Xã Yên Thổ

Tổng quan

Xã Yên Thổ của tỉnh Cao Bằng chiếm góc tây nam của tỉnh, nơi ranh giới Cao Bằng gặp Tuyên Quang. Xã mới gồm ba xã của huyện Bảo Lâm cũ: Yên Thổ, Thái Học và Thái Sơn — trong đó Thái Sơn được tách từ Thái Học năm 2006. Trụ sở xã đặt tại xóm Bản Chang 1.

Diện tích 167,67 km², dân số 12.810 người, mật độ khoảng 76 người/km². Theo đề án sắp xếp, Thái Học cũ rộng 45,94 km² với 3.693 người, Thái Sơn 47,27 km² với 3.878 người; phần Yên Thổ cũ khoảng 74,5 km² và 5.200 người.

Vùng Thái Học cũ có phòng khám đa khoa khu vực ở Bản Bó, và gắn với một sự kiện năm 1945: tại bản Nà Cút, người chiến sĩ cách mạng có bí danh Sơn Lộ — sau được lấy làm tên xã Sơn Lộ láng giềng — đã hy sinh.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Yên Thổ, xã lớn nhất trong ba đơn vị hợp thành và là nơi đặt trụ sở. Hai tên Thái Học, Thái Sơn thôi là tên hành chính. Chưa tìm được tư liệu địa phương về thời điểm và lý do đặt tên Yên Thổ; tên này đã có khi huyện Bảo Lạc gồm 24 xã sau năm 1975.

Phân tích Hán Việt. Yên (cũng đọc an) thông dụng là 安 — yên ổn, bình an; thổ là 土 — đất. Theo nghĩa thông dụng của hai âm, Yên Thổ là “vùng đất yên ổn”; chưa có văn bản ghi chữ Hán gốc của tên xã nên đây chỉ là nghĩa theo âm.

Tên các xã cũ. Từ điển nhà ghi Thái Học là tên nhiều xã ở Bảo Lạc, Nguyên Bình (Cao Bằng), Bình Giang, Chí Linh (Hải Dương), Thái Thụy (Thái Bình); Thái Sơn cũng là tên xã ở nhiều tỉnh. Tên Thái Sơn ra đời năm 2006 khi tách khỏi Thái Học, giữ lại chữ thái của xã gốc. Chưa có tư liệu địa phương giải thích nguồn gốc hai tên này.

Trùng tên: cả nước chỉ có một xã Yên Thổ.

Địa lý

Theo đề án sắp xếp, xã giáp Sơn Lộ ở phía đông, tỉnh Tuyên Quang ở phía tây và nam, Bảo Lâm ở phía bắc; Wikipedia tiếng Việt ghi thêm phía bắc giáp Hưng Đạo và phía nam có đoạn giáp tỉnh Thái Nguyên (vùng Pác Nặm, Bắc Kạn cũ).

Địa hình núi cao xen thung lũng; các núi được nhắc tên gồm Cáy Tò, Khau Thủm, Nà Lìu, Sam Vẽ, Khau Tao, Cốc Kạch, Phia Hiếng. Mạng suối dày đặc — Bản Loòng, Bản Vàng, Khuổi Chuồng, Nà Lùng, Nà Sài, Ngàm Vầy, Bản Bó, Khuổi Ngọa, Pắc Nhúng, Pom Kiều, Bản Pan, Lũng Chang, Nà Bó, Nà Pất, Nậm Pây — đều thuộc lưu vực sông Gâm. Vùng Bảo Lâm cũ có độ cao trung bình khoảng 800 m, khí hậu nhiệt đới gió mùa với mùa đông khô lạnh, mùa hè nóng ẩm; đất dốc thường khô hạn vào mùa đông và đầu vụ xuân.

Lịch sử

Vùng đất thuộc châu Bảo Lạc qua các triều đại. Trước Cách mạng Tháng Tám, các nhóm cán bộ Việt Minh từ Hòa An, Hà Quảng về gây dựng cơ sở ở khu vực Thái Học, Vĩnh Quang; năm 1945, chiến sĩ có bí danh Sơn Lộ (quê xã Đức Long, Hòa An) cùng một số đồng chí bị quân của Châu đoàn Chài tập kích ban đêm và hy sinh tại bản Nà Cút, xã Thái Học. Sau năm 1975, Yên Thổ và Thái Học là hai xã của huyện Bảo Lạc.

