Xã Bảo Lâm

Tổng quan

Xã Bảo Lâm của tỉnh Cao Bằng là nơi tiếp nối trung tâm của huyện trẻ nhất tỉnh: huyện Bảo Lâm được tách khỏi Bảo Lạc năm 2000, và thị trấn Pác Miầu — lập năm 2006 làm huyện lỵ — nay cùng hai xã Mông Ân, Vĩnh Phong hợp thành xã mang tên huyện cũ. Trụ sở xã đặt tại trụ sở cũ của HĐND, UBND huyện Bảo Lâm.

Xã rộng 161,82 km², có 14.198 người (trang thông tin xã ghi 2.604 hộ, 29 xóm), mật độ khoảng 88 người/km² — thuộc nhóm đông dân nhất vùng Bảo Lâm cũ cùng xã Quảng Lâm. Từ trung tâm tỉnh lên đây theo quốc lộ 34 khoảng 170 km.

Khu trung tâm Pác Miầu nằm ven sông Gâm, có các cơ quan, trường học, bệnh viện của huyện cũ và đang được quy hoạch mở rộng sang bờ phải sông. Xung quanh là vùng núi cao, nơi người Mông chiếm số đông.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: không đơn vị nào trong ba đơn vị hợp thành mang tên Bảo Lâm; xã mới lấy lại tên huyện Bảo Lâm (2000–2025) mà Pác Miầu từng là huyện lỵ. Đây là trường hợp tên huyện cũ được giữ lại ở xã trung tâm, giống xã Bảo Lạc ở huyện bên cạnh.

Chữ Hán. Wikipedia tiếng Trung ghi tên huyện là 保林: 保 (bảo) là giữ gìn, che chở; 林 (lâm) là rừng. Nghĩa đen của tên là “giữ rừng”. Văn bản lập huyện năm 2000 không giải thích lý do chọn tên, nên bài không suy đoán thêm. Cần phân biệt với huyện Bảo Lâm cũ của tỉnh Lâm Đồng — hai đơn vị trùng tên ở hai đầu đất nước.

Tên Pác Miầu là tên gốc Tày – Nùng; theo Wikipedia tiếng Việt, “pác” trong địa danh Tày là cửa. Mục từ Cao Bằng trên Wikipedia tiếng Việt cho biết năm 1084 nhà Tống trả cho nhà Lý sáu huyện ki mi, trong đó có huyện Miêu mà bài viết chú là Pác Miêu — vùng nay thuộc Bảo Lạc, Bảo Lâm. Dòng suối Pác Miầu và suối Bắc Miêu vẫn chảy trên địa bàn xã.

Tên Mông Ân. Trước Cách mạng Tháng Tám, châu Bảo Lạc có hai tổng là Nam Quang và Mông Ân; tổng Mông Ân gồm năm xã Lạc Thổ, Mông Ân, Mông Yên, Nam Cao, Quan Quang. Như vậy Mông Ân là tên tổng – xã có từ thời Pháp thuộc. Tên Vĩnh Phong chưa tìm được tư liệu giải thích.

Trùng tên: cả nước chỉ có một xã Bảo Lâm.

Địa lý

Theo đề án sắp xếp, xã giáp Hưng Đạo ở phía đông, Nam Quang và Quảng Lâm ở phía tây, Yên Thổ ở phía nam, Lý Bôn ở phía bắc.

Địa hình núi đất và núi đá cao, bị chia cắt bởi các thung lũng sông suối; vùng Bảo Lâm cũ có độ cao trung bình khoảng 800 m. Các núi được nhắc tên gồm Lũng Háng, Luộc Chùm, Ngàm Vuộc, Phia Nà, Chà Chếnh, Đán Cuống, Phiềng Phay. Sông Gâm chảy qua khu trung tâm; xã là nơi khởi nguồn suối Cai Kim, một phụ lưu nhỏ của sông Gâm, ngoài ra có các suối Bắc Miêu, Mẹ Hán, Nặm Ngoại, Pác Miầu và nậm Pùng.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa đông khô lạnh, mùa hè nóng ẩm; đất dốc thường khô hạn vào mùa đông và đầu vụ xuân, gây khó khăn cho trồng trọt.

