Xã Trần Phú

Tổng quan

Núi Pia Ngôm cao 1.192 m tạo nên một đoạn ranh giới giữa xã Trần Phú của tỉnh Thái Nguyên với tỉnh Lạng Sơn. Xã gồm ba xã cũ Trần Phú, Cư Lễ, Văn Minh của huyện Na Rì; trụ sở đặt tại trụ sở cũ của xã Cư Lễ.

Xã rộng 145,29 km², dân số 7.049 người, mật độ khoảng 49 người/km². Quốc lộ 3B và quốc lộ 279 đều qua địa bàn; theo danh sách tuyến trên Wikipedia, Trần Phú là xã đầu tiên của tỉnh Thái Nguyên trên quốc lộ 279 tính từ phía Lạng Sơn. Sông Na Rì chảy qua xã.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên kế thừa — một tên được khôi phục. Xã mới giữ tên xã Trần Phú cũ. Tên này có lịch sử vòng tròn: theo Wikipedia tiếng Việt, trước năm 1964 huyện Na Rì đã có xã Trần Phú; Quyết định 150-NV ngày 12/5/1964 đổi tên xã này thành Hảo Nghĩa. Ngày 1/2/2020, theo Nghị quyết 855/NQ-UBTVQH14, hai xã Hữu Thác và Hảo Nghĩa nhập lại và lấy lại tên Trần Phú.

Nghĩa của tên. Đây là tên riêng của nhà cách mạng Trần Phú (1904–1931), Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản Đông Dương — cùng kiểu với nhiều tên xã Na Rì trước năm 1964 như Quang Trung, Hùng Vương, Bạch Đằng, Tô Hiệu. Vì là tên người, chữ Hán của tên không cần phân tích theo nghĩa từng âm; từ điển trên wiki.ngonngu.com có mục Trần Phú ghi đây là tên gọi nhiều phường, xã trong cả nước. Âm trần là họ Trần (陳).

Tên các xã cũ. Năm 1964, xã Quang Trung đổi thành Hữu Thác, Trung Thành đổi thành Cư Lễ. Năm 2026, nhiều tên cũ được dùng lại cho thôn: Quang Trung, Trung Thành, Hảo Nghĩa, Cư Lễ, Văn Minh.

Trùng tên: cả nước còn xã Trần Phú ở Hà Nội, xã Trần Phú ở Hải Phòng và phường Trần Phú ở Hà Tĩnh; khi ghi địa chỉ cần kèm "tỉnh Thái Nguyên".

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp xã Na Rì và tỉnh Lạng Sơn ở phía đông; xã Côn Minh ở phía tây; Côn Minh và Lạng Sơn ở phía nam; Văn Lang và Na Rì ở phía bắc.

Địa hình đồi núi, núi Pia Ngôm (1.192 m) ở phía giáp Lạng Sơn. Sông Na Rì chảy qua xã — thuộc lưu vực sông Nà Rì – Bắc Giang ở phía đông tỉnh. Trên địa bàn có hồ chứa nước Kéo Coi (1,68 ha), Thôm Moong (0,24 ha). Vùng Na Rì có nhiều đất đỏ nâu trên đá vôi, lượng mưa ít hơn các nơi khác của khu vực Bắc Kạn cũ.

Lịch sử

Vùng đất thời Nguyễn thuộc phủ Thông Hóa; từ năm 1900 thuộc châu Thông Hóa (sau là châu Na Rì) của tỉnh Bắc Kạn; năm 1948 thuộc huyện Na Rì.

• 12/5/1964: Trần Phú → Hảo Nghĩa, Quang Trung → Hữu Thác, Trung Thành → Cư Lễ.
• Sau 1975: Hảo Nghĩa, Hữu Thác, Cư Lễ, Văn Minh thuộc huyện Na Rì (tỉnh Bắc Thái); từ 1/1/1997 thuộc tỉnh Bắc Kạn.
• 1/2/2020: Hữu Thác và Hảo Nghĩa nhập thành xã Trần Phú (Nghị quyết 855/NQ-UBTVQH14).
• 16/6/2025: Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ ba xã Văn Minh, Cư Lễ, Trần Phú thành xã Trần Phú, hoạt động từ 1/7/2025, trụ sở tại xã Cư Lễ cũ.

Từ tháng 6/2026, xã sắp xếp thành 10 thôn: Bình Minh, Cư Lễ, Hảo Nghĩa, Nà Ban, Nà Coóc, Phú Lộc, Quang Trung, Tiến Bộ, Trung Thành, Văn Minh. Thôn Khu Chợ cũ được chia hộ cho hai thôn Bình Minh và Hảo Nghĩa.

Dân cư – xã hội

Xã có 7.049 người. Theo Wikipedia, Na Rì là nơi người Nùng tập trung đông nhất ở khu vực Bắc Kạn cũ, xen kẽ với người Tày và người Kinh ở vùng thấp; một số nhóm người Dao có mặt khá sớm ở vùng Na Rì. Tên các thôn cũ phần lớn là tên Tày – Nùng: Khau An, Khau Ngòa, Nà A, Sắc Sái, Khuổi Quân, Nà Mển, Nà Liềng, Khau Moóc, Nà Mực, Khau Pần, Nà Ro, Nà Deng. Theo phân loại năm 2026, trừ thôn Hảo Nghĩa, chín thôn còn lại thuộc diện đặc biệt khó khăn.

Xã Văn Minh cũ được Wikipedia nêu là một trong những xã có trên dưới 1.000 dân của tỉnh Bắc Kạn trước năm 2025.

Kinh tế

Nông – lâm nghiệp là sinh kế chính: lúa, ngô, chăn nuôi trâu bò, lợn; trồng rừng trên đất đồi. Vùng Na Rì là nơi trồng tập trung cây dong riềng của tỉnh Bắc Kạn cũ; miến dong là sản phẩm đặc trưng của phía bắc tỉnh. Hai quốc lộ 3B và 279 qua xã nối vùng Na Rì với Lạng Sơn.

Văn hóa

Văn hóa Tày – Nùng vùng Na Rì thể hiện ở nhà sàn, hát then, hát lượn, hát sli, các lễ cầu mùa đầu năm; ẩm thực có bánh ngô Na Rì, bánh chưng nhân cá chép. Phía tây nam là vùng Xuân Dương với chợ tình Xuân Dương — một trong các lễ hội tiêu biểu phía bắc tỉnh.

Giao thông

Quốc lộ 3B (Lạng Sơn – Bắc Kạn) và quốc lộ 279 đi qua xã. Theo danh sách tuyến trên Wikipedia, quốc lộ 279 từ Lạng Sơn (Thiện Hòa, Thiện Thuật, Bình Gia…) vào Thái Nguyên qua Trần Phú, rồi Na Rì, Văn Lang, Hiệp Lực, Nà Phặc, Phúc Lộc, Chợ Rã, Ba Bể.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Trần Phú, tỉnh Thái Nguyên. Người dân các xã Trần Phú, Cư Lễ, Văn Minh cũ làm thủ tục tại UBND xã Trần Phú, đặt ở trụ sở cũ của xã Cư Lễ.

Bản đồ Xã Trần Phú

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Trần Phú được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Na Rì trước đây

• Xã Côn Minh 6.635
• Xã Cường Lợi 5.731
• Xã Na Rì 11.494
• Xã Văn Lang 7.558
• Xã Xuân Dương 7.012