Cường Lợi là xã cực đông của tỉnh Thái Nguyên, giáp hai tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng, quê hương của nguyên Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh; xã được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Cường Lợi và Văn Vũ của huyện Na Rì (tỉnh Bắc Kạn cũ). Diện tích 117,85 km², dân số 5.731 người.
Tổng quan
Xã Cường Lợi là điểm cực đông của tỉnh Thái Nguyên: phía đông và phía bắc giáp tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng. Xã gồm hai xã cũ Cường Lợi và Văn Vũ của huyện Na Rì; trụ sở đặt tại trụ sở cũ của xã Cường Lợi.
Xã rộng 117,85 km², dân số 5.731 người, mật độ khoảng 49 người/km². Đây là quê của ông Nông Đức Mạnh — Chủ tịch Quốc hội (1992–2001), Tổng Bí thư (2001–2011), người dân tộc thiểu số đầu tiên giữ hai cương vị này. Trên địa bàn có đền Phja Đeng, nơi thờ cả vua Đinh Tiên Hoàng lẫn Nùng Trí Cao.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên kế thừa. Xã mới giữ tên xã Cường Lợi cũ — nơi đặt trụ sở. Tên này không nằm trong danh sách các xã Na Rì đổi tên năm 1964, và đã có trong danh sách 21 xã của huyện sau năm 1975. Từ điển trên wiki.ngonngu.com có mục Cường Lợi, ghi đây là tên xã thuộc huyện Đình Lập (Lạng Sơn) và huyện Na Rì (Bắc Kạn).
Chữ Hán và nghĩa. Chưa có tài liệu ghi chữ Hán của tên xã. Theo chữ thông dụng, 強 (cường — mạnh) và 利 (lợi — lợi ích, thuận lợi); ghép lại thường hiểu là "mạnh mẽ, có lợi". Đây chỉ là cách hiểu theo mặt chữ.
Văn Vũ — tên được khôi phục. Theo Quyết định 150-NV ngày 12/5/1964, xã Văn Vũ của huyện Na Rì được đổi thành Vũ Loan, còn xã Tân Thành đổi thành Văn Học. Ngày 1/2/2020, Vũ Loan cùng phần lớn Văn Học hợp lại và lấy lại đúng tên cũ Văn Vũ. Năm 2026, cả hai tên Vũ Loan và Văn Học đều được dùng lại cho thôn.
Trùng tên: hiện cả nước chỉ có một xã Cường Lợi.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp tỉnh Lạng Sơn ở phía đông; xã Văn Lang và Thượng Quan ở phía tây; xã Na Rì ở phía nam; Lạng Sơn, Cao Bằng và Thượng Quan ở phía bắc.
Địa hình đồi núi, có nhiều khe suối như Bản Poi, Khuổi Rịa, khuổi Tàn, khuổi Hủ, khuổi Mụ. Xã nằm ở phía đông tỉnh, thuộc vùng lưu vực sông Nà Rì – sông Bắc Giang (khoảng 1.200 km² trên đất Bắc Kạn cũ), một nhánh của hệ sông Bằng Giang – Kỳ Cùng. Trên địa bàn có hồ Sum Ngược (2,04 ha). Vùng Na Rì là một trong những nơi ít mưa hơn của khu vực Bắc Kạn cũ. Khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi, mùa đông lạnh.
Lịch sử
Vùng đất thời Nguyễn thuộc phủ Thông Hóa; từ năm 1900 thuộc châu Thông Hóa (sau là châu Na Rì) của tỉnh Bắc Kạn; năm 1948 thuộc huyện Na Rì. Cũng năm 1948 (ngày 10/7), người Pháp lập "Liên bang Tày – Nùng miền bắc Đông Dương" gồm khu vực Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Kạn và một phần Bắc Giang, tức bao trùm cả vùng Na Rì. Trước khi giải thể năm 2025, huyện Na Rì rộng 864 km², có 38.263 người (2019), huyện lỵ là thị trấn Yến Lạc trên quốc lộ 3B.
- 1964: Văn Vũ → Vũ Loan, Tân Thành → Văn Học.
- Sau 1975: Cường Lợi, Vũ Loan, Văn Học là ba trong 21 xã của huyện Na Rì (tỉnh Bắc Thái); từ 1/1/1997 thuộc tỉnh Bắc Kạn.
