Mường Bú là xã nằm giữa trung tâm tỉnh Sơn La và vùng thủy điện Mường La, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Mường Chùm, Tạ Bú và Mường Bú; trên địa bàn có hang Hua Bó và vùng Tạ Bú — nơi đặt tỉnh lỵ tỉnh Vạn Bú thời Pháp. Diện tích 213,65 km², dân số 25.284 người.
Tổng quan
Mường Bú là xã của tỉnh Sơn La, chiếm phần phía nam của vùng Mường La cũ, ngay phía bắc khu đô thị trung tâm tỉnh. Xã rộng 213,65 km², dân số 25.284 người; mật độ khoảng 118 người/km² — cao nhất trong năm xã thuộc vùng Mường La cũ, phản ánh vị trí gần thành phố và các thung lũng canh tác thuận lợi.
Ba xã cũ hợp thành gồm: Mường Bú cũ (92,92 km², 12.943 người), Tạ Bú (63,42 km², 5.496 người) và Mường Chùm (57,31 km², 7.295 người). Trụ sở xã đặt tại bản Giàn. Trên địa bàn có Trường THPT Mường Bú.
Theo Wikipedia, xã giáp Mường La ở phía bắc; Chiềng Hoa ở phía đông; phía nam là phường Chiềng Sinh, các xã Chiềng Mung và Chiềng Sung; phía tây là phường Chiềng An và xã Mường Khiêng.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: tên xã mới giữ tên xã Mường Bú — xã cũ lớn nhất và đông dân nhất trong ba xã hợp thành (gần 13.000 người, hơn một nửa dân số xã mới). Tên Tạ Bú và Mường Chùm không còn là tên đơn vị hành chính.
Gốc tiếng Thái, không phải Hán Việt. Công cụ tra âm của Wiki Ngôn Ngữ cho thấy cả “mường” lẫn “bú” đều không có chữ Hán Việt tương ứng. Mường (muang) theo Wikipedia tiếng Việt là cấp địa danh lịch sử gồm nhiều bản ở vùng các dân tộc ngữ hệ Tai – Kadai. Yếu tố “Bú” chung cho cả Mường Bú lẫn Tạ Bú — hai xã cũ liền kề nay đã về một mối; nghĩa của “Bú” trong tiếng Thái chưa tìm được nguồn giải thích.
Vạn Bú – Tạ Bú: tên “Bú” từng là tên một tỉnh. Theo Wikipedia tiếng Việt, ngày 10/10/1895 chính quyền Pháp lập tỉnh Vạn Bú với tỉnh lỵ đặt tại Vạn Bú, tức Tạ Bú; ngày 23/8/1904 tỉnh đổi tên thành tỉnh Sơn La và tỉnh lỵ chuyển về vị trí thành phố Sơn La ngày nay. Năm 1895 cũng là mốc Sơn La lấy làm năm thành lập tỉnh (kỷ niệm 130 năm năm 2025). Vì vậy địa bàn xã Mường Bú mới chứa nơi từng là tỉnh lỵ đầu tiên của tỉnh.
Trùng tên: trong danh mục xã phường sau 1/7/2025, không có đơn vị nào khác trùng tên Mường Bú.
Địa lý
Mường Bú nằm trên trục đường tỉnh 106 nối trung tâm tỉnh (phường Chiềng Cơi) với khu vực thủy điện Sơn La. Địa hình xen kẽ thung lũng ruộng nước, đồi đất và các khối núi đá vôi — kiểu cảnh quan karst tạo ra hang động.
Điểm địa lý nổi bật nhất là hang Hua Bó: theo Wikipedia, đây là quần thể ba hang động karst trong dãy núi đá vôi ở bản Nang Phai, cách trung tâm phường Chiềng Cơi khoảng 18 km theo đường tỉnh 106 hướng Mường La, rồi rẽ tây bắc chừng 3 km đường bản. Tên tiếng Thái là Thẳm Hua Bó, nghĩa là “hang đầu nguồn”; tên bản Nang Phai được giải thích là “góc mương phai” — cả hai tên đều gắn với nguồn nước tưới ruộng của bản.
Khí hậu thuộc kiểu nhiệt đới gió mùa vùng núi cao nguyên Sơn La: mùa đông lạnh, khô; mùa hè nóng ẩm, mưa nhiều.
Lịch sử
Thời Pháp: từ 1895 đến 1904, Tạ Bú (Vạn Bú) là tỉnh lỵ tỉnh Vạn Bú — tiền thân của tỉnh Sơn La. Trước đó, năm 1886, châu Sơn La được lập thuộc phủ Gia Hưng, tỉnh Hưng Hóa. Tháng 8/1904 tỉnh đổi tên thành Sơn La và dời tỉnh lỵ.
