Xã Xuân Lộc

Tổng quan

Xã Xuân Lộc (tỉnh Hà Tĩnh) là xã nhỏ nhất về diện tích nhưng dày dân nhất trong sáu xã hình thành trên đất huyện Can Lộc cũ: 25.448 người sống trên 33,08 km², mật độ khoảng 769 người/km². Xã nằm ở phía nam trung tâm Nghèn, giữa đồng bằng Can Lộc, gồm ba xã cũ Quang Lộc, Sơn Lộc và Xuân Lộc. Trụ sở xã đặt tại trụ sở cũ của UBND xã Quang Lộc.

Xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh, nằm ở chỗ giáp ranh giữa vùng Can Lộc cũ và vùng Thạch Hà cũ. Trong danh mục nghề thủ công của huyện Can Lộc cũ, Wikipedia ghi nghề làm áo tơi ở xóm Yên Lạc, xã Quang Lộc — nay thuộc Xuân Lộc.

Tên gọi và ý nghĩa

Kế thừa tên xã cũ. Tên Xuân Lộc được giữ từ xã Xuân Lộc cũ — một trong ba đơn vị hợp thành. Hai tên Quang Lộc và Sơn Lộc không còn là tên xã. Cả ba tên đều theo mẫu “… Lộc” phổ biến ở huyện Can Lộc cũ, nơi chữ cuối tên huyện lặp lại trong tên phần lớn các xã.

Phân tích Hán Việt. Âm xuân có chữ thông dụng là 春 — mùa xuân. Âm lộc trong tên các xã Can Lộc ứng với chữ 祿 — bổng lộc, phúc lộc — của tên huyện (Wikipedia ghi tên huyện là 甘祿). Chữ Hán của riêng tên xã Xuân Lộc chưa có văn bản gốc để đối chiếu; 春祿 là cách viết thông dụng của cặp âm này. Từ điển nhà có mục Xuân Lộc, ghi là tên một huyện của Đồng Nai — cho thấy cặp tên này dùng ở nhiều nơi.

Tên các xã cũ. Trên địa bàn còn có tên thôn đáng chú ý: thôn Mai Hoa từng tồn tại ở Xuân Lộc cũ cho tới năm 2019, khi nhập với thôn Sơn Phượng thành thôn Mai Sơn — trùng tên với xã Mai Hoa của vùng Vũ Quang nhưng không liên quan.

Trùng tên — cần ghi kèm tỉnh. Trong cả nước, tên Xuân Lộc còn có xã Xuân Lộc (Đắk Lắk) và phường Xuân Lộc (Đồng Nai). Trước năm 2025, tên Xuân Lộc còn là tên xã ở nhiều nơi khác: Phú Lộc (Huế), Sông Cầu (Phú Yên), Thanh Thủy (Phú Thọ), và ba huyện Hậu Lộc, Thường Xuân, Triệu Sơn của Thanh Hóa; ở Đồng Nai từng có huyện, thị trấn và thị xã cùng tên. Khi viết địa chỉ hay tra cứu nên ghi “xã Xuân Lộc, tỉnh Hà Tĩnh”.

Địa lý

Theo bản đồ hành chính sau sắp xếp, Xuân Lộc giáp xã Can Lộc ở phía bắc; xã Hà Linh ở phía nam; Đông Kinh, Việt Xuyên và Toàn Lưu (vùng Thạch Hà cũ) ở phía đông; Gia Hanh và Đồng Lộc ở phía tây.

Ở cấp huyện cũ, Wikipedia mô tả địa hình Can Lộc gồm đồng bằng, đồi núi, đầm lầy và sông suối; đồng bằng nằm giữa núi Trà Sơn và núi Hồng Lĩnh. Sông Nghèn chảy theo hướng tây bắc – đông nam, ra biển ở Cửa Sót. Khí hậu hai mùa rõ rệt, mưa tập trung từ tháng 7 đến tháng 11, mùa hè chịu ảnh hưởng gió tây khô nóng (hiệu ứng phơn).

Lịch sử

Ba xã cũ đều thuộc huyện Can Lộc (thời Lê là huyện Thiên Lộc, phủ Đức Quang; năm 1862 đổi tên Can Lộc). Trong các đợt sắp xếp năm 2007 (lập huyện Lộc Hà) và 2020 (Nghị quyết 819/NQ-UBTVQH14), ba xã này không thay đổi địa giới cấp xã.

Ở cấp thôn, ngày 15/12/2019 HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết 185/NQ-HĐND, trong đó thôn Mai Sơn được lập trên cơ sở thôn Mai Hoa và thôn Sơn Phượng.

Ngày 16/6/2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15, nhập toàn bộ ba xã Sơn Lộc, Quang Lộc và Xuân Lộc thành xã Xuân Lộc; xã mới hoạt động từ 1/7/2025, trực thuộc tỉnh Hà Tĩnh.

Dân cư và xã hội

Xã có 25.448 người theo số liệu sắp xếp năm 2025, mật độ khoảng 769 người/km² — cao nhất trong sáu xã thuộc vùng Can Lộc cũ. Trung tâm hành chính đặt ở khu trụ sở Quang Lộc cũ; trường học và trạm y tế của ba xã cũ tiếp tục phục vụ theo địa bàn.

Ở cấp huyện, Can Lộc cũ có dân số 130.011 người năm 2018, mật độ 430 người/km² (Wikipedia); mật độ của Xuân Lộc mới cao gần gấp đôi mức đó.

Kinh tế

Tư liệu đã tra không có số liệu kinh tế riêng của xã. Nghề phụ được ghi nhận là làm áo tơi ở xóm Yên Lạc, xã Quang Lộc cũ. Ở cấp huyện Can Lộc cũ, Wikipedia ghi thêm các nghề nấu gang, đúc lưỡi cày, dệt võng, dệt chiếu và đặc sản rượu nếp; quốc lộ 1 là tuyến giao thông huyết mạch.

Văn hóa và di tích

• Nhà thờ Nguyễn Viết Phúc ở Quang Lộc cũ — được ghi trong danh mục di tích huyện Can Lộc trên Wikipedia.

Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh — được UNESCO ghi danh di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại ngày 27/11/2014 — là loại hình dân ca của cộng đồng hai tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, được hát trong ru con, dệt vải, trồng lúa.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi “thôn …, xã Xuân Lộc, tỉnh Hà Tĩnh”. Giấy tờ cũ ghi “xã Quang Lộc, huyện Can Lộc” hoặc “xã Sơn Lộc, huyện Can Lộc” nay thuộc xã Xuân Lộc. Do trùng tên với đơn vị ở Đắk Lắk và Đồng Nai, khi gửi hàng, khai báo trực tuyến cần chọn đúng tỉnh Hà Tĩnh. Thủ tục hành chính làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã ở khu trụ sở Quang Lộc cũ.

Nhân vật

• Nguyễn Viết Phúc — có nhà thờ ở Quang Lộc cũ.
• Trần Văn Độ (sinh 1954 tại xã Quang Lộc) — Trung tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Luật; Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Chánh án Tòa án Quân sự Trung ương (2006–2015).

Bản đồ Xã Xuân Lộc

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Xuân Lộc được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Can Lộc trước đây

• Xã Can Lộc 41.153
• Xã Đồng Lộc 27.783
• Xã Gia Hanh 28.473
• Xã Trường Lưu 23.569
• Xã Tùng Lộc 20.944