Mường Cơi là xã ở đông bắc tỉnh Sơn La, giáp tỉnh Lào Cai và Phú Thọ, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 từ ba xã Mường Thải, Tân Lang và Mường Cơi của huyện Phù Yên cũ. Diện tích 194,98 km², dân số 19.557 người.
Tổng quan
Mường Cơi là một xã của tỉnh Sơn La, chiếm góc đông bắc của vùng Phù Yên cũ — nơi tỉnh Sơn La tiếp giáp cả Lào Cai (vùng Yên Bái trước đây) lẫn Phú Thọ. Đây là cửa ngõ phía đông của Sơn La trên hai trục quốc lộ 37 và 32B.
Xã mới rộng 194,98 km², dân số 19.557 người, mật độ khoảng 100 người/km². Theo Wikipedia tiếng Việt (dẫn đề án sắp xếp), phần của ba xã cũ gần ngang nhau về diện tích: Mường Cơi 65,29 km² (7.973 người), Mường Thải 68,95 km² (4.696 người), Tân Lang 60,74 km² (6.888 người). Trụ sở xã đặt tại bản Ngã Ba — vốn là trung tâm của xã Mường Cơi cũ, được ghi là “phố Ngã Ba”.
Trong địa bàn có hồ Suối Chiếu ở bản Chiếu (xã Mường Thải cũ), hồ thủy lợi rộng hơn 50 ha, cùng các bản nhà sàn người Mường ven hồ — một trong những điểm du lịch cộng đồng được nhắc đến nhiều nhất của vùng Phù Yên.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ nguyên tên xã Mường Cơi — xã đông dân nhất trong ba xã hợp thành và là nơi đặt trụ sở mới. Hai tên còn lại, Mường Thải và Tân Lang, không còn là tên đơn vị hành chính nhưng vẫn sống trong tên bản (bản Thải, Thịnh Lang 1, Thịnh Lang 2…).
Không phải tên Hán Việt. Công cụ tra trên Wiki Ngôn Ngữ cho biết cả hai âm “mường” và “cơi” đều không có chữ Hán Việt tương ứng. Yếu tố Mường trong địa danh Tây Bắc là cách gọi một vùng cư trú gồm nhiều bản quanh một thung lũng, gắn với thiết chế xã hội của người Thái và người Mường (khác với tên tộc người Mường — mục từ “Mường” trên Wiki Ngôn Ngữ). Phần Cơi là tên riêng của mường, gốc tiếng dân tộc; chưa tìm được nguồn đáng tin giải thích nghĩa, nên ở đây để là nghĩa chưa thống nhất.
Hai tên cũ: Mường Thải cùng lớp tên “mường” như Mường Cơi. Tân Lang có lịch sử rõ hơn: theo Wikipedia, ngày 16/1/1979 xã Mường Lang được chia thành hai xã Tân Lang và Mường Lang — tức “Tân Lang” là tên đặt khi tách xã; âm tân trong tên đơn vị mới thường ứng với chữ 新 (mới), còn “Lang” trùng với phần tên của xã mẹ Mường Lang. Mường Lang nay thuộc xã Mường Bang.
Trùng tên: trong danh mục xã phường mới, tên Mường Cơi là duy nhất. Không nên nhầm với các tên “Mường …” khác của Sơn La như Mường Chiên, Mường Giôn.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, Mường Cơi giáp tỉnh Lào Cai ở phía bắc, tỉnh Phú Thọ ở phía đông, xã Mường Bang ở phía nam, các xã Phù Yên và Suối Tọ ở phía tây.
Địa hình chủ yếu là đồi núi, xen các thung lũng hẹp có ruộng lúa nước và ruộng bậc thang. Suối Chiếu ở vùng Mường Thải là một nhánh thượng nguồn của suối Tấc — dòng suối chảy qua cánh đồng Mường Tấc rồi ra sông Đà. Năm 2009 suối được ngăn đập làm hồ thủy lợi, công trình vận hành từ năm 2012; mặt hồ hơn 50 ha (Tuổi Trẻ, 2018). Phía thượng nguồn hồ có suối nước nóng tự nhiên mà người dân đã đưa vào phục vụ khách.
Khí hậu chung của vùng Phù Yên: nhiệt đới gió mùa có mùa đông lạnh, mưa tập trung vào mùa hè.
Lịch sử
Ba xã Mường Cơi, Mường Thải và Mường Lang (tiền thân của Tân Lang) đều có trong danh sách 25 xã của huyện Phù Yên khi huyện chuyển từ tỉnh Nghĩa Lộ về Sơn La năm 1975. Vùng này cùng lịch sử với huyện Phù Yên: châu Phù Yên thời Nguyễn, thuộc phủ Vạn Yên trong Tiểu quân khu Vạn Bú (1892), thuộc Khu tự trị Thái – Mèo (1955–1962) và tỉnh Nghĩa Lộ (1962–1975).