- 1/2/2020: theo Nghị quyết 855/NQ-UBTVQH14, xã Văn Học và xã Lương Hạ giải thể: bảy thôn của Văn Học nhập với Vũ Loan thành xã Văn Vũ; thôn Nà Tát (Văn Học) cùng hai thôn Nà Sang, Nà Khun (Lương Hạ, 4,40 km², 357 người) nhập vào xã Cường Lợi.
- 16/6/2025: Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ hai xã Văn Vũ và Cường Lợi thành xã Cường Lợi, hoạt động từ 1/7/2025.
Từ tháng 6/2026, xã có chín thôn: Hoa Lư, Bản Pìn, Vũ Loan, Văn Học, Bản Cằm, Nà Nưa, Nà Chè (tổ chức lại) và Nà Tâng, Thống Nhất (giữ nguyên).
Dân cư – xã hội
Xã có 5.731 người. Vùng Na Rì là nơi người Nùng tập trung đông nhất ở khu vực Bắc Kạn cũ, xen kẽ với người Tày, Kinh. Ông Nông Đức Mạnh sinh năm 1940 tại Cường Lợi trong một gia đình nông dân người Tày. Theo phân loại năm 2026, trừ hai thôn Nà Chè và Nà Nưa, bảy thôn còn lại thuộc diện đặc biệt khó khăn.
Kinh tế
Nông – lâm nghiệp là sinh kế chính: lúa trong các thung lũng ven suối, ngô, chăn nuôi trâu bò, trồng rừng. Vùng Na Rì là nơi trồng tập trung cây dong riềng của tỉnh Bắc Kạn cũ — nguyên liệu cho miến dong, sản phẩm đặc trưng phía bắc tỉnh. Theo Wikipedia, dọc sông Bắc Giang từ Ngân Sơn đến Na Rì có các mỏ vàng.
Văn hóa – di tích
Đền Phja Đeng — di tích lịch sử văn hóa ở Cường Lợi, thờ vua Đinh Tiên Hoàng và Nùng Trí Cao. Wikipedia nhận xét việc hai nhân vật lịch sử này cùng được thờ trong một ngôi đền cho thấy sự giao thoa văn hóa giữa người Kinh với các dân tộc Tày, Nùng.
Người Tày, Nùng giữ hát then, hát lượn, sli, nhà sàn, các lễ cầu mùa; ẩm thực vùng Na Rì có bánh ngô Na Rì, bánh chưng nhân cá chép.
Nhân vật
Nông Đức Mạnh (sinh 11/9/1940), người Tày, quê xã Cường Lợi; từng là công nhân lâm nghiệp, kỹ thuật viên điều tra rừng ở Bắc Kạn; Chủ tịch Quốc hội (1992–2001), Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (2001–2011).
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Cường Lợi, tỉnh Thái Nguyên. Người dân các xã Cường Lợi, Văn Vũ cũ làm thủ tục tại UBND xã Cường Lợi, đặt ở trụ sở cũ của xã Cường Lợi.
Bản đồ Xã Cường Lợi
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Cường Lợi được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Cường Lợi | Huyện Na Rì | Tỉnh Bắc Kạn | toàn bộ |
| Xã Văn Vũ | Huyện Na Rì | Tỉnh Bắc Kạn | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Cường Lợi gồm những xã cũ nào?
Gồm toàn bộ hai xã Cường Lợi và Văn Vũ của huyện Na Rì (tỉnh Bắc Kạn cũ), theo Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15.
Xã cực đông của tỉnh Thái Nguyên là xã nào?
Xã Cường Lợi, giáp hai tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng.
Đền Phja Đeng thờ ai?
Thờ vua Đinh Tiên Hoàng và Nùng Trí Cao; là di tích lịch sử văn hóa ở xã Cường Lợi.
Nông Đức Mạnh quê ở đâu?
Ở xã Cường Lợi, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn cũ — nay là xã Cường Lợi, tỉnh Thái Nguyên.
Diện tích và dân số xã Cường Lợi là bao nhiêu?
Diện tích 117,85 km², dân số 5.731 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Na Rì trước đây
- Xã Côn Minh 6.635
- Xã Na Rì 11.494
- Xã Trần Phú 7.049
- Xã Văn Lang 7.558
- Xã Xuân Dương 7.012
← Toàn bộ 92 xã, phường của Thái Nguyên Tra tên xã cũ → mới