Xã Hưng Đạo

Tổng quan

Xã Hưng Đạo của tỉnh Cao Bằng nằm ngay phía nam khu phố Bảo Lạc, trải dọc thung lũng sông Neo và quốc lộ 34. Xã mới ghép lại ba xã của huyện Bảo Lạc cũ — Hưng Đạo, Hưng Thịnh và Kim Cúc — trong đó hai xã sau vốn được tách ra năm 2007, nên việc hợp nhất năm 2025 phần nào trả lại địa bàn rộng của các xã gốc trước đó.

Diện tích 122,43 km², dân số 9.354 người, mật độ khoảng 76 người/km², đông thứ hai vùng Bảo Lạc cũ sau xã Bảo Lạc. Trụ sở đặt tại UBND xã Hưng Đạo cũ.

Nét riêng của Hưng Đạo là cộng đồng Lô Lô Đen ở xóm Khuổi Khon (Kim Cúc cũ) — một trong những dân tộc ít người nhất Việt Nam — với nhà lợp ngói âm dương, nghề dệt và điểm du lịch cộng đồng được tỉnh đầu tư bảo tồn.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Hưng Đạo, xã gốc mà từ đó Hưng Thịnh đã được tách ra năm 2007 và cũng là nơi đặt trụ sở. Hai tên Hưng Thịnh, Kim Cúc thôi là tên hành chính. Trước Cách mạng Tháng Tám, theo tư liệu các xã trong vùng, địa bàn Hưng Đạo thuộc xã Yên Lạc, tổng Nam Quang, châu Bảo Lạc; tên Hưng Đạo xuất hiện sau năm 1945, chưa rõ năm cụ thể.

Phân tích Hán Việt. 興 (hưng) là dấy lên, làm cho thịnh; 道 (đạo) là con đường, đạo lý. Wikipedia tiếng Trung ghi tên xã là 興道. Hai chữ này trùng với tước hiệu Hưng Đạo Đại Vương của Trần Quốc Tuấn; chưa thấy văn bản địa phương nói rõ lý do đặt tên cho xã ở Bảo Lạc.

Tên các xã cũ. Hưng Thịnh nghĩa là “nổi lên và thịnh vượng”, Wikipedia tiếng Trung ghi là 興盛; xã này được tách từ Hưng Đạo năm 2007. Kim Cúc (Wikipedia tiếng Trung ghi 金菊) nghĩa đen là hoa cúc vàng.

Trùng tên — cần ghi rõ tỉnh: cả nước còn xã Hưng Đạo ở Hà Nội và phường Hưng Đạo ở Hải Phòng. Ngay trong tỉnh Cao Bằng, trước 2025 cũng từng có một xã Hưng Đạo thuộc thành phố Cao Bằng (nay thuộc phường Thục Phán) — không phải xã này.

Địa lý

Theo đề án sắp xếp, xã giáp Huy Giáp ở phía đông; Lý Bôn và Bảo Lâm ở phía tây (vùng Bảo Lâm cũ); Sơn Lộ và Yên Thổ ở phía nam; Khánh Xuân và Bảo Lạc ở phía bắc.

Sông Neo — bắt nguồn từ vùng núi Phja Oắc, qua Huy Giáp, chảy về Nà Tồng rồi xuôi về phía Bảo Lạc đổ vào sông Gâm — là trục nước chính; ngoài ra có suối Bản Riền, khuổi Lắm, khuổi Rào, nậm Síu. Các núi được nhắc tên gồm Ngàm Vàng và Rảo Mửng. Phần Kim Cúc cũ ở phía tây là vùng núi cao, đường lên xóm Khuổi Khon men theo sườn núi quanh co. Khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi: thung lũng nóng về mùa hè, các xóm trên cao lạnh và có sương muối về mùa đông.

Lịch sử

Thời phong kiến, vùng này thuộc châu Bảo Lạc; trước 1945 nằm trong xã Yên Lạc, tổng Nam Quang. Sau năm 1975, Hưng Đạo và Hồng Trị là hai xã của huyện Bảo Lạc. Theo các bài viết trên cổng thông tin huyện cũ, người Lô Lô vào Việt Nam trước tiên ở vùng Đồng Văn, Mèo Vạc (Hà Giang) và Phong Thổ (Lai Châu), sau đó một bộ phận từ Hà Giang chuyển sang Bảo Lạc.

