Xã Kim Bon
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Kim Bon được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Đá Đỏ | Huyện Phù Yên | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
| Xã Kim Bon | Huyện Phù Yên | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Kim Bon mới gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ hai xã Đá Đỏ và Kim Bon của huyện Phù Yên cũ, theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Tên Kim Bon có nghĩa là gì?
Âm “bon” không có chữ Hán Việt nên tên có thể là thuần Việt hoặc gốc tiếng dân tộc; chưa có nguồn giải thích, nghĩa chưa thống nhất. Không nên hiểu “Kim” là vàng.
Kim Bon có giáp sông Đà không?
Có. Sông Đà (vùng lòng hồ thủy điện Hòa Bình) chạy dọc ranh giới phía nam của xã, đối diện Chiềng Sại, Tân Yên.
Xã Đá Đỏ nay thuộc đâu?
Nhập vào xã Kim Bon từ 1/7/2025; tên Đá Đỏ còn là tên một bản của xã.
Diện tích và dân số xã Kim Bon?
104,51 km² và 9.873 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Phù Yên trước đây
- Xã Gia Phù 21.929
- Xã Mường Bang 12.831
- Xã Mường Cơi 19.557
- Xã Phù Yên 47.299
- Xã Suối Tọ 6.343
- Xã Tân Phong 6.787
- Xã Tường Hạ 14.076
← Toàn bộ 75 xã, phường của Sơn La Tra tên xã cũ → mới