Mường Phăng là xã vùng đồi núi phía đông thung lũng Mường Thanh, tỉnh Điện Biên, nơi có Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ và hồ Pá Khoang; xã lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Mường Phăng, Pá Khoang và Nà Nhạn của thành phố Điện Biên Phủ cũ. Diện tích 166,7 km², dân số 16.063 người.
Tổng quan
Mường Phăng là một xã của tỉnh Điện Biên, trải trên vùng núi phía đông và đông bắc thung lũng Mường Thanh. Tên xã gắn liền với lịch sử năm 1954: trong rừng Mường Phăng đặt Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ, nơi Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Bộ Chỉ huy mặt trận làm việc suốt chiến dịch. Xã còn có hồ Pá Khoang — hồ chứa lớn, đầu mối tưới cho cánh đồng Mường Thanh.
Diện tích 166,7 km², dân số 16.063 người, mật độ khoảng 96 người/km². Theo Wikipedia tiếng Việt, xã có 50 bản. Trụ sở Đảng ủy, HĐND và UBND xã đặt tại trụ sở cũ của xã Mường Phăng.
Ba xã cũ hợp thành Mường Phăng đều thuộc huyện Điện Biên cho tới cuối năm 2019, rồi chuyển về thành phố Điện Biên Phủ từ 1/1/2020. Cùng nhóm thành phố cũ sau sắp xếp có phường Điện Biên Phủ, phường Mường Thanh và xã Nà Tấu.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Mường Phăng cũ — xã gốc mà từ đó Pá Khoang được tách ra năm 2012. Đây cũng là tên được biết đến rộng rãi nhất trong ba xã hợp thành, nhờ di tích Sở chỉ huy chiến dịch. Hai tên Pá Khoang và Nà Nhạn nay không còn là tên đơn vị hành chính; Pá Khoang vẫn là tên hồ trong xã.
Không phải tên Hán Việt. Cả hai âm “mường” và “phăng” đều không có chữ Hán Việt tương ứng. Tên gốc tiếng Thái: “mường” là đơn vị vùng – xứ trong tổ chức xã hội Thái truyền thống, còn ý nghĩa của “Phăng” trong tên này chưa tìm được nguồn giải thích đáng tin cậy, nghĩa chưa thống nhất.
Lịch sử tên: theo Wikipedia tiếng Việt, Mường Phăng là một trong các mường thuộc vùng Mường Thanh xưa, cùng với Mường Nha, Mường Luân, Mường Lèo, Mường Lói. Như vậy tên đã tồn tại từ trước khi có các đơn vị hành chính hiện đại; xã Mường Phăng thuộc huyện Điện Biên qua các thời kỳ tỉnh Lai Châu và tỉnh Điện Biên, đến 2020 về thành phố Điện Biên Phủ và từ 2025 là xã trực thuộc tỉnh.
Trùng tên: trong danh mục xã phường mới, tên Mường Phăng chỉ có ở Điện Biên. Tên dễ nhầm với Mường Pồn — xã láng giềng ở phía tây bắc.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, Mường Phăng giáp xã Nà Tấu ở phía bắc, xã Pu Nhi ở phía nam, xã Mường Ảng ở phía đông; phía tây giáp phường Điện Biên Phủ, xã Thanh Nưa và xã Mường Pồn.
Địa hình là núi và đồi cao xen thung lũng nhỏ, cao hơn hẳn đáy thung lũng Mường Thanh. Gần Sở chỉ huy chiến dịch có một đỉnh núi cao trên 1.000 m dùng làm đài quan sát, từ đó có thể bao quát thung lũng Mường Thanh — chi tiết cho thấy thế đất của xã nhìn thẳng xuống lòng chảo Điện Biên.
Hồ Pá Khoang nằm ở độ cao gần 900 m, cách trung tâm phường Điện Biên Phủ khoảng 20 km, mặt nước khoảng 600 ha, dung tích 37,2 triệu m³; hồ được xây từ năm 1974 đến 1979. Đây là công trình đầu mối của hệ thống thủy nông Nậm Rốm, tưới cho 3.317 ha lúa hai vụ và 417 ha hoa màu ở thung lũng Mường Thanh, đồng thời cấp nước cho thủy điện Nà Lơi và Thác Bay.
Lịch sử
Trong chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, Sở chỉ huy mặt trận đóng tại Mường Phăng cho tới khi chiến dịch kết thúc (7/5/1954). Theo Wikipedia tiếng Việt, khu Sở chỉ huy nằm trong rừng nguyên sinh, cách trung tâm Điện Biên Phủ khoảng 35 km về phía đông, được bố trí thành hệ thống hầm hào và lán trại liên hoàn. Đây là nơi làm việc của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái và các bộ phận tham mưu, chính trị, quân báo.
Sau 1954, Mường Phăng là xã của huyện Điện Biên, tỉnh Lai Châu. Các mốc hành chính sau đó:
- 6/6/2005 — Nghị định 72/2005/NĐ-CP lập xã Nà Nhạn từ một phần xã Nà Tấu.
- 25/8/2012 — Nghị quyết 45/NQ-CP lập xã Pá Khoang trên cơ sở 5.702,27 ha và 3.960 nhân khẩu của xã Mường Phăng; Mường Phăng còn 3.456,29 ha và 4.708 nhân khẩu.
- 1/1/2020 — theo Nghị quyết 815/NQ-UBTVQH14, bốn xã Mường Phăng, Pá Khoang, Nà Nhạn, Nà Tấu chuyển từ huyện Điện Biên về thành phố Điện Biên Phủ.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ ba xã Nà Nhạn, Pá Khoang và Mường Phăng thành xã Mường Phăng; xã hoạt động từ 1/7/2025.
