Đông Kinh là xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Thạch Kênh, Thạch Liên và Ích Hậu ở phía bắc vùng Thạch Hà cũ. Diện tích 27,57 km², dân số 20.986 người.
Tổng quan
Xã Đông Kinh ghép hai miền đất có lịch sử khác nhau: Thạch Kênh và Thạch Liên vốn là xã của huyện Thạch Hà, còn Ích Hậu thuộc huyện Can Lộc cho tới năm 2007 rồi sang huyện Lộc Hà. Theo Wikipedia tiếng Việt, tuyến kênh Nhà Lê — đường thủy cổ nối từ kinh đô Hoa Lư vào tới Đèo Ngang — chạy qua địa bàn xã.
Xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh, rộng 27,57 km² — nhỏ nhất trong tám xã vùng Thạch Hà cũ — với 20.986 người, mật độ khoảng 761 người/km². Trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND xã Thạch Kênh cũ.
Điểm làm nên tên tuổi của Ích Hậu là truyền thống khoa cử và học thuật: từ Nguyễn Văn Giai, Tam nguyên đầu tiên thời Lê trung hưng, đến gia đình nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Đổng Chi ở thế kỷ XX.
Tên gọi và ý nghĩa
Một tên mới. Khác với Mai Phụ, Hồng Lộc hay Thạch Xuân (giữ tên một xã cũ), “Đông Kinh” không phải tên của Thạch Kênh, Thạch Liên hay Ích Hậu. Tên này đã có trong phương án sắp xếp tỉnh Hà Tĩnh đưa ra lấy ý kiến từ tháng 4/2025 và được giữ nguyên trong Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15. Các bài báo chính thống về đợt sắp xếp chỉ nêu nguyên tắc chung — tên được chọn trên cơ sở nghiên cứu các yếu tố truyền thống lịch sử, văn hóa — mà không giải thích riêng lý do chọn tên Đông Kinh; đề án chi tiết của tỉnh chưa tra được.
Phân tích Hán Việt. Đông trong địa danh thường là 東 — phương đông. Âm kinh có nhiều chữ, thường gặp nhất là 京 (kinh đô) và 經 (sợi dọc, kinh sách, đi qua). Khi chưa có văn bản ghi chữ Hán của tên xã, bài này không khẳng định tên mang chữ nào.
Cùng âm với một tên lịch sử. Theo Wikipedia tiếng Việt, “Đông Kinh” là tên thường dùng để gọi kinh thành Thăng Long thời Hậu Lê; Hà Nội mang tên này trong giai đoạn 1430–1831. Không có tài liệu nào cho biết tên xã ở Hà Tĩnh được đặt theo tên kinh thành ấy.
Tên các xã cũ. Thạch Kênh và Thạch Liên mang tiền tố “Thạch” như nhiều xã của huyện Thạch Hà. Ích Hậu là xã gốc Can Lộc, sang huyện Lộc Hà năm 2007. Cả ba tên nay không còn là tên đơn vị hành chính.
Trùng tên: cả nước còn phường Đông Kinh ở tỉnh Lạng Sơn. Khi viết địa chỉ cần ghi rõ “xã Đông Kinh, tỉnh Hà Tĩnh”.
Địa lý
Xã nằm ở phần tây bắc vùng đồng bằng Thạch Hà, sát vùng Can Lộc. Theo Wikipedia tiếng Việt, Đông Kinh giáp Hồng Lộc, Tùng Lộc và Can Lộc ở phía bắc; Thạch Hà và Mai Phụ ở phía đông; Việt Xuyên ở phía nam; Xuân Lộc ở phía tây.
Tài liệu về huyện Thạch Hà mô tả địa hình chủ yếu là đồng bằng duyên hải, đất phù sa và đất cát ven biển; Đông Kinh thuộc phần đồng bằng ấy, không giáp biển. Wikipedia ghi tuyến kênh Nhà Lê chạy qua địa bàn xã. Khí hậu nhiệt đới gió mùa của Bắc Trung Bộ.
Lịch sử
Thời Lê, làng Phù Lưu Trường — quê Nguyễn Văn Giai — thuộc huyện Thiên Lộc, phủ Đức Quang, trấn Nghệ An; vùng này về sau là đất huyện Can Lộc. Thạch Kênh, Thạch Liên thuộc huyện Thạch Hà.
- 7/2/2007 — Nghị định 20/2007/NĐ-CP chuyển xã Ích Hậu từ Can Lộc sang huyện Lộc Hà mới lập.
