Cốc Pàng là xã biên giới thuộc tỉnh Cao Bằng, ở cực bắc miền tây của tỉnh, giáp Quảng Tây (Trung Quốc) và nằm trên lưu vực sông Nho Quế – sông Gâm; xã được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở xã Cốc Pàng (huyện Bảo Lạc) và xã Đức Hạnh (huyện Bảo Lâm). Diện tích 170,28 km², dân số 10.134 người.
Tổng quan
Xã Cốc Pàng của tỉnh Cao Bằng là xã duy nhất trong đợt sắp xếp 2025 ghép hai xã thuộc hai huyện Bảo Lạc và Bảo Lâm. Hai xã này vốn là một xã cho đến năm 1959, rồi năm 2000 bị chia về hai huyện khác nhau khi lập huyện Bảo Lâm.
Xã rộng 170,28 km², có 10.134 người, mật độ khoảng 60 người/km². Theo đề án sắp xếp, phần Đức Hạnh cũ lớn hơn cả về diện tích (89,23 km²) lẫn dân số (6.463 người). Trụ sở đặt tại xóm Cốc Pàng; trung tâm Cốc Pàng cũ cách khu phố Bảo Lạc khoảng 27 km.
Wikipedia tiếng Việt mô tả Cốc Pàng là xã cực bắc của tỉnh. Trên địa bàn có hai nhà máy của cụm thủy điện Bảo Lâm trên sông Nho Quế.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Cốc Pàng, nơi đặt trụ sở. Tên Cốc Pàng là tên cũ: trang thông tin xã Huy Giáp liệt kê Cốc Pàng trong số các xã của tổng Nam Quang, châu Bảo Lạc trước Cách mạng Tháng Tám (cùng Ân Quang, Yên Lạc, Thượng Yên, Yên Lạng, Nặm Quét, Yên Đức). Trang thông tin xã Cốc Pàng thì ghi vào thập niên 1920, vùng Cốc Pàng (cùng Đức Hạnh) thuộc xã Yên Lạng của tổng Nam Quang. Hai nguồn địa phương chưa thống nhất về chi tiết này.
Không phải tên Hán Việt. Cốc Pàng là tên gốc Tày – Nùng, giống nhiều tên xóm, tên suối trong xã (suối Cốc Cầu, Cốc Mòn, Cốc Sâu). Chưa tìm được nguồn ngôn ngữ học giải thích nghĩa của “cốc” và “pàng” trong tên này, nên nghĩa tên chưa xác định. Wikipedia tiếng Trung ghi tên xã bằng hai chữ 谷逢, nhưng đó chỉ là cách ghi âm, không phải chữ gốc.
Tên Đức Hạnh. Theo trang thông tin xã Cốc Pàng, sau Cách mạng Tháng Tám, xã Yên Lạng được đổi tên thành Đức Hạnh — tên một chiến sĩ hoạt động cách mạng đã hy sinh, quê ở xã Chu Trinh, huyện Hòa An. Tổ hợp đức hạnh trong tiếng Việt nghĩa là các tính nết tốt của con người. Như nhiều xã khác ở vùng Bảo Lạc (Cô Ba, Xuân Trường, Sơn Lộ), tên Đức Hạnh vì vậy là tên người, không phải tên mô tả đất.
Trùng tên: cả nước chỉ có một xã Cốc Pàng.
Địa lý
Theo đề án sắp xếp, xã giáp Trung Quốc ở phía bắc, Cô Ba (khi lập đề án còn gọi Thượng Hà) ở phía đông, tỉnh Tuyên Quang ở phía tây, Lý Bôn và Bảo Lạc ở phía nam. Phần Cốc Pàng cũ giáp huyện Nà Po (Quảng Tây); trang thông tin xã ghi đường biên giới dài 17,507 km với 57 mốc (36 mốc chính, 21 mốc phụ). Đức Hạnh là xã duy nhất của huyện Bảo Lâm cũ có biên giới với Trung Quốc; từ thời Pháp, cột mốc phụ số 137 của biên giới Cao Bằng đã nằm trên đất Đức Hạnh, châu Bảo Lạc.
Địa hình chủ yếu là đồi núi cao, chia cắt mạnh. Các suối Cốc Cầu, Cốc Mòn, Cốc Sâu, suối Lè, khuổi Nà, Nà Linh, Nà Luông, suối Pang, suối Xá thuộc lưu vực sông Gâm và sông Nho Quế. Khí hậu hai mùa: mùa khô lạnh từ tháng 11 đến tháng 4, chịu gió mùa đông bắc, có hạn hán, sương muối và băng giá ở các xóm vùng cao; mùa mưa nóng ẩm từ tháng 5 đến tháng 10. Nhiệt độ cao nhất có lúc 38°C, thấp nhất xuống khoảng 1°C. Phần Cốc Pàng cũ có khoảng 8.105 ha đất tự nhiên, trong đó gần 5.940 ha đất lâm nghiệp.
Lịch sử
Thời Lý – Trần, vùng Cốc Pàng thuộc châu Quảng Nguyên; thời Lê thuộc Tây đạo; từ 1831–1832 thuộc châu Bảo Lạc, tỉnh Tuyên Quang; năm 1891 châu Bảo Lạc lập lại dưới thời Pháp. Năm 1945, khi rút khỏi khu phố Bảo Lạc, quân Pháp đi theo đường Cốc Pàng – Lũng Làn – Mèo Vạc.
- Sau 1945 — xã Yên Lạng đổi tên thành Đức Hạnh.
