Xã Muổi Nọi

Tổng quan

Muổi Nọi là một xã của tỉnh Sơn La, ở góc đông nam vùng Thuận Châu cũ, sát các phường trung tâm tỉnh. Xã mới gồm ba xã: Bon Phặng (36,41 km², 6.615 người), Bản Lầm (63,16 km², 4.560 người) và Muổi Nọi (29,13 km², 4.458 người). Trụ sở Đảng ủy, HĐND và UBND xã đặt tại bản Muổi Nọi A.

Diện tích 128,7 km² (trang thông tin xã ghi 12.870,35 ha), dân số 15.633 người, mật độ khoảng 121 người/km². Theo UBND xã, cư dân chủ yếu là người Thái, Kinh và Mông.

Muổi Nọi có hai điểm nhận diện: là vùng cà phê tập trung gần 2.500 ha, và là nơi khởi nguồn của Nậm La — dòng sông chảy qua trung tâm tỉnh lỵ, nguồn gốc của tên gọi “Sơn La”.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Muổi Nọi, dù đây là xã nhỏ nhất cả về diện tích lẫn dân số trong ba đơn vị hợp thành (Bon Phặng đông dân nhất, Bản Lầm rộng nhất). Các nguồn tra được không nêu lý do chọn tên. Hai tên Bon Phặng và Bản Lầm không còn là tên xã nhưng vẫn là tên bản: bản Bon, bản Phặng, bản Lằm.

Không phải tên Hán Việt. Cả “muổi” và “nọi” đều không có âm Hán Việt (tra âm “muổi”, tra âm “nọi” trên Wiki Ngôn Ngữ). Đây là địa danh gốc tiếng Thái được ghi bằng chữ Quốc ngữ.

Yếu tố “Muổi”: tên xã có chung yếu tố “Muổi” với Mường Muổi — tên người Thái Đen gọi cả vùng Thuận Châu. Theo Wikipedia (bài Thái Đen), khoảng thế kỷ XI Mường Muổi nổi lên chi phối các mường khác ở Tây Bắc, thủ lĩnh là Tạo Ngu Hấu (phiên âm Hán Việt là Ngưu Hống), và từ đó trở thành trung tâm của người Thái Đen. Các nguồn tra được không giải thích quan hệ cụ thể giữa tên xã Muổi Nọi và tên Mường Muổi, cũng như nghĩa của chính chữ “Muổi”.

Yếu tố “Nọi”: trong vùng, “Nọi” thường đi thành cặp với “Luông” trong tên bản — Lăng Luông / Lăng Nọi (xã Thuận Châu), Mồng Luông / Mồng Nọi (xã Mường Khiêng). Tuy vậy, chưa tìm được nguồn tra cứu đáng tin để nêu nghĩa chính xác của “Nọi” trong tên Muổi Nọi, nên nghĩa của cả tên được coi là chưa thống nhất.

Trùng tên: trong danh mục cả nước, Muổi Nọi là tên duy nhất. Cần phân biệt với xã Thuận Châu (vùng lõi Mường Muổi xưa) và suối Muội chảy qua trung tâm Thuận Châu.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Thuận Châu ở phía bắc; Phiêng Cằm ở phía nam; phường Chiềng An, phường Chiềng Cơi và Mường Chanh ở phía đông; Nậm Lầu và Nậm Ty ở phía tây. Xã nằm sát trung tâm hành chính tỉnh (phường Chiềng Cơi).

Đầu nguồn Nậm La. Theo Wikipedia, Nậm La — phụ lưu cấp 2 bờ phải sông Đà, dài 51 km, lưu vực 419 km² — bắt nguồn từ các suối vùng núi xã Muổi Nọi. Đoạn trong xã gọi là suối Bản Bông, chảy hướng đông nam; sang xã Mường Chanh mang tên Nậm Chanh; tới phường Chiềng Cơi mới gọi là Nậm La, chảy qua nội thị Sơn La cũ rồi hợp với Nậm Pàn thành Nậm Bú đổ vào sông Đà. Tên tỉnh Sơn La có nguồn gốc từ tên sông này.

Theo UBND xã, địa hình chủ yếu là đồi núi xen thung lũng, đất sản xuất nông nghiệp tương đối rộng, khí hậu ôn hòa, phù hợp cây công nghiệp lâu năm, cây ăn quả, chăn nuôi và lâm nghiệp.