Từ 1/1/2026, theo Nghị quyết 111/2025/UBTVQH15 về phân loại đô thị, toàn bộ xã Mường Phăng nằm trong phạm vi đô thị loại II Điện Biên Phủ.
Dân cư – xã hội
16.063 người sống trong 50 bản, rải trên các thung lũng nhỏ và sườn đồi quanh hồ Pá Khoang. Theo danh sách của Wikipedia tiếng Việt, nhiều bản mang tên Thái kèm số thứ tự như Phăng 1, Cang 1.
Vùng Mường Phăng là đất của người Thái từ lâu đời, nằm trong hệ thống các mường của Mường Thanh xưa. Ở cấp tỉnh, theo điều tra 2019, người Mông chiếm 38,1%, người Thái 35,6%, người Kinh 17,3% dân số; huyện Điện Biên cũ có các dân tộc Thái, Kinh, Mông, Khơ Mú, Lào cùng một số dân tộc ít người khác. Tỷ lệ cụ thể theo xã chưa có số liệu công bố đáng tin cậy để dẫn ở đây.
Hệ thống trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trạm y tế được bố trí theo các cụm bản của ba xã cũ; người dân cách trung tâm tỉnh lỵ không xa nên tiếp cận dễ các dịch vụ tuyến tỉnh.
Kinh tế
Nông nghiệp là nghề chính: lúa nước ở các thung lũng nhỏ, lúa nương, ngô và cây màu trên đất đồi, chăn nuôi gia súc gia cầm. Khu Sở chỉ huy nằm trong rừng nguyên sinh, nên bảo vệ rừng gắn liền với bảo vệ di tích.
Hồ Pá Khoang là tài sản kinh tế lớn của xã: ngoài vai trò thủy lợi và cấp nước cho thủy điện, cảnh quan hồ được tỉnh xếp vào nhóm tài nguyên du lịch thiên nhiên. Du lịch lịch sử gắn với Sở chỉ huy chiến dịch là hướng dịch vụ chính, vì xã nằm trên tuyến tham quan từ phường Điện Biên Phủ.
Di tích và văn hóa
Di tích Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ là một di tích thành phần của quần thể di tích quốc gia đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ. Theo Wikipedia tiếng Việt, khu Sở chỉ huy gồm:
- Chòi canh gác, hầm thông tin liên lạc, đài quan sát trên đỉnh núi;
- Lán ở và làm việc của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, lán của Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái;
- Đường hầm xuyên núi dài 96 m nối hai lán trên;
- Hầm của ban cố vấn, nhà hội trường, hầm ban chính trị.
Đời sống văn hóa của xã thuộc không gian Thái của vùng Mường Thanh xưa. Tên xã cũ Pá Khoang vẫn sống trong tên hồ Pá Khoang; cùng với Nà Nhạn, đó là những địa danh gốc Thái trên vùng đất này, nghĩa của chúng chưa có nguồn giải thích thống nhất.
Du lịch
Tuyến tham quan phổ biến từ phường Điện Biên Phủ lên Mường Phăng gồm hai điểm: hồ Pá Khoang và khu di tích Sở chỉ huy chiến dịch. Từ đây có thể nối với các di tích trong thung lũng như đồi A1, hầm De Castries, Bảo tàng Chiến thắng ở phường Điện Biên Phủ.
Hành chính
Từ 1/7/2025, địa chỉ ghi: bản …, xã Mường Phăng, tỉnh Điện Biên. Người dân ba xã cũ Mường Phăng, Pá Khoang, Nà Nhạn làm thủ tục tại UBND xã Mường Phăng (trụ sở cũ xã Mường Phăng).
Bản đồ Xã Mường Phăng
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Mường Phăng được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Mường Phăng | Thành phố Điện Biên Phủ | Tỉnh Điện Biên | toàn bộ |
| Xã Pá Khoang | Thành phố Điện Biên Phủ | Tỉnh Điện Biên | toàn bộ |
| Xã Nà Nhạn | Thành phố Điện Biên Phủ | Tỉnh Điện Biên | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Mường Phăng mới gồm những xã cũ nào?
Gồm toàn bộ ba xã Nà Nhạn, Pá Khoang và Mường Phăng của thành phố Điện Biên Phủ cũ, theo Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Tên Mường Phăng có nghĩa là gì?
Mường Phăng là tên một mường cổ của người Thái thuộc vùng Mường Thanh xưa; “mường” chỉ một vùng, một xứ. Nghĩa của “Phăng” chưa có nguồn giải thích thống nhất; đây không phải tên Hán Việt.
Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ nằm ở đâu?
Trong rừng thuộc xã Mường Phăng, tỉnh Điện Biên, khoảng 35 km về phía đông trung tâm Điện Biên Phủ; nơi làm việc của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong chiến dịch năm 1954.
Hồ Pá Khoang có gì đặc biệt?
Hồ rộng khoảng 600 ha, dung tích 37,2 triệu m³, xây 1974–1979, là đầu mối hệ thống thủy nông Nậm Rốm tưới cho cánh đồng Mường Thanh.
Diện tích và dân số xã Mường Phăng?
Diện tích 166,7 km², dân số 16.063 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Thành phố Điện Biên Phủ trước đây
- Phường Điện Biên Phủ 49.205
- Phường Mường Thanh 25.517
- Xã Nà Tấu 14.939
← Toàn bộ 45 xã, phường của Điện Biên Tra tên xã cũ → mới