• 13/12/2007 — Nghị định 183/2007/NĐ-CP lập xã Hưng Thịnh từ 4.424 ha và 2.270 nhân khẩu của xã Hưng Đạo; lập xã Kim Cúc từ 4.431 ha và 2.649 nhân khẩu của xã Hồng Trị.
• 2013 — đưa vào sử dụng các tuyến đường liên huyện nối Vĩnh Quang, Vĩnh Phong (huyện Bảo Lâm) với Hồng Trị, Hưng Đạo (22,2 km) và nối Khau Sáng với Kim Cúc (7,8 km).
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ Hưng Thịnh (47,33 km², 2.821 người theo đề án) và Kim Cúc (42,73 km², 3.081 người) vào Hưng Đạo, hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Ba xã cũ có quy mô dân số gần bằng nhau, mỗi xã khoảng 2.800–3.500 người. Cư dân thuộc các dân tộc của vùng Bảo Lạc; riêng phần Kim Cúc cũ có cộng đồng người Lô Lô.

Xóm Khuổi Khon (Kim Cúc cũ) có hơn 60 hộ người Lô Lô, sống quần tụ thành các cụm 20–25 nóc nhà. Người Lô Lô ở Cao Bằng thuộc nhóm Lô Lô Đen, khoảng 2.300 người ở vùng Bảo Lạc và Bảo Lâm cũ, chiếm 52,3% số người Lô Lô cả nước; tỉnh đã đưa toàn bộ 536 hộ Lô Lô vào diện hỗ trợ của đề án phát triển các dân tộc rất ít người giai đoạn 2016–2025 (Quyết định 2086/QĐ-TTg). Sinh viên Lô Lô được miễn học phí và hỗ trợ sinh hoạt phí.

Kinh tế

Nông nghiệp là chủ yếu: lúa nước ở thung lũng sông Neo, ngô và hoa màu trên nương, chăn nuôi trâu, bò, lợn. Người Lô Lô ở Khuổi Khon trồng lúa, ngô, rau, cây ăn quả trên nương, có thêm các nghề đan lát, làm ngói, thêu; nhờ dự án hỗ trợ, nhiều hộ ươm và trồng cây hồi, quế.

Du lịch cộng đồng mới hình thành: Khuổi Khon có homestay, khách được ngồi khung cửi dệt vải, thử món ăn bản địa, mua túi thổ cẩm. Quốc lộ 34 qua phía bắc xã thuận lợi cho buôn bán với khu phố Bảo Lạc.

Văn hóa

Nhà người Lô Lô ba gian bằng gỗ tốt, có hai cửa ra vào và lợp ngói âm dương — viên sấp viên ngửa úp vào nhau, mát về mùa hè, ấm về mùa đông. Bếp lửa giữa nhà là nơi tiếp khách và bàn việc gia đình, thường ủ than không để tắt. Phụ nữ Lô Lô Đen mặc áo cổ vuông, xẻ ngực, cài khuy vải hoặc đồng, tay áo ghép nhiều mảnh vải màu, lưng áo trang trí họa tiết hình vuông nhỏ; túi, đai lưng, mũ đều sặc sỡ. Người Lô Lô có tục đánh trống đồng kèm múa dân gian và lễ cúng thần đá; tỉnh đã triển khai đề án bảo tồn văn hóa truyền thống Lô Lô gắn với du lịch cộng đồng tại Khuổi Khon, tu sửa nhà truyền thống và nhà văn hóa.

Người Tày, Nùng trong xã giữ hát then, lượn, lễ Lồng tồng; người Mông giữ múa khèn; người Dao giữ lễ cấp sắc. Các dịp lễ hội của dân tộc Lô Lô do huyện cũ tổ chức thường có thi trang phục, múa hát dân gian.

Giao thông

Quốc lộ 34 đi qua phía bắc xã theo thung lũng sông Neo. Đường liên xã nối Hưng Đạo, Kim Cúc cũ sang vùng Vĩnh Quang, Vĩnh Phong cũ (nay thuộc các xã Lý Bôn, Bảo Lâm). Khuổi Khon cách trung tâm Kim Cúc cũ khoảng 8 km và khu phố Bảo Lạc khoảng 16 km.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Hưng Đạo, tỉnh Cao Bằng. Người dân ba xã cũ Hưng Đạo, Hưng Thịnh, Kim Cúc làm thủ tục tại UBND xã Hưng Đạo.

Bản đồ Xã Hưng Đạo

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Hưng Đạo được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Bảo Lạc trước đây

• Xã Bảo Lạc 10.889
• Xã Cô Ba 8.397
• Xã Cốc Pàng 10.134
• Xã Huy Giáp 7.373
• Xã Khánh Xuân 6.563
• Xã Sơn Lộ 5.578
• Xã Xuân Trường 5.669