Lịch sử

Địa bàn Muổi Nọi thuộc vùng Mường Muổi, trung tâm của người Thái Đen từ khoảng thế kỷ XI theo Wikipedia; thời Lê – Nguyễn do dòng họ Bạc (Bạc Cầm) làm phụ đạo. Các mốc hành chính chung của vùng: tỉnh Vạn Bú (1895), tỉnh Sơn La (1904), tỉnh Lai Châu sau chiến dịch Tây Bắc 1952, trở về Sơn La tháng 2/1954, Khu tự trị Thái – Mèo (1955), huyện Thuận Châu tỉnh Sơn La (1962).

Ba xã Muổi Nọi, Bản Lầm, Bon Phặng có tên trong danh sách 34 xã và thị trấn của huyện năm 2002 và tiếp tục thuộc Thuận Châu sau năm 2003.

Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ ba xã Bản Lầm, Bon Phặng và Muổi Nọi thành xã Muổi Nọi, hoạt động từ 1/7/2025. Sau sắp xếp, xã tổ chức lại hệ thống chính trị cơ sở theo 21 bản.

Dân cư và xã hội

Dân số 15.633 người (trang thông tin xã ghi trên 15.400 người). Theo UBND xã, các dân tộc chủ yếu là Thái, Kinh và Mông. Xã có 21 bản: Bon, Bó Nguồng, Buống Khoang, Chăn, Cường Trai, Đông Hưng, Hiềm, Hua Lành, Lằm, Lẩy, Muổi Nọi, Muổi Nọi A, Nam Tiến, Nong Ỏ, Pá Lầu, Phặng, Phiêng Bông, Pùa, Sẳng Sang, Tát, Thán Sàng. Bên cạnh tên bản tiếng Thái có các bản tên Việt như Đông Hưng, Nam Tiến.

Trên địa bàn có các trường mầm non, tiểu học và THCS, trong đó có Trường TH-THCS Ninh Thuận; năm học 2025–2026 xã tổ chức Hội thi giáo viên dạy giỏi cấp THCS lần thứ I sau sắp xếp.

Kinh tế

Theo UBND xã, Muổi Nọi có vùng sản xuất cà phê tập trung gần 2.500 ha, cùng nhiều diện tích cây ăn quả, cây lương thực, chăn nuôi gia súc, gia cầm và kinh tế rừng. Xã khuyến khích kinh tế tập thể, hợp tác xã, doanh nghiệp, hình thành mô hình sản xuất an toàn, bền vững theo chuỗi giá trị. Trang thông tin xã ghi nhận một hộ trồng cà phê của xã đạt giải nhì cuộc thi vườn cà phê đẹp.

Năm 2026, các bản, hợp tác xã của Muổi Nọi tham gia gian hàng tại Ngày hội nông sản của xã Bình Thuận. Theo Wikipedia, tuyến cao tốc CT.03 đoạn Sơn La – Điện Biên (điểm đầu ở phường Chiềng An) được quy hoạch đi qua địa bàn xã.

Văn hóa

Văn hóa xã kết hợp nếp sống Thái Đen vùng Mường Muổi — nhà sàn, ruộng nước, xòe, dân ca — với sinh hoạt của người Kinh và người Mông. Nghệ thuật Xòe Thái (di sản UNESCO ghi danh ngày 15/12/2021) có Thuận Châu trong danh sách địa bàn thực hành.

Xã tổ chức hội diễn văn nghệ quần chúng; Nhà hát Ca múa nhạc tỉnh Sơn La đã về biểu diễn phục vụ nhân dân. Các nguồn tra được chưa ghi nhận di tích được xếp hạng trên địa bàn xã; thắng cảnh gần nhất trên lưu vực Nậm La là Thẳm Tát Tòng ở phường Chiềng An (xếp hạng quốc gia năm 1994).

Hành chính

Địa chỉ ghi dạng “Bản …, xã Muổi Nọi, tỉnh Sơn La”; người dân Bản Lầm, Bon Phặng cũ nay ghi xã Muổi Nọi. Thủ tục hành chính giải quyết tại UBND xã, trụ sở bản Muổi Nọi A.

Bản đồ Xã Muổi Nọi

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Muổi Nọi được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Thuận Châu trước đây

• Xã Bình Thuận 17.128
• Xã Chiềng La 20.373
• Xã Co Mạ 14.560
• Xã Long Hẹ 8.473
• Xã Mường Bám 10.731
• Xã Mường É 14.858
• Xã Mường Khiêng 24.570
• Xã Nậm Lầu 18.095
• Xã Thuận Châu 46.958