Ngày 16/1/1979, xã Mường Lang được chia thành hai xã Tân Lang và Mường Lang. Ranh giới ba xã giữ ổn định cho tới đợt sắp xếp 2025.
Theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, toàn bộ ba xã Mường Thải, Tân Lang và Mường Cơi nhập thành xã Mường Cơi, hoạt động từ 1/7/2025 khi cấp huyện chấm dứt hoạt động.
Dân cư – xã hội
Xã có 19.557 người, sống trong 32 bản (Wikipedia liệt kê các bản Bau, Cơi, Ếch, Kiềng, Ngã Ba, Thải, Thịnh Lang 1, Thịnh Lang 2, Văn Cơi, Yên Thịnh, Yên Hưng…). Bên cạnh tên bản gốc Mường – Thái, danh sách bản còn có những tên tiếng Việt như Nghĩa Hưng, Văn Phúc Yên, Tân Hợp, Đất Lành.
Wikipedia ghi xã Mường Cơi cũ có bốn dân tộc Mường, Kinh, Dao, Mông, trong đó người Mường chiếm đa số. Bản Chiếu (Mường Thải cũ), bản lớn nhất xã Mường Thải với khoảng 150 hộ theo Tuổi Trẻ, cũng chủ yếu là người Mường. Lớp truyền dạy dân ca Đang Mường năm 2024 có học viên nhỏ tuổi nhất đến từ xã Mường Thải.
Kinh tế
Kinh tế chủ yếu là nông nghiệp: lúa nước ở thung lũng, ruộng bậc thang ven hồ, ngô và cây ăn quả trên đồi. Vùng bản Chiếu được Tuổi Trẻ mô tả là vùng trồng cam sành lớn nhất huyện Phù Yên cũ. Hồ Suối Chiếu ngoài tưới tiêu còn cho nghề cá (trắm, chép, rô phi).
Ở khu Ngã Ba, buôn bán nhỏ và dịch vụ dọc quốc lộ phát triển hơn; Wikipedia ghi một số hộ đầu tư xưởng chế biến nông sản. Du lịch cộng đồng — thuyền trên hồ, homestay nhà sàn, tắm nước nóng — là hướng mới của vùng Mường Thải.
Văn hóa
Nhà sàn người Mường ven hồ Suối Chiếu còn khá nguyên dạng, ẩm thực phục vụ khách theo lối Mường: đồ ăn bày trên mẹt tre, lá chuối. Dân ca Đang Mường (Đang Nếp, Đang Ảng, Đang Vần Va) cùng tiếng chiêng là di sản tinh thần chung của người Mường vùng Phù Yên, hiện được tỉnh tổ chức truyền dạy cho lớp trẻ.
Giao thông
Quốc lộ 37 đi qua vùng Mường Thải cũ, nối khu trung tâm Phù Yên với Văn Chấn. Quốc lộ 32B từ địa bàn xã đi sang Tân Sơn (Phú Thọ). Hồ Suối Chiếu cách Hà Nội hơn 140 km theo Tuổi Trẻ.
Du lịch
Điểm chính là hồ Suối Chiếu và bản Chiếu: chèo thuyền trên hồ, nghỉ nhà sàn, tắm suối nước nóng, câu cá cuối tuần. Đây là du lịch cộng đồng quy mô hộ gia đình, phụ thuộc mùa và thời tiết; mùa mưa lũ đường vào có thể bị sạt lở như đợt tháng 10/2017.
Bản đồ Xã Mường Cơi
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Mường Cơi được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Mường Cơi | Huyện Phù Yên | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
| Xã Tân Lang | Huyện Phù Yên | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
| Xã Mường Thải | Huyện Phù Yên | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Mường Cơi mới gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ ba xã Mường Thải, Tân Lang và Mường Cơi của huyện Phù Yên cũ, theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Tên Mường Cơi có nghĩa là gì?
Không phải tên Hán Việt. “Mường” chỉ một vùng cư trú gồm nhiều bản theo thiết chế Thái – Mường; nghĩa của “Cơi” chưa có nguồn giải thích thống nhất.
Hồ Suối Chiếu thuộc xã nào?
Thuộc bản Chiếu, vùng xã Mường Thải cũ, nay là xã Mường Cơi. Hồ thủy lợi làm năm 2009, vận hành 2012, mặt nước hơn 50 ha.
Dân tộc nào đông nhất ở Mường Cơi?
Người Mường; ngoài ra có người Kinh, Dao, Mông.
Diện tích, dân số xã Mường Cơi là bao nhiêu?
194,98 km² và 19.557 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Phù Yên trước đây
- Xã Gia Phù 21.929
- Xã Kim Bon 9.873
- Xã Mường Bang 12.831
- Xã Phù Yên 47.299
- Xã Suối Tọ 6.343
- Xã Tân Phong 6.787
- Xã Tường Hạ 14.076
← Toàn bộ 75 xã, phường của Sơn La Tra tên xã cũ → mới