Thuộc huyện Mường La: ba xã Mường Bú, Tạ Bú, Mường Chùm thuộc huyện Mường La trong suốt giai đoạn sau 1945. Năm 2007, khi thành lập thị trấn Ít Ong theo Nghị định 03/2007/NĐ-CP, một phần đất đai, dân cư của xã Tạ Bú được cắt về thị trấn mới. Trước 2025, huyện Mường La có 16 đơn vị cấp xã, trong đó có ba xã này.
Năm 2025: Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ diện tích, dân số của ba xã Mường Chùm, Tạ Bú và Mường Bú thành xã Mường Bú. Xã mới hoạt động từ 1/7/2025, đồng thời huyện Mường La chấm dứt hoạt động.
Dân cư
Trong ba xã cũ, Mường Bú cũ chiếm hơn một nửa dân số, Mường Chùm có mật độ cao nhất (khoảng 127 người/km²), Tạ Bú thưa hơn (khoảng 87 người/km²). Gần trung tâm tỉnh và trên trục đường tỉnh, dân cư Mường Bú tập trung thành các bản lớn ven thung lũng.
Toàn tỉnh Sơn La, người Thái chiếm khoảng 54% dân số; vùng Mường La cũ có thêm người Mông, Kinh, Kháng, La Ha. Các tên bản như Nang Phai, Giàn mang dấu ấn tiếng Thái. Giáo dục có đủ các cấp đến trung học phổ thông (Trường THPT Mường Bú); tin tức địa phương năm 2025–2026 nhắc tới các hoạt động nâng chuẩn đào tạo giáo viên và tặng quà học sinh khó khăn của xã.
Kinh tế
Kinh tế dựa chủ yếu vào nông nghiệp: lúa nước ở các thung lũng có mương phai, ngô và cây trồng cạn trên đồi, cây ăn quả, chăn nuôi. Vị trí giữa thành phố và khu thủy điện giúp xã có lợi thế về giao thương, dịch vụ ven đường tỉnh 106.
Hang Hua Bó được Wikipedia nêu như một điểm có thể kết hợp trên tuyến du lịch dọc đường tỉnh 106, cùng Thẳm Tát Tòng và Nhà máy thủy điện Sơn La. Các nguồn đã tra chưa có số liệu riêng về cơ cấu kinh tế của xã mới.
Văn hóa
Hang Hua Bó là di tích danh lam thắng cảnh cấp tỉnh; một bài báo năm 2013 đưa tin lễ đón nhận bằng công nhận di tích này. Tên hang (“hang đầu nguồn”) và tên bản Nang Phai (“góc mương phai”) đều là tên tiếng Thái nói về nguồn nước.
Di sản lịch sử của vùng Tạ Bú là vai trò tỉnh lỵ cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX. Văn hóa sống thường ngày là văn hóa Thái: nhà sàn, ruộng nước, xòe — loại hình “Nghệ thuật xòe Thái” được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi “Bản …, xã Mường Bú, tỉnh Sơn La”. Trụ sở UBND xã tại bản Giàn. Người dân Tạ Bú, Mường Chùm cũ giải quyết thủ tục tại bộ phận một cửa của xã Mường Bú.
Bản đồ Xã Mường Bú
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Mường Bú được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Mường Bú | Huyện Mường La | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
| Xã Tạ Bú | Huyện Mường La | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
| Xã Mường Chùm | Huyện Mường La | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Mường Bú gồm những xã cũ nào?
Gồm toàn bộ ba xã Mường Chùm, Tạ Bú và Mường Bú của huyện Mường La cũ, theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Tên Mường Bú có nghĩa là gì?
Là tên gốc tiếng Thái, kế thừa xã Mường Bú cũ; “Mường” là cấp địa danh gồm nhiều bản ở vùng Tai – Kadai. Nghĩa của “Bú” chưa có nguồn giải thích.
Vạn Bú là gì?
Là tên tỉnh do Pháp lập ngày 10/10/1895, tỉnh lỵ đặt tại Vạn Bú tức Tạ Bú — nay thuộc xã Mường Bú. Năm 1904 tỉnh đổi tên thành Sơn La và dời tỉnh lỵ.
Hang Hua Bó ở đâu?
Ở bản Nang Phai, xã Mường Bú, cách trung tâm phường Chiềng Cơi khoảng 18 km theo đường tỉnh 106; là quần thể ba hang karst, di tích danh lam thắng cảnh cấp tỉnh.
Diện tích, dân số xã Mường Bú?
213,65 km², 25.284 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Mường La trước đây
- Xã Chiềng Hoa 17.644
- Xã Chiềng Lao 21.010
- Xã Mường La 32.712
- Xã Ngọc Chiến 12.021
← Toàn bộ 75 xã, phường của Sơn La Tra tên xã cũ → mới