Xã Chiềng Mung

Tổng quan

Chiềng Mung là một xã của tỉnh Sơn La, chiếm phần lớn cao nguyên Nà Sản — dải đất tương đối bằng giữa thành phố Sơn La và vùng huyện lỵ Mai Sơn cũ. Đây là nơi có sân bay Nà Sản, di tích Tập đoàn cứ điểm Nà Sản thời chống Pháp và Khu công nghiệp Mai Sơn ven quốc lộ 6, nên xã vừa mang dấu ấn chiến trường cũ vừa là một trong những vùng nông nghiệp hàng hóa, chế biến nông sản tập trung của tỉnh.

Xã có diện tích 142,14 km², dân số 27.797 người, mật độ khoảng 196 người/km². Trụ sở đặt tại bản Phát. Theo Wikipedia tiếng Việt, xã có 42 thôn, bản, trong đó có các thôn Nà Sản, Hoàng Văn Thụ, Đoàn Kết; một bài trên Báo Sơn La lại nêu con số 28 bản — hai nguồn đếm theo cách khác nhau nên con số đơn vị dân cư cần đối chiếu với quyết định mới nhất của tỉnh.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ nguyên tên xã Chiềng Mung cũ — một trong ba đơn vị hợp thành, cũng là xã có dân số đông nhất trong ba (12.145 người). Hai tên còn lại, Mường Bằng và Mường Bon, không còn là tên đơn vị hành chính, nhưng vẫn được dùng trong tên trường học (cụm trường Mường Bằng – Mường Bon) và trong trí nhớ địa phương.

Không phải tên Hán Việt. Theo công cụ tra của Wiki Ngôn Ngữ, cả hai âm “chiềng” và “mung” đều không có chữ Hán Việt tương ứng, vì vậy tên này không thể chiết tự theo lối Hán Việt. Đây là địa danh gốc tiếng Thái, ghi lại bằng chữ Quốc ngữ. Yếu tố “Chiềng” đứng đầu rất nhiều tên xã ở Sơn La (Chiềng Mai, Chiềng Sung, Chiềng Ve, Chiềng Tượng…) và là một yếu tố quen thuộc của hệ địa danh bản – mường người Thái; tuy vậy, nghĩa cụ thể của cả tên “Chiềng Mung” chưa tìm được nguồn giải thích đáng tin cậy, nên ở đây không đưa ra cách giải nghĩa nào.

Lịch sử tên: từ điển Wiki Ngôn Ngữ có mục “Chiềng Mung”, ghi là “một xã thuộc huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La” — định nghĩa của giai đoạn trước 1/7/2025. Chiềng Mung đã có trong danh sách 17 xã của huyện Mai Sơn sau năm 1945. Cách viết thống nhất trong văn bản nhà nước là “Chiềng Mung”; cần phân biệt với Chiềng Mai, xã láng giềng phía tây có tên gần giống.

Trùng tên: trong danh mục 3.321 xã phường mới, tên Chiềng Mung là duy nhất.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, Chiềng Mung giáp Mường Bú ở phía bắc, Mai Sơn ở phía nam, Chiềng Sung và Tà Hộc ở phía đông, Chiềng Mai và phường Chiềng Sinh ở phía tây.

Phần trung tâm xã nằm trên cao nguyên Nà Sản. Báo Sơn La mô tả cao nguyên rộng khoảng 20 km², trải trên các xã cũ Mường Bon, Hát Lót, Chiềng Mung và Chiềng Mai, đất bazan màu mỡ. Sân bay Nà Sản ở độ cao khoảng 669 m. Nguồn nước tưới quan trọng là hồ Tiền Phong; hệ thống thủy lợi Nà Sản đang được đầu tư để cấp nước cho vùng cây ăn quả và cây công nghiệp.

Khí hậu thuộc kiểu nhiệt đới gió mùa vùng núi: mùa đông khô, lạnh; mùa mưa tập trung từ khoảng tháng 5 đến tháng 9.

Lịch sử

Tập đoàn cứ điểm Nà Sản

Người Pháp xây dựng sân bay Nà Sản khoảng năm 1950. Tháng 10/1952, trước sức ép của Chiến dịch Tây Bắc, quân Pháp lập tập đoàn cứ điểm Nà Sản cách đường 41 (nay là quốc lộ 6) khoảng 500–1.000 m, trên diện tích khoảng 10 km², bao quanh bởi dãy Pú Hồng và khu bản Vạy; giữa lòng chảo là sở chỉ huy, sân bay vận tải và kho tàng. Theo Wikipedia, đêm 30/11 rạng 1/12/1952 Quân đội Nhân dân Việt Nam tấn công các điểm tựa phía đông bắc, chiếm được điểm tựa Pú Hồng nhưng bị phản kích lấy lại; sau các trận đến ngày 2/12, bộ chỉ huy chiến dịch quyết định thôi tấn công. Pháp sau đó rút khỏi Nà Sản. Năm 1998, “Tập đoàn cứ điểm Nà Sản” được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia.

Sân bay Nà Sản

Theo Báo Sơn La, sân bay vốn là sân bay dã chiến, giai đoạn 1978–1979 được đầu tư thành cảng hàng không dùng chung dân dụng – quân sự; khai thác ổn định giai đoạn 1996–2004 với 2–5 chuyến/tuần bằng máy bay ATR72, rồi dừng từ năm 2004 vì hạ tầng xuống cấp. Năm 2022 Thủ tướng đồng ý chủ trương đầu tư lại; tỉnh đề xuất làm theo hình thức đối tác công tư, quy mô cảng hàng không cấp 4C kết hợp sân bay quân sự cấp I.

