Đồng Lộc là xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn Đồng Lộc, xã Mỹ Lộc và xã Thượng Lộc của huyện Can Lộc cũ; trên địa bàn có Khu di tích quốc gia đặc biệt Ngã ba Đồng Lộc. Diện tích 70,55 km², dân số 27.783 người.
Tổng quan
Chiều 24/7/1968, một trận bom của không quân Mỹ xuống Ngã ba Đồng Lộc làm cả mười nữ thanh niên xung phong của Tiểu đội 4 hy sinh. Nơi ấy nay thuộc xã Đồng Lộc, tỉnh Hà Tĩnh — đơn vị lập ngày 1/7/2025 từ thị trấn Đồng Lộc và hai xã Mỹ Lộc, Thượng Lộc của huyện Can Lộc cũ. Trụ sở xã đặt tại trụ sở cũ của UBND thị trấn Đồng Lộc.
Xã rộng 70,55 km² — lớn nhất trong sáu xã thuộc vùng Can Lộc cũ — với 27.783 người, mật độ khoảng 394 người/km².
Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2013, gắn với lực lượng thanh niên xung phong trên tuyến chi viện.
Tên gọi và ý nghĩa
Kế thừa tên cũ. Tên xã mới giữ tên thị trấn Đồng Lộc — đơn vị đóng vai trò trung tâm trong ba đơn vị hợp thành, và trước năm 2018 là xã Đồng Lộc. Nhờ vậy, tên đơn vị hành chính vẫn trùng với tên di tích Ngã ba Đồng Lộc và cách gọi quen thuộc “mười cô gái Đồng Lộc”.
Phân tích Hán Việt. Âm lộc trong tên các xã Can Lộc ứng với chữ 祿 — bổng lộc, phúc lộc — của tên huyện. Âm đồng ứng với nhiều chữ Hán, như 同 (cùng, chung), 銅 (kim loại đồng), 童 (trẻ nhỏ). Chưa tìm được văn bản Hán Nôm hay tài liệu địa chí ghi chữ gốc của tên Đồng Lộc, nên ở đây chỉ nêu các chữ ứng với âm, không chọn chữ nào.
Tên các xã cũ. Mỹ Lộc và Thượng Lộc cùng kết thúc bằng chữ Lộc như phần lớn các xã của huyện Can Lộc cũ. Xã Trung Lộc đã nhập vào thị trấn Đồng Lộc từ 1/1/2025, chỉ nửa năm trước đợt sắp xếp lớn.
Trùng tên. Cả nước chỉ có một đơn vị cấp xã tên Đồng Lộc. Cần phân biệt với xã Xuân Lộc và xã Can Lộc liền kề, cũng mang chữ Lộc.
Địa lý
Theo bản đồ hành chính sau sắp xếp, Đồng Lộc giáp xã Gia Hanh ở phía bắc và phía tây, xã Xuân Lộc ở phía đông, xã Hà Linh (vùng Hương Khê cũ) ở phía nam.
Ngã ba Đồng Lộc nằm trên đường mòn Hồ Chí Minh xuyên dãy Trường Sơn ở Hà Tĩnh, là giao điểm của quốc lộ 15A và tỉnh lộ 2. Trong chiến tranh, đây là điểm giao thông quan trọng nên không quân Mỹ tập trung ném bom nhằm cắt đứt đường hành quân. Ở cấp huyện Can Lộc cũ, khí hậu có hai mùa rõ rệt, mưa tập trung từ tháng 7 đến tháng 11, mùa hè chịu ảnh hưởng gió tây khô nóng.
Lịch sử
Thời chiến tranh. Ngày 24/7/1968, khoảng 16 giờ, một quả bom rơi trúng căn hầm nơi Tiểu đội 4 (Đại đội 552 thanh niên xung phong) đang trú; mười chị đều hy sinh. Tiểu đội trưởng là Võ Thị Tần (24 tuổi), người nhỏ nhất là Võ Thị Hà (17 tuổi). Mười liệt sĩ gồm Võ Thị Tần, Hồ Thị Cúc, Võ Thị Hợi, Nguyễn Thị Xuân, Dương Thị Xuân, Trần Thị Rạng, Hà Thị Xanh, Nguyễn Thị Nhỏ, Võ Thị Hà, Trần Thị Hường — năm chị quê Đức Thọ, ba chị quê Can Lộc, một chị quê Hương Sơn và một chị quê thị xã Hà Tĩnh.
Theo hồi ức của nhà thơ Yến Thanh được Wikipedia dẫn, đồng đội đào bới hai giờ mới tìm được chị Võ Thị Tần, rồi lần lượt tám chị khác ở hai căn hầm; đêm 24/7 chín chị được mai táng sau eo núi Bãi Dịa. Thi thể tiểu đội phó Hồ Thị Cúc đến gần 10 giờ ngày 26/7 mới được Tiểu đội 8 tìm thấy, trong chiếc hố cá nhân chị tự đào.
