Xã Tà Hộc

Tổng quan

Tà Hộc là một xã của tỉnh Sơn La, có phần đất nằm dọc sông Đà. Xã có diện tích 149,56 km², dân số 13.692 người, mật độ khoảng 92 người/km² — thưa so với các xã trên cao nguyên Nà Sản lân cận. Năm 2026 xã có hơn 3.200 hộ.

Hai xã hợp thành có hình thái khác nhau: Nà Bó (lập năm 2008) đông dân hơn và là nơi đặt trụ sở xã mới (Tiểu khu 8); còn Tà Hộc cũ rộng hơn nhưng thưa dân, chủ yếu là đồi núi, nương dốc dọc sông Đà. Báo Sơn La coi tỉnh lộ 110 và cảng Tà Hộc — cảng thủy nội địa của vùng Mai Sơn cũ — là điều kiện thuận lợi để xã kết nối giao thương, phát triển vận tải hàng hóa.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Tà Hộc cũ, dù trụ sở đặt ở địa bàn Nà Bó cũ (Tiểu khu 8). Tà Hộc là xã có diện tích lớn hơn (82,74 km² so với 66,82 km²) và có lịch sử lâu hơn: Nà Bó chỉ được tách ra năm 2008, một phần từ chính đất Tà Hộc.

Một tên tương đối mới. Theo Wikipedia tiếng Việt, ngày 25/7/1978 xã Chiềng Xôm của huyện Mai Sơn được đổi tên thành xã Tà Hộc. Như vậy “Chiềng Xôm” mới là tên trong danh sách 17 xã gốc của huyện sau năm 1945; tên Tà Hộc chỉ có từ năm 1978. Các nguồn tra được không nêu lý do đổi tên. Trong danh sách bản hiện nay có bản Hộc; nguồn tra được cũng không nói rõ quan hệ giữa tên bản và tên xã.

Phân tích chữ: âm “tà” và “hộc” đều có chữ Hán (tà 斜 — nghiêng; hộc 斛 — đơn vị đo lường), nhưng không có nguồn nào cho thấy tên xã được đặt theo chữ Hán; vì vậy không nên chiết tự. Từ điển Wiki Ngôn Ngữ có mục “Tà Hộc”, ghi là một xã thuộc huyện Mai Sơn. Nghĩa của tên chưa có nguồn giải thích.

Dữ liệu: trong phiếu sắp xếp, mục thành phần có chỗ ghi “Nà Pó”, nhưng mô tả nguyên văn của bản đồ sắp xếp và Wikipedia đều ghi Nà Bó — cách viết đúng. Tên Tà Hộc không trùng với xã phường nào ở tỉnh khác; cần phân biệt với xã Tạ Khoa láng giềng phía đông.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, Tà Hộc giáp Chiềng Sung và Pắc Ngà ở phía bắc, Mai Sơn và Yên Châu ở phía nam, Tạ Khoa ở phía đông và Chiềng Mung ở phía tây.

Báo Sơn La mô tả xã “nằm dọc sông Đà, chủ yếu đồi núi cao, nương dốc”. Báo địa phương từng phản ánh tình trạng thiếu nước sinh hoạt cục bộ ở xã. Ngày 19/10/2026, hai trận động đất liên tiếp có tâm chấn ở khu vực xã (độ lớn 2,6 và 4,2, độ sâu chấn tiêu khoảng 12 km, theo Viện Các khoa học Trái đất) được người dân nhiều nơi trong tỉnh cảm nhận; đá lăn làm hư hại một căn bếp ở xã Mai Sơn lân cận.

Tỉnh đã phê duyệt Quy hoạch chung xã Tà Hộc đến năm 2045 (Quyết định 1159/QĐ-UBND, công bố tháng 5/2026).

Lịch sử

Vùng này thuộc huyện Mai Sơn từ sau năm 1945 với tên xã Chiềng Xôm. Các mốc chính theo Wikipedia tiếng Việt:

• 25/7/1978: đổi tên xã Chiềng Xôm thành xã Tà Hộc.
• 17/4/2008: thành lập xã Nà Bó trên cơ sở 2.812,68 ha diện tích tự nhiên và 3.815 nhân khẩu của xã Hát Lót cùng 3.569,45 ha và 2.508 nhân khẩu của xã Tà Hộc.
• 16/6/2025: Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 sắp xếp xã Nà Bó (66,82 km², 8.906 người) và xã Tà Hộc (82,74 km², 4.786 người) thành xã Tà Hộc, hoạt động từ 1/7/2025.