Lịch sử

Vùng đất này thuộc châu Bảo Lạc qua các triều đại; trước 1945 nằm trong tổng Mông Ân. Sau năm 1975, Mông Ân và Vĩnh Phong là hai xã của huyện Bảo Lạc, thuộc vùng tây nam của huyện.

• 25/9/2000 — Nghị định 52/2000/NĐ-CP thành lập huyện Bảo Lâm từ 90.249 ha và 44.333 nhân khẩu của mười xã thuộc Bảo Lạc: Đức Hạnh, Lý Bôn, Vĩnh Quang, Vĩnh Phong, Nam Quang, Tân Việt, Quảng Lâm, Mông Ân, Thái Học, Yên Thổ.
• 27/10/2006 — Nghị định 125/2006/NĐ-CP lập thị trấn Pác Miầu, huyện lỵ Bảo Lâm, từ 4.036 ha và 2.619 nhân khẩu của xã Mông Ân; đồng thời chuyển 1.800 ha (653 người) của Mông Ân về Quảng Lâm và 330 ha (189 người) về Thái Học.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ xã Mông Ân (59,35 km², 6.011 người theo đề án) và xã Vĩnh Phong (65,54 km², 2.962 người) vào thị trấn Pác Miầu, lập xã Bảo Lâm, hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Xã có 14.198 người, bảy dân tộc cùng sinh sống. Ở cấp huyện cũ, số liệu năm 2014 trên cổng thông tin huyện cho thấy người Mông đông nhất (27.727 trong tổng 57.027 người), tiếp đến Tày (12.221), Nùng (5.748), Dao (4.819), Sán Chỉ (4.631); người dân tộc thiểu số chiếm trên 98%. Vùng Bảo Lâm cũ cũng có người Lô Lô Đen cư trú. Trên địa bàn xã có 22 điểm nhóm đạo Tin Lành sinh hoạt.

Là trung tâm huyện cũ, khu Pác Miầu tập trung bệnh viện đa khoa của huyện cũ (55 giường theo số liệu năm 2014) cùng các cơ quan, trường học.

Kinh tế

Khu trung tâm là đầu mối thương mại – dịch vụ của vùng Bảo Lâm cũ, với chợ và các hộ kinh doanh dọc quốc lộ 34. Các xóm vùng Mông Ân, Vĩnh Phong làm nông nghiệp: lúa ở thung lũng, ngô trên nương. Huyện cũ xác định chăn nuôi gia súc, đặc biệt là bò, là thế mạnh; rừng chủ yếu là rừng phòng hộ. Vùng Bảo Lâm cũ có các loại khoáng sản như antimon, barit, chì – kẽm.

Tỉnh đã lập quy hoạch chi tiết khu đô thị trung tâm và khu đô thị bờ phải sông Gâm của Pác Miầu, mở rộng khu dân cư sang phía bên kia sông.

Văn hóa

Cổng thông tin huyện cũ nêu các lễ hội tiêu biểu của vùng Bảo Lâm: lễ cấp sắc của người Sán Chỉ, hội Lồng tồng của người Tày, lễ hội chọi bò; các hình thức văn nghệ dân gian như hát dao duyên, hát then, tung còn, kéo co, đẩy gậy được duy trì.

Giao thông

Quốc lộ 34 từ Bảo Lạc men bờ trái sông Gâm qua Lý Bôn tới Pác Miầu, rồi tiếp tục sang vùng Bắc Mê (nay thuộc Tuyên Quang). Đường liên huyện xây năm 2013 nối Vĩnh Phong với Hồng Trị, Hưng Đạo (vùng Bảo Lạc cũ). Trước đây nhiều xóm qua sông Gâm bằng cầu treo tải trọng thấp.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm/tổ …, xã Bảo Lâm, tỉnh Cao Bằng. Người dân thị trấn Pác Miầu, xã Mông Ân, xã Vĩnh Phong cũ làm thủ tục tại UBND xã Bảo Lâm (trụ sở cũ của UBND huyện Bảo Lâm). Ghi “tỉnh Cao Bằng” để không lẫn với tên huyện Bảo Lâm cũ của Lâm Đồng.

Bản đồ Xã Bảo Lâm

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Bảo Lâm được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Bảo Lâm trước đây

• Xã Cốc Pàng 10.134
• Xã Lý Bôn 11.807
• Xã Nam Quang 10.140
• Xã Quảng Lâm 15.245
• Xã Yên Thổ 12.810