Hành chính.
- 11/7/2018 — Nghị quyết 536/NQ-UBTVQH14 lập thị trấn Đồng Lộc trên toàn bộ xã Đồng Lộc (18,69 km², 6.076 người).
- 1/1/2025 — xã Trung Lộc nhập vào thị trấn Đồng Lộc.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 nhập thị trấn Đồng Lộc, xã Mỹ Lộc, xã Thượng Lộc thành xã Đồng Lộc, hiệu lực 1/7/2025.
Như vậy thị trấn Đồng Lộc chỉ tồn tại gần bảy năm trước khi trở lại là xã — với quy mô lớn gấp gần bốn lần xã Đồng Lộc trước năm 2018.
Dân cư và xã hội
Dân số 27.783 người theo số liệu sắp xếp năm 2025, mật độ khoảng 394 người/km². Khi lập thị trấn năm 2018, xã Đồng Lộc cũ có 6.076 người trên 18,69 km²; phần lớn dân số xã mới hiện nay thuộc các đơn vị Trung Lộc, Mỹ Lộc, Thượng Lộc nhập vào sau. Trung tâm hành chính đặt ở khu trụ sở thị trấn Đồng Lộc cũ.
Kinh tế
Tư liệu đã tra không có số liệu kinh tế riêng của xã. Ở cấp huyện Can Lộc cũ, Wikipedia ghi các nghề thủ công xưa như nấu gang, đúc lưỡi cày, dệt võng, dệt chiếu và đặc sản rượu nếp. Quốc lộ 15A qua Ngã ba Đồng Lộc nối vùng Can Lộc với Hương Khê ở phía nam.
Văn hóa và di tích
Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc — di tích quốc gia đặc biệt (2013), thuộc hệ thống di tích đường Trường Sơn – đường Hồ Chí Minh. Các hạng mục chính:
- Cụm tượng đài mười nữ anh hùng liệt sĩ — khởi công 23/7/2009, khánh thành 19/8/2010.
- Khu mộ mười nữ thanh niên xung phong trong nghĩa trang liệt sĩ.
- Bia đá khắc bài thơ Lời thỉnh cầu ở nghĩa trang Đồng Lộc, nhà thơ Vương Trọng viết năm 1995 khi đến thăm nơi này.
Trong thơ ca, điện ảnh. Bài thơ Cúc ơi! của Yến Thanh (Nguyễn Thanh Bính) viết ngay trong mấy ngày chưa tìm thấy chị Hồ Thị Cúc, về sau xuất hiện trong phim Ngã ba Đồng Lộc của đạo diễn Lưu Trọng Ninh và được phổ nhạc. Tháng 8/1996, nhà thơ Bùi Quang Thanh viết bài Hà ơi! sau chuyến lên Đồng Lộc thắp hương.
Bản đồ Xã Đồng Lộc
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Đồng Lộc được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Mỹ Lộc | Huyện Can Lộc | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Thượng Lộc | Huyện Can Lộc | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Thị trấn Đồng Lộc | Huyện Can Lộc | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Đồng Lộc mới gồm những đơn vị cũ nào?
Thị trấn Đồng Lộc (đã bao gồm xã Trung Lộc từ 1/1/2025), xã Mỹ Lộc và xã Thượng Lộc của huyện Can Lộc cũ.
Ngã ba Đồng Lộc nay thuộc xã nào?
Thuộc xã Đồng Lộc, tỉnh Hà Tĩnh (trước 1/7/2025 là thị trấn Đồng Lộc, huyện Can Lộc).
Tên Đồng Lộc có nghĩa là gì?
Tên được giữ từ thị trấn (trước 2018 là xã) Đồng Lộc, trùng với tên di tích Ngã ba Đồng Lộc. Lộc là 祿 (phúc lộc) theo tên huyện Can Lộc; chữ Hán của âm “Đồng” chưa có văn bản xác nhận.
Mười cô gái Đồng Lộc hy sinh ngày nào?
Ngày 24/7/1968, khoảng 16 giờ, khi một quả bom rơi trúng căn hầm của Tiểu đội 4 thanh niên xung phong.
Diện tích, dân số xã Đồng Lộc?
70,55 km² và 27.783 người theo số liệu sắp xếp năm 2025.
Cùng Huyện Can Lộc trước đây
- Xã Can Lộc 41.153
- Xã Gia Hanh 28.473
- Xã Trường Lưu 23.569
- Xã Tùng Lộc 20.944
- Xã Xuân Lộc 25.448
← Toàn bộ 69 xã, phường của Hà Tĩnh Tra tên xã cũ → mới