Người dân Tà Hộc từng tham gia lực lượng thanh niên xung phong ở Ngã ba Cò Nòi trong kháng chiến chống Pháp. Báo Sơn La năm 2026 ghi lại lời ông Lò Văn Hếnh, 96 tuổi, ở bản Nà Hường, cựu thanh niên xung phong giai đoạn 1952–1954 trong bộ phận công binh phá bom: ban ngày sơ tán, ban đêm ra sửa đường để xe chở vũ khí, lương thực qua trước khi trời sáng.

Dân cư và xã hội

Xã có 20 đơn vị dân cư: tiểu khu 7, tiểu khu 8 và 18 bản — Bó Đươi, Cáp Na, Đông Sàn, Hộc, Kéo Bó, Mòng, Mường, Nà Bó, Nà Hường, Pá Hốc, Pá Nó, Pát Ca, Phiêng Hịnh, Pơ, Pơn, Pù Tền, Sơn Tra, Trung Thành (theo Wikipedia). Phần lớn là tên bản kiểu Thái, xen vài tên kiểu Việt như Sơn Tra, Trung Thành.

Dân số phân bố lệch: Nà Bó cũ chiếm gần hai phần ba dân số trên chưa tới một nửa diện tích. Ở cấp huyện Mai Sơn cũ, người Thái chiếm khoảng 55,6% dân số, người Kinh khoảng 30,5%, người Mông khoảng 7,4%. Chị Điêu Thị Nhẫn ở bản Nà Bó kể với Báo Sơn La rằng trước đây muốn mua điện thoại hay đồ điện lạnh phải ra trung tâm huyện cũ, nay cửa hàng đã có ngay tại xã.

Kinh tế

Nông nghiệp nương rẫy chiếm ưu thế: trên 70% diện tích canh tác trồng ngô, mía, sắn, lúa nương. Kế hoạch năm 2026 của xã gồm gần 2.400 ha ngô, gần 1.170 ha sắn, 411 ha mía, hơn 20 ha lúa nương và 7 ha cà phê; khoảng 60% khâu làm đất đã cơ giới hóa. Diện tích mía hơn 400 ha liên kết bao tiêu với Công ty cổ phần Mía đường Sơn La — Bí thư Tỉnh ủy từng đến thăm vùng mía Nà Bó khi làm việc với công ty này. HTX Ngọc Hoàng ở Tà Hộc liên kết trồng thanh long ruột đỏ với xã Chiềng Sung.

Thương mại – dịch vụ: năm 2026 xã có 133 cơ sở kinh doanh (120 của hộ cá thể, 13 của doanh nghiệp, HTX), chủ yếu tạp hóa, xăng dầu, vật tư nông nghiệp, sửa chữa, thu mua nông sản; tổng mức bán lẻ 10 tháng năm 2026 đạt hơn 136 tỷ đồng. Cảng Tà Hộc phục vụ vận tải hàng hóa đường sông. Xã cũng đang siết quản lý hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn.

Văn hóa

Đời sống văn hóa chủ yếu của người Thái: nhà sàn, hát khắp, múa xòe — Xòe Thái được UNESCO ghi danh năm 2021, Sơn La là một trong bốn tỉnh có di sản. Lịch nông vụ trên nương bắt đầu từ giữa tháng 4, khi có mưa đầu mùa, và kết thúc gieo trồng vào cuối tháng 5. Các nguồn tra được chưa ghi nhận di tích được xếp hạng riêng trên địa bàn xã; di tích gần nhất là Ngã ba Cò Nòi ở xã Mai Sơn.

Giao thông

Tỉnh lộ 110 chạy qua xã, nối ra cảng Tà Hộc trên sông Đà. Theo Wikipedia, quốc lộ 37 có đi qua Tà Hộc trên đoạn Tạ Khoa – Tà Hộc – Yên Châu – Mai Sơn. Cảng Tà Hộc được Wikipedia ghi là cảng thủy nội địa của huyện Mai Sơn cũ.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: Bản/Tiểu khu …, xã Tà Hộc, tỉnh Sơn La. Người dân Nà Bó cũ chuyển sang ghi xã Tà Hộc. Trụ sở xã ở Tiểu khu 8 (khu trung tâm Nà Bó cũ).

Bản đồ Xã Tà Hộc

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Tà Hộc được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Mai Sơn trước đây

• Xã Chiềng Mai 23.786
• Xã Chiềng Mung 27.797
• Xã Chiềng Sung 14.171
• Xã Mai Sơn 52.361
• Xã Mường Chanh 11.275
• Xã Phiêng Cằm 14.459
• Xã Phiêng Pằn 24.685