Xã Quảng Lâm

Tổng quan

Xã Quảng Lâm của tỉnh Cao Bằng là xã đông dân nhất vùng Bảo Lâm cũ với 15.245 người trên 172,93 km² (mật độ khoảng 88 người/km²). Theo Wikipedia tiếng Việt, đây là xã cực tây của tỉnh. Theo trang thông tin xã, người Mông chiếm trên 90% dân số.

Xã mới gồm Quảng Lâm và Thạch Lâm — hai xã vốn là một cho tới năm 2006. Một chi tiết đáng chú ý: theo đề án sắp xếp của tỉnh, xã Quảng Lâm được nhập vào xã Thạch Lâm và trụ sở đặt ở Thạch Lâm, nhưng đơn vị mới lại mang tên Quảng Lâm. Trụ sở UBND xã mới vì thế là trụ sở cũ của UBND xã Thạch Lâm.

Xã có 23 xóm, địa hình núi cao, rừng phòng hộ đầu nguồn sông Gâm, và một cây được công nhận Cây di sản Việt Nam ở xóm Sác Ngà.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên Quảng Lâm — tên xã gốc, từ đó Thạch Lâm được tách ra năm 2006. Như vậy dù đề án đặt trụ sở ở Thạch Lâm (xã lớn hơn cả về diện tích lẫn dân số: 92,97 km², khoảng 8.450 người, so với Quảng Lâm 79,96 km², 6.791 người), tên được chọn là tên của xã mẹ. Các nguồn đã tra không ghi lý do lựa chọn này.

Phân tích Hán Việt. Quảng thông dụng là 廣 — rộng, lớn; lâm là 林 — rừng. Theo nghĩa thông dụng của hai âm, Quảng Lâm là “rừng rộng”; chưa có văn bản ghi chữ Hán gốc của tên xã. Trong từ điển nhà, mục Quảng Lâm còn được ghi là một tên gọi khác của dân tộc Kháng — nghĩa này không liên quan đến xã ở Cao Bằng.

Tên Thạch Lâm. Thạch là 石 (đá), Thạch Lâm nghĩa đen là “rừng đá”, cùng chữ lâm với xã mẹ. Lưu ý: thời Lê sơ, phủ Cao Bằng có châu Thạch Lâm, nhưng theo Wikipedia tiếng Việt châu này ứng với vùng Hà Quảng, Trùng Khánh, Thạch An, Hòa An — không phải vùng Bảo Lâm. Xã Thạch Lâm lập năm 2006 chỉ trùng tên.

Trùng tên — cần ghi rõ tỉnh: tỉnh Điện Biên cũng có một xã Quảng Lâm (vùng Mường Nhé cũ).

Địa lý

Theo đề án sắp xếp, xã giáp Bảo Lâm ở phía đông, tỉnh Tuyên Quang ở phía tây và phía nam, Nam Quang ở phía bắc; trang thông tin xã ghi thêm phía bắc giáp cả Lý Bôn. Trang thông tin xã ghi xã giao lưu với vùng Bắc Mê (Hà Giang cũ). Xã có hình dạng kéo dài theo chiều đông – tây.

Độ cao trung bình 600–1.200 m. Phía tây và tây nam có nhiều dãy núi cao, là rừng phòng hộ đầu nguồn; phía đông và đông bắc là vùng đồi thấp hơn, xen các thung lũng nhỏ và lòng chảo trồng lúa, ngô. Theo Wikipedia tiếng Việt, trên địa bàn có núi Mã Lùng cao 1.776 m. Các dòng nước gồm suối Cốc Pục, suối Tổng Ngoảng, suối Thạch Lâm và dòng chính sông Gâm. Xã nằm trong vành đai rừng phòng hộ của lưu vực sông Gâm và sông Nho Quế; rừng có các loài gỗ quý như nghiến, lát hoa, đinh, trai, pơ mu.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa mang sắc thái á nhiệt đới: nhiệt độ trung bình năm 20–22°C, mùa đông lạnh có sương mù, sương muối cục bộ; lượng mưa 1.500–1.800 mm/năm, tập trung tháng 5–9. Đất chủ yếu là feralit đỏ vàng trên đá phiến sét, đá biến chất; dọc suối có đất phù sa cổ.