- 1959 — xã Đức Hạnh chia thành hai xã Cốc Pàng và Đức Hạnh.
- 1979 — Đức Hạnh bị tấn công trong chiến tranh biên giới; theo Wikipedia tiếng Việt, do địa hình biên giới hiểm trở nên không bị thiệt hại lớn.
- 25/9/2000 — Nghị định 52/2000/NĐ-CP chuyển Đức Hạnh sang huyện Bảo Lâm mới lập; Cốc Pàng ở lại huyện Bảo Lạc.
- 2015–2018 — xây thủy điện Bảo Lâm 3 và 3A trên sông Nho Quế.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 nhập Đức Hạnh và Cốc Pàng thành xã Cốc Pàng, hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
Xã có 10.134 người. Năm 2021, xã Cốc Pàng cũ có 10 xóm, 750 hộ, 3.549 nhân khẩu thuộc bốn dân tộc Tày, Nùng, Mông, Sán Chỉ. Phần Đức Hạnh cũ đông dân hơn, thuộc vùng Bảo Lâm cũ — nơi người Mông chiếm số đông.
Đồn Biên phòng Cốc Pàng đóng trên địa bàn. Xã có trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học Cốc Pàng; năm 2026 xã tổ chức đại hội các hội Đông y, Khuyến học, Chữ thập đỏ, Người cao tuổi lần thứ nhất sau khi hợp nhất.
Kinh tế
Kinh tế chủ yếu là nông – lâm nghiệp. Phần Cốc Pàng cũ có gần 1.900 ha đất nông nghiệp và khoảng 5.940 ha đất lâm nghiệp; chăn nuôi trâu, bò, lợn, gà được trang thông tin xã coi là thế mạnh. Cả 10 xóm của Cốc Pàng cũ đã có đường ô tô tới trung tâm xóm.
Hai nhà máy thủy điện trên sông Nho Quế thuộc địa bàn: Bảo Lâm 3 (46 MW, sản lượng khoảng 192 triệu kWh/năm, đặt ở vùng đất Cốc Pàng và xã Niêm Sơn của Tuyên Quang) và Bảo Lâm 3A (8 MW, vùng Cốc Pàng – Lý Bôn), cùng khánh thành ngày 30/6/2018. Đến cuối năm 2017, việc đền bù cho người dân ở dự án Bảo Lâm 3 còn vướng mắc về giá.
Văn hóa
Xã duy trì Ngày hội văn hóa các dân tộc và chợ tình Háng toán, có đêm giao lưu văn nghệ (tổ chức năm 2026). Đời sống văn hóa là sự đan xen của người Tày, Nùng (hát then, lượn, lễ Lồng tồng), người Sán Chỉ (lễ cấp sắc) và người Mông. Chưa ghi nhận di tích được xếp hạng trên địa bàn trong các nguồn đã tra.
Giao thông
Đường tỉnh 217 chạy qua phía nam xã, nối với khu phố Bảo Lạc. Theo số liệu của xã Cốc Pàng cũ, mạng đường nội xã dài khoảng 74 km, gồm 32 km đường cấp phối, 30 km đường đất và 12 km đường bê tông nội thôn.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Cốc Pàng, tỉnh Cao Bằng. Người dân hai xã cũ Cốc Pàng (huyện Bảo Lạc) và Đức Hạnh (huyện Bảo Lâm) làm thủ tục tại UBND xã Cốc Pàng (xóm Cốc Pàng).
Bản đồ Xã Cốc Pàng
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Cốc Pàng được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Đức Hạnh | Huyện Bảo Lâm | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
| Xã Cốc Pàng | Huyện Bảo Lạc | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Cốc Pàng mới gồm những xã cũ nào?
Gồm toàn bộ xã Cốc Pàng (huyện Bảo Lạc) và xã Đức Hạnh (huyện Bảo Lâm), theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Tên Cốc Pàng có nghĩa là gì?
Cốc Pàng là tên gốc Tày – Nùng có từ trước năm 1945; chưa có nguồn giải thích nghĩa. Đây không phải tên Hán Việt.
Xã Đức Hạnh được đặt tên theo ai?
Theo trang thông tin xã Cốc Pàng, sau Cách mạng Tháng Tám xã Yên Lạng được đổi tên theo tên chiến sĩ cách mạng Đức Hạnh, quê xã Chu Trinh (Hòa An), đã hy sinh. Năm 1959 xã này tách thành Cốc Pàng và Đức Hạnh.
Thủy điện Bảo Lâm 3 thuộc xã nào?
Nằm trên sông Nho Quế, ở vùng đất xã Cốc Pàng (Cao Bằng) và xã Niêm Sơn (Tuyên Quang).
Diện tích và dân số xã Cốc Pàng là bao nhiêu?
Diện tích 170,28 km², dân số 10.134 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Bảo Lâm, Huyện Bảo Lạc trước đây
- Xã Bảo Lạc 10.889
- Xã Bảo Lâm 14.198
- Xã Cô Ba 8.397
- Xã Hưng Đạo 9.354
- Xã Huy Giáp 7.373
- Xã Khánh Xuân 6.563
- Xã Lý Bôn 11.807
- Xã Nam Quang 10.140
- Xã Quảng Lâm 15.245
- Xã Sơn Lộ 5.578
- Xã Xuân Trường 5.669
- Xã Yên Thổ 12.810
← Toàn bộ 56 xã, phường của Cao Bằng Tra tên xã cũ → mới