Hành chính

Chiềng Mung là một trong 17 xã của huyện Mai Sơn sau năm 1945. Ngày 13/3/1979 xã Mường Bằng được chuyển từ huyện Mường La về Mai Sơn. Năm 1999, thị trấn nông trường Tô Hiệu giải thể, một phần đất nhập vào Chiềng Mung và Mường Bon. Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 sắp xếp ba xã Chiềng Mung (35,47 km², 12.145 người), Mường Bằng (68,34 km², 8.326 người) và Mường Bon (38,33 km², 7.326 người) thành xã Chiềng Mung, hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư và xã hội

Dân số 27.797 người, phân bố không đều: theo số liệu sắp xếp, xã Chiềng Mung cũ có mật độ khoảng 340 người/km², trong khi Mường Bằng cũ chỉ khoảng 120 người/km². Danh sách đơn vị dân cư có cả thôn mang tên kiểu Việt (Hoàng Văn Thụ, Đoàn Kết, Thống Nhất, Quỳnh Châu) lẫn bản mang tên Thái (Phát, Nà Hạ, Lẳm Cút, Mé). Ở xã Mường Bon cũ, bản Mai Tiên được Báo Sơn La mô tả có hai dân tộc Thái và Kinh cùng sinh sống. Ở cấp huyện Mai Sơn cũ, người Thái chiếm khoảng 55,6%, người Kinh khoảng 30,5% dân số.

Về hạ tầng xã hội, Báo Sơn La (2026) cho biết 7/7 trường học của xã đạt chuẩn quốc gia, trạm y tế đạt chuẩn, khoảng 97% đường trục xã, liên bản đã bê tông hóa và toàn bộ hộ dân dùng điện lưới. Năm 2026, xã cải tạo các trường TH&THCS Hoàng Văn Thụ, Mầm non, TH&THCS Chiềng Mung và các điểm trường cụm Mường Bằng – Mường Bon với kinh phí gần 9 tỷ đồng.

Kinh tế

Nông nghiệp hàng hóa. Báo Sơn La cho biết toàn xã có khoảng 1.185 ha cây công nghiệp và 1.736 ha cây ăn quả (cà phê, nhãn, xoài, na…). HTX Đoàn Kết ở thôn 6, thành lập năm 2017, có 15 ha nhãn đạt VietGAP và năm 2025 bao tiêu hơn 1.000 tấn nhãn tươi, 300 tấn thanh long. Công ty TNHH sản xuất và thương mại Cát Quế liên kết với hộ dân ở khoảng 50 bản, quản lý vùng nguyên liệu cà phê khoảng 800 ha, thu mua khoảng 16.000 tấn quả tươi mỗi năm. Riêng xã Mường Bon cũ năm 2024 có 605 ha nhãn, xoài, na và 285 ha lúa hai vụ.

Công nghiệp. Khu công nghiệp Mai Sơn nằm ven quốc lộ 6 trên địa bàn xã, quy mô 150 ha, giai đoạn I rộng 63,7 ha, tỷ lệ lấp đầy khoảng 65% với 10 dự án còn hiệu lực. Nhà máy tinh bột biến tính BHL Sơn La đi vào hoạt động cuối năm 2025, vốn gần 245 tỷ đồng, công suất thiết kế 90.000 tấn sản phẩm/năm, chế biến sâu từ sắn. Năm 2026 xã có khoảng 36 doanh nghiệp, 25 hợp tác xã và hơn 560 hộ kinh doanh, cơ sở sản xuất.

Văn hóa và di tích

Di tích quan trọng nhất là Tập đoàn cứ điểm Nà Sản (di tích quốc gia, 1998) — hệ thống điểm tựa trên các đồi quanh lòng chảo sân bay. Một phóng sự của Báo Sơn La ghi lời ông Lò Văn Biêng, bản Nà Hạ 1, người ngoài 90 tuổi, kể về ngày quân Pháp rút khỏi cứ điểm và việc bà con các bản ủng hộ lương thực cho bộ đội sau đó.

Trong các bản Thái, đời sống văn hóa gắn với nhà sàn, hát khắp, múa xòe; Xòe Thái — di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh năm 2021 — là sinh hoạt quen thuộc trong các dịp lễ, hội của bản.

Giao thông

Quốc lộ 6 chạy qua xã, nối thành phố Sơn La với vùng Mai Sơn – Yên Châu – Mộc Châu. Sân bay Nà Sản (mã IATA SQH) có đường băng 2.409 m, hiện chưa khai thác dân dụng; quy hoạch giai đoạn đến 2030 hướng tới cảng hàng không cấp 4C. Dự án CT03 đang giải phóng mặt bằng trên địa bàn Mai Sơn và Chiềng Mung.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: Bản/thôn …, xã Chiềng Mung, tỉnh Sơn La. Người dân các xã cũ Mường Bằng, Mường Bon chuyển sang ghi xã Chiềng Mung; thủ tục hành chính làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã ở khu bản Phát.

Bản đồ Xã Chiềng Mung

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Chiềng Mung được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Mai Sơn trước đây

• Xã Chiềng Mai 23.786
• Xã Chiềng Sung 14.171
• Xã Mai Sơn 52.361
• Xã Mường Chanh 11.275
• Xã Phiêng Cằm 14.459
• Xã Phiêng Pằn 24.685
• Xã Tà Hộc 13.692