Phiêng Cằm là xã vùng cao của tỉnh Sơn La, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Chiềng Nơi và Phiêng Cằm của huyện Mai Sơn cũ. Diện tích 280,33 km², dân số 14.459 người; nổi tiếng với chè vùng cao và cà phê.
Tổng quan
Phiêng Cằm là một xã vùng cao ở phía tây nam vùng Mai Sơn cũ, tỉnh Sơn La. Với diện tích 280,33 km² và dân số 14.459 người, mật độ chỉ khoảng 52 người/km² — thấp nhất trong tám xã thuộc vùng Mai Sơn cũ. Trụ sở xã đặt tại bản Nong Tầu Thái.
Báo Sơn La mô tả Phiêng Cằm nằm ở độ cao khoảng 1.000–1.200 m, khí hậu lạnh, là nơi cây chè được đưa lên trồng từ lâu; xã còn có hơn 1.600 ha cà phê và quản lý, bảo vệ hơn 10.000 ha rừng. Bốn dân tộc Thái, Kinh, Khơ Mú và Mông cùng sinh sống. Năm 2024, vùng Chiềng Nơi cũ hứng chịu trận lũ lịch sử khiến 6 người thiệt mạng — sự kiện để lại dấu ấn lớn trong đời sống địa phương.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Phiêng Cằm — đơn vị lớn hơn về diện tích (151,40 km²) và dân số (8.181 người) trong hai xã hợp thành. Điều thú vị là Phiêng Cằm vốn là “xã con”: năm 1998 nó được tách ra từ chính Chiềng Nơi; đến năm 2025, hai xã nhập lại và tên của xã con được dùng cho cả vùng.
Không phải tên Hán Việt. Theo công cụ tra của Wiki Ngôn Ngữ, cả âm “phiêng” lẫn “cằm” đều không có chữ Hán Việt tương ứng; tên này là địa danh gốc tiếng Thái được ghi lại bằng chữ Quốc ngữ. Yếu tố “Phiêng” lặp lại trong nhiều địa danh Sơn La — Phiêng Pằn ngay bên cạnh, Phiêng Khoài ở Yên Châu cũ, các bản Phiêng Khôm, Phiêng Ngần, Phiêng Phụ, Phiêng Thẳm trong chính xã này — nhưng các nguồn tra được chưa đưa ra giải thích đáng tin cậy cho nghĩa của “Phiêng Cằm”, nên ở đây không giải nghĩa.
Lịch sử tên: tên Phiêng Cằm trở thành tên xã từ ngày 16/5/1998 (Nghị định 31/1998/NĐ-CP). Trước đó đây là vùng thuộc xã Chiềng Nơi — một trong 17 xã gốc của huyện Mai Sơn sau năm 1945. Chiềng Nơi nay không còn là tên xã. Từ điển Wiki Ngôn Ngữ hiện chưa có mục từ riêng cho “Phiêng Cằm”.
Trùng tên: trong danh mục xã phường mới, Phiêng Cằm là tên duy nhất; lưu ý phân biệt với Phiêng Pằn có tên gần giống ở phía đông.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, Phiêng Cằm giáp Muổi Nọi, Mường Chanh và Chiềng Mai ở phía bắc; Mường Hung và Chiềng Khoong (vùng Sông Mã cũ) ở phía nam; Phiêng Pằn ở phía đông; Nậm Ty ở phía tây.
Đây là vùng núi cao, khí hậu lạnh. Hai bài trên Báo Sơn La đưa ra độ cao khác nhau (gần 1.000 m và khoảng 1.200 m). Các bản Nong Tầu được mô tả có địa hình tương đối bằng, nguồn nước dồi dào. Thiên tai từng gây thiệt hại lớn: tháng 7/2024, mưa lũ do bão số 2 gây ra trận lũ lịch sử ở Chiềng Nơi; Báo Sơn La còn ghi nhận đợt mưa đá làm thiệt hại trên 100 ha hoa màu.
Lịch sử
Chiềng Nơi có trong danh sách 17 xã của huyện Mai Sơn được lập sau năm 1945. Ngày 16/5/1998, Nghị định 31/1998/NĐ-CP thành lập xã Phiêng Cằm trên cơ sở 13.825,1 ha diện tích tự nhiên và 3.786 nhân khẩu của xã Chiềng Nơi.
Trận lũ năm 2024. Tháng 7/2024, lũ quét ở Chiềng Nơi làm 6 người chết, cuốn trôi hàng chục ha hoa màu, phá hỏng nhà ở, đường sá, cầu cống, thiệt hại ước hàng chục tỷ đồng. Báo Sơn La gọi Chiềng Nơi là “rốn lũ”; các bản Pá Hốc, Hua Pư bị ảnh hưởng nặng. Đến Tết năm sau, theo bí thư đảng ủy xã khi đó, tất cả các hộ bị mất, sập nhà đã dựng được nhà mới nhờ hỗ trợ của Nhà nước và cộng đồng; các hộ trong vùng nguy hiểm được bố trí tái định cư.
Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 sắp xếp xã Chiềng Nơi (128,93 km², 6.278 người) và xã Phiêng Cằm (151,40 km², 8.181 người) thành xã Phiêng Cằm, hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư và xã hội
Theo Báo Sơn La (2026), xã có 2.883 hộ thuộc bốn dân tộc Thái, Kinh, Khơ Mú, Mông. Wikipedia liệt kê 34 bản, trong khi báo nêu con số 15 bản sau khi sắp xếp lại — nên đối chiếu quyết định mới nhất khi cần số chính xác. Trong danh sách bản có cặp bản Nong Tầu Thái và Nong Tầu Mông, bên cạnh những bản tên Thái như Huổi Nhả, Phiêng Phụ, Bon Trỏ.
Trang phục truyền thống vẫn được may và bán tại chỗ: một cửa hàng ở bản Nong Tầu Thái mỗi tháng làm và bán hơn 50 sản phẩm áo, váy, thắt lưng, tạp dề, xà cạp kiểu Mông cho khách trong xã và các bản lân cận. Từ tháng 1/2026, xã duy trì chợ phiên vùng cao hai lần mỗi tháng.
Kinh tế
Chè vùng cao. Cây chè được Công ty Dịch vụ và Phát triển chè Sơn La đưa vào liên kết với hộ dân từ năm 2002. Sau giai đoạn khó khăn khi nhiều hộ phá chè, diện tích còn khoảng 20–30 ha, tập trung ở bản Nong Tầu và Huổi Nhả, với các giống Bát Tiên, Kim Tuyên, Ô Long; năm 2019 toàn bộ diện tích được cấp chứng nhận VietGAP. Công ty cổ phần Chè Sơn La có xưởng sơ chế tại Phiêng Cằm, thu mua toàn bộ búp tươi (khoảng 220 tấn/năm), chế biến khoảng 45 tấn chè thành phẩm, rồi chuyển về cơ sở chính ở xã Mai Sơn để tinh chế, đóng gói.
Cà phê và cây ăn quả. Toàn xã duy trì hơn 1.600 ha cà phê, 264 ha cây ăn quả và trên 54.000 con gia súc, gia cầm. Sản phẩm được giới thiệu tại hội chợ gồm cam đường canh, chanh leo, hồng giòn, hồng ngâm; một số hộ trồng hồng không hạt, mắc ca xen cà phê. Đảng ủy xã định hướng khu vực dọc tỉnh lộ 113 phát triển thương mại, dịch vụ, cà phê, chè, cây ăn quả; vùng cao tập trung ngô lai, chăn nuôi đại gia súc gắn với bảo vệ rừng. Trên địa bàn có hai công ty khai thác đá và sản xuất nông nghiệp.
Văn hóa
Văn hóa Phiêng Cằm là sự đan xen Thái – Mông. Người Thái giữ nhà sàn, hát khắp, múa xòe — Xòe Thái được UNESCO ghi danh năm 2021. Trang phục Mông được may, bán ngay tại trung tâm xã. Chợ phiên vùng cao do xã tổ chức từ năm 2026 được định hướng gắn với du lịch, nơi bày bán sản vật bản địa; xã cũng nằm trong tuyến tham quan được Mường Chanh đề xuất (Nhà tù Sơn La – suối nước nóng bản Mòng – Mường Chanh – Phiêng Cằm).
Giao thông
Tỉnh lộ 113 là trục chính qua xã. Tuyến đường từ xã Chiềng Mai đến Phiêng Cằm đang được thi công. Sau lũ năm 2024, đường vào trung tâm Chiềng Nơi cũ phải sửa chữa, tái thiết.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: Bản …, xã Phiêng Cằm, tỉnh Sơn La; người dân Chiềng Nơi cũ chuyển sang ghi xã Phiêng Cằm. Trụ sở chính quyền ở bản Nong Tầu Thái.
Bản đồ Xã Phiêng Cằm
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Phiêng Cằm được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Chiềng Nơi | Huyện Mai Sơn | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
| Xã Phiêng Cằm | Huyện Mai Sơn | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Phiêng Cằm mới gồm những xã cũ nào?
Hai xã Chiềng Nơi và Phiêng Cằm của huyện Mai Sơn cũ, theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Tên Phiêng Cằm có nghĩa là gì?
Là địa danh gốc tiếng Thái, kế thừa xã Phiêng Cằm lập năm 1998; không phải tên Hán Việt. Nghĩa của tên chưa có nguồn giải thích thống nhất.
Phiêng Cằm được tách ra từ xã nào?
Từ xã Chiềng Nơi, theo Nghị định 31/1998/NĐ-CP ngày 16/5/1998 (13.825,1 ha, 3.786 nhân khẩu). Năm 2025 hai xã nhập lại thành xã Phiêng Cằm.
Chè Phiêng Cằm có gì đặc biệt?
Trồng ở vùng cao khoảng 1.000–1.200 m, giống Bát Tiên, Kim Tuyên, Ô Long; diện tích đạt VietGAP từ 2019, do Công ty cổ phần Chè Sơn La thu mua, sơ chế tại xưởng Phiêng Cằm.
Diện tích và dân số xã Phiêng Cằm là bao nhiêu?
Diện tích 280,33 km², dân số 14.459 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Mai Sơn trước đây
- Xã Chiềng Mai 23.786
- Xã Chiềng Mung 27.797
- Xã Chiềng Sung 14.171
- Xã Mai Sơn 52.361
- Xã Mường Chanh 11.275
- Xã Phiêng Pằn 24.685
- Xã Tà Hộc 13.692
← Toàn bộ 75 xã, phường của Sơn La Tra tên xã cũ → mới