• 1998 — xây phòng khám đa khoa khu vực tại Bản Bó, xã Thái Học.
• 25/9/2000 — Nghị định 52/2000/NĐ-CP chuyển Yên Thổ, Thái Học sang huyện Bảo Lâm mới thành lập.
• 27/10/2006 — Nghị định 125/2006/NĐ-CP lập xã Thái Sơn từ 5.548 ha và 2.215 nhân khẩu của xã Thái Học; đồng thời chuyển 330 ha và 189 người của xã Mông Ân về Thái Học.
• 9/9/2019 — Nghị quyết 27/NQ-HĐND sáp nhập xóm; Yên Thổ giảm từ 18 xóm xuống còn 15 xóm (giữ Bản Búng, Bản Đuốc, Bản Chang I, Bản Chang II, Khau Han, Khuổi Chuồng, Lũng Cuổi, Nà Kéo, Nà Sài, Khuổi Sáp, Nà Vài, Bản Vàng, Khên Lền, Ngàm Vầy…).
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ Thái Học và Thái Sơn vào Yên Thổ, hoạt động từ 1/7/2025.
• 2026 — xã tiếp tục lấy ý kiến nhân dân để sáp nhập các xóm (như Khuổi Sáp với Lũng Cuổi, Bản Đuốc với Nà Kéo) và công bố nghị quyết thành lập các xóm mới.

Dân cư – xã hội

Xã có 12.810 người. Ở cấp huyện cũ, năm 2014 người Mông đông nhất (27.727 trong 57.027 người), tiếp đến Tày, Nùng, Dao, Sán Chỉ; người dân tộc thiểu số chiếm trên 98%. Số liệu dân tộc riêng của xã chưa được công bố trên các nguồn đã tra. Trên địa bàn có các điểm nhóm đạo Tin Lành; năm 2026 xã ra mắt mô hình “điểm nhóm Tin Lành thuần túy tự quản về an ninh, trật tự”.

Phòng khám đa khoa khu vực Bản Bó là một trong hai cơ sở y tế cấp huyện của Bảo Lâm cũ (cùng bệnh viện đa khoa ở trung tâm huyện); theo cổng thông tin huyện năm 2014, công trình đã xuống cấp và cần nâng cấp.

Kinh tế

Nông nghiệp là sinh kế chính: lúa ở các thung lũng có suối, ngô trên nương, chăn nuôi trâu, bò, lợn — huyện cũ coi chăn nuôi bò là thế mạnh. Rừng của vùng chủ yếu là rừng phòng hộ. Năm 2026, 27 hộ trong xã được Bộ Quốc phòng hỗ trợ kinh phí xóa nhà tạm, nhà dột nát.

Văn hóa

Văn hóa xã mang nét chung của vùng Bảo Lâm cũ mà cổng thông tin huyện giới thiệu: hội Lồng tồng của người Tày, lễ cấp sắc của người Sán Chỉ, lễ hội chọi bò, hát then, hát dao duyên, các trò tung còn, kéo co, đẩy gậy. Thể thao phong trào như bóng chuyền được duy trì; đội bóng chuyền nam của xã tham gia Đại hội Thể dục thể thao tỉnh lần thứ X (2026). Chưa ghi nhận di tích được xếp hạng trên địa bàn trong các nguồn đã tra.

Giao thông

Theo cổng thông tin huyện cũ (2014), đường giao thông nông thôn của huyện phần lớn là đường cấp phối đã xuống cấp, nhiều nơi phải qua sông Gâm bằng cầu treo tải trọng thấp.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Yên Thổ, tỉnh Cao Bằng. Người dân ba xã cũ Yên Thổ, Thái Học, Thái Sơn làm thủ tục tại UBND xã Yên Thổ (xóm Bản Chang 1). Do xã đang sắp xếp lại xóm, tên xóm trong địa chỉ cần theo nghị quyết mới nhất của tỉnh.

Bản đồ Xã Yên Thổ

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Yên Thổ được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Bảo Lâm trước đây

• Xã Bảo Lâm 14.198
• Xã Cốc Pàng 10.134
• Xã Lý Bôn 11.807
• Xã Nam Quang 10.140
• Xã Quảng Lâm 15.245