- 1/1/2025 — huyện Lộc Hà nhập vào huyện Thạch Hà (Nghị quyết 1283/NQ-UBTVQH15); từ đây Ích Hậu cùng huyện với Thạch Kênh, Thạch Liên.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ ba xã Thạch Kênh, Thạch Liên, Ích Hậu thành xã Đông Kinh; hiệu lực 1/7/2025.
Theo tiểu sử Nguyễn Đổng Chi trên Wikipedia, cha ông là Nguyễn Hiệt Chi tham gia phong trào Duy Tân ở Nghệ Tĩnh, còn chú ruột là Nguyễn Hàng Chi bị thực dân Pháp xử chém năm 1908.
Dân cư và xã hội
20.986 người, mật độ khoảng 761 người/km², ở mức giữa của tám xã vùng Thạch Hà cũ — thưa hơn Lộc Hà, Thạch Hà, Mai Phụ, dày hơn các xã vùng đồi phía tây. Sinh hoạt tín ngưỡng xoay quanh đình, đền làng và nhà thờ họ; ở cấp huyện Thạch Hà, khoảng 12% dân số theo Công giáo (số liệu 2011).
Truyền thống học hành của Ích Hậu được ghi nhận qua các nhân vật khoa bảng và học giả nêu ở mục dưới.
Kinh tế
Theo tài liệu về huyện Thạch Hà, kinh tế vùng dựa vào nông nghiệp: lúa, mía, lạc, khoai lang và chăn nuôi; Đông Kinh là xã đồng bằng không giáp biển nên thuộc mảng này. Thương mại – dịch vụ ở quy mô chợ xã và các cửa hàng ven đường liên xã.
Phía đông xã giáp xã Thạch Hà — khu huyện lỵ cũ, nơi tập trung các cơ quan, trường học và dịch vụ của vùng.
Văn hóa và di tích
- Đền Cả ở Ích Hậu cũ — di tích được tài liệu về huyện Lộc Hà và Thạch Hà nêu tên.
- Lễ hội đền Tam Lang ở Ích Hậu, tổ chức ngày 5–6 tháng Giêng âm lịch.
- Kênh Nhà Lê — tuyến đường thủy cổ, được ví như “đường Hồ Chí Minh trên sông” vì vai trò trong các cuộc chiến tranh.
Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh — UNESCO ghi danh năm 2014 — là di sản chung của vùng.
Nhân vật
- Nguyễn Văn Giai (1555–1628), người làng Phù Lưu Trường (Ích Hậu) — đỗ Giải nguyên 1579, Hội nguyên và Đình nguyên 1580, Tam nguyên đầu tiên thời Lê trung hưng; mất tại chức ở Thăng Long.
- Nguyễn Đổng Chi (1915–1984), quê Ích Hậu — nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, tác giả Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam, Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 1996. Cùng gia đình có giáo sư dân tộc học Nguyễn Từ Chi, giáo sư văn học Nguyễn Huệ Chi.
Bản đồ Xã Đông Kinh
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Đông Kinh được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Thạch Kênh | Huyện Thạch Hà | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Thạch Liên | Huyện Thạch Hà | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Ích Hậu | Huyện Thạch Hà | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Đông Kinh gồm những xã cũ nào?
Ba xã Thạch Kênh, Thạch Liên và Ích Hậu (huyện Thạch Hà), theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15, hiệu lực 1/7/2025.
Tên Đông Kinh có nghĩa là gì?
Là tên mới đặt năm 2025, không trùng tên xã cũ nào. Đông thường hiểu là phương đông (東); chữ Kinh chưa có văn bản của tỉnh ghi chữ Hán hay giải thích, nên chưa xác định nghĩa.
Đông Kinh ở Hà Tĩnh có liên quan phường Đông Kinh ở Lạng Sơn không?
Không. Đó là hai đơn vị khác nhau, chỉ trùng tên; địa chỉ cần ghi kèm tỉnh.
Trụ sở xã Đông Kinh đặt ở đâu?
Tại trụ sở UBND xã Thạch Kênh cũ.
Nguyễn Văn Giai quê ở đâu?
Làng Phù Lưu Trường, xưa thuộc huyện Thiên Lộc, nay ở vùng Ích Hậu cũ, xã Đông Kinh, tỉnh Hà Tĩnh.
Cùng Huyện Thạch Hà trước đây
- Xã Hồng Lộc 17.042
- Xã Lộc Hà 40.979
- Xã Mai Phụ 29.828
- Xã Thạch Hà 31.220
- Xã Thạch Xuân 16.015
- Xã Toàn Lưu 18.784
- Xã Việt Xuyên 16.986
← Toàn bộ 69 xã, phường của Hà Tĩnh Tra tên xã cũ → mới