Lịch sử

Vùng đất thuộc châu Bảo Lạc qua các triều đại. Sau năm 1975, Quảng Lâm là một xã của huyện Bảo Lạc.

• 25/9/2000 — Nghị định 52/2000/NĐ-CP chuyển Quảng Lâm sang huyện Bảo Lâm mới thành lập.
• 27/10/2006 — Nghị định 125/2006/NĐ-CP lập xã Thạch Lâm từ 8.774 ha và 3.897 người của Quảng Lâm; đồng thời chuyển 1.800 ha và 653 người của xã Mông Ân về Quảng Lâm. Sau điều chỉnh, Quảng Lâm còn khoảng 8.720 ha và 6.452 người.
• 18/4/2025 — dự thảo đề án của tỉnh đề xuất nhập Quảng Lâm vào Thạch Lâm, trụ sở ở Thạch Lâm, tên xã mới là Quảng Lâm.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ hai xã Thạch Lâm và Quảng Lâm thành xã Quảng Lâm, hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Xã có 15.245 người ở 23 xóm, gồm các dân tộc Tày, Nùng, Mông, Dao…, trong đó người Mông chiếm trên 90% (theo trang thông tin xã). Dân cư phân bố không đều, tập trung ở các thung lũng, ven suối và dọc đường giao thông chính. Ở cấp huyện cũ, năm 2014 người Mông chiếm gần một nửa dân số huyện Bảo Lâm (27.727/57.027 người).

Kinh tế

Nông – lâm nghiệp là nền tảng: lúa nước ở thung lũng, ngô và rau màu, chăn nuôi đại gia súc; khí hậu mát thuận cho cây ăn quả ôn đới và cây dược liệu. Xã định hướng phát triển nông nghiệp chất lượng cao, trong đó có mô hình trồng dâu nuôi tằm gắn với thị trường tiêu thụ, cùng du lịch sinh thái dựa vào cảnh quan rừng, suối và bản sắc dân tộc. Trên địa bàn có một số mỏ nhỏ như đá vôi, đá xây dựng, sét. Khó khăn lớn là địa hình chia cắt, mùa mưa dễ sạt lở, giao thông khó.

Văn hóa

Văn hóa Mông giữ vai trò chủ đạo; năm 2023 xã Quảng Lâm có quyết định phân công nhiệm vụ tổ chức ngày hội văn hóa dân tộc Mông. Cổng thông tin huyện cũ nêu các lễ hội chung của vùng Bảo Lâm như hội Lồng tồng, lễ cấp sắc của người Sán Chỉ, lễ hội chọi bò, các trò tung còn, kéo co, đẩy gậy.

Tại xóm Sác Ngà (Thạch Lâm cũ) có một cây được công nhận Cây di sản Việt Nam; cổng thông tin huyện cũ có thư viện ảnh lễ đón nhận bằng công nhận này. Các nguồn đã tra không ghi tên loài cây.

Giao thông

Trang thông tin xã nêu địa hình chia cắt khiến giao thông khó khăn, mùa mưa dễ sạt lở; hoàn thiện hạ tầng giao thông là một trong các hướng ưu tiên. Trục giao thông chính gần nhất là quốc lộ 34 qua khu trung tâm xã Bảo Lâm.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Quảng Lâm, tỉnh Cao Bằng. Người dân hai xã cũ Quảng Lâm và Thạch Lâm làm thủ tục tại UBND xã Quảng Lâm, đặt ở trụ sở cũ của UBND xã Thạch Lâm. Ghi “tỉnh Cao Bằng” để không lẫn với xã Quảng Lâm của tỉnh Điện Biên.

Bản đồ Xã Quảng Lâm

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Quảng Lâm được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Bảo Lâm trước đây

• Xã Bảo Lâm 14.198
• Xã Cốc Pàng 10.134
• Xã Lý Bôn 11.807
• Xã Nam Quang 10.140
• Xã Yên Thổ 12.810