Thạch Hà là xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn Thạch Hà (huyện lỵ cũ) và hai xã Thạch Long, Thạch Sơn. Diện tích 31,18 km², dân số 31.220 người.
Tổng quan
Xã Thạch Hà của tỉnh Hà Tĩnh là vùng huyện lỵ cũ của huyện Thạch Hà. Hạt nhân của nó là thị trấn Cày, lập năm 1985 làm huyện lỵ, mở rộng thành thị trấn Thạch Hà năm 2001. Từ 1/7/2025, thị trấn ấy cùng hai xã Thạch Long, Thạch Sơn hợp thành xã Thạch Hà; trụ sở xã đặt tại trụ sở cũ của UBND huyện Thạch Hà.
Xã rộng 31,18 km², có 31.220 người, mật độ khoảng 1.001 người/km² — đông thứ hai trong tám xã vùng Thạch Hà cũ, sau Lộc Hà. Xã nằm sát phía bắc khu trung tâm tỉnh lỵ: phía nam giáp các phường Thành Sen, Hà Huy Tập, phía đông giáp phường Trần Phú. Khu thị trấn cũ là nơi tập trung cơ quan, trường học và chợ của huyện suốt bốn mươi năm (1985–2025); Thạch Long, Thạch Sơn là vùng làng ruộng.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên huyện cũ, đặt cho xã trung tâm. Báo Hà Tĩnh nêu Thạch Hà là ví dụ của cách đặt tên xã vùng trung tâm theo tên huyện cũ — để giữ một tên gắn với quá trình phát triển của địa phương sau khi bỏ cấp huyện.
Một trong những địa danh cổ của Hà Tĩnh. Theo tổng hợp lịch sử huyện trên Wikipedia tiếng Việt, tên Thạch Hà được ghi trong sử sách sớm nhất vào các năm 1005 và 1009, với đơn vị châu Thạch Hà thời Tiền Lê; nhà Lý lập huyện Thạch Hà; năm 1469 dưới thời Lê Thánh Tông, huyện có 31 xã. Năm 1831, khi tỉnh Hà Tĩnh được tách từ trấn Nghệ An, một phần đất Thạch Hà trở thành tỉnh lỵ.
Phân tích Hán Việt. Thạch là 石 — đá, sỏi; Hà là 河 — sông. Theo mặt chữ, Thạch Hà 石河 là “sông đá”. Chưa tìm được tài liệu nói tên được đặt theo con sông hay địa điểm cụ thể nào, nên bài không nêu nguồn gốc ngoài nghĩa mặt chữ.
Tiền tố “Thạch” của các xã cũ. Thạch Long, Thạch Sơn, Thạch Thượng, Thạch Thanh, Thạch Trung… đều mang chữ đầu của tên huyện — đặc điểm chung của phần lớn xã thuộc huyện Thạch Hà trước 2025, như danh sách 22 đơn vị cấp xã năm 2024 cho thấy.
Trùng tên: cả nước chỉ có một xã tên Thạch Hà. Văn bản trước 7/2025 ghi “Thạch Hà” có thể là huyện (rộng hơn nhiều) hoặc thị trấn Thạch Hà — cần đọc kỹ ngữ cảnh.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Thạch Hà giáp phường Trần Phú ở phía đông; xã Việt Xuyên ở phía tây; phường Thành Sen, phường Hà Huy Tập và xã Toàn Lưu ở phía nam; xã Đông Kinh và xã Mai Phụ ở phía bắc.
Tài liệu về huyện Thạch Hà mô tả địa hình chủ yếu là đồng bằng duyên hải, đất phù sa. Sông Cày — tên trùng với thị trấn Cày — là một trong ba nguồn nước cùng sông Nghèn – Hà Hoàng và sông Rào Cái đổ ra biển qua Cửa Sót. Khí hậu nhiệt đới gió mùa của Bắc Trung Bộ.
Lịch sử
Xã Thạch Hà hôm nay là kết quả của nhiều lần điều chỉnh quanh huyện lỵ:
- 1977 — xóm Hạ Lưu của xã Thạch Lưu nhập vào xã Thạch Thượng.
- 1985 — thành lập thị trấn Cày trên một phần đất các xã Thạch Thượng và Thạch Trung, làm huyện lỵ.
- 2001 — Nghị định 22/2001/NĐ-CP nhập toàn bộ xã Thạch Thượng vào thị trấn Cày, lập thị trấn Thạch Hà (khoảng 767 ha, 8.658 người).
- 1/1/2020 — theo Nghị quyết 819/NQ-UBTVQH14, xã Thạch Thanh nhập vào thị trấn Thạch Hà.
- 1/1/2025 — Nghị quyết 1283/NQ-UBTVQH15 chuyển 11 xã của huyện về thành phố Hà Tĩnh và nhập phần còn lại của huyện Lộc Hà vào; huyện Thạch Hà còn 2 thị trấn, 20 xã.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 nhập thị trấn Thạch Hà, xã Thạch Long, xã Thạch Sơn thành xã Thạch Hà; hiệu lực 1/7/2025, cũng là ngày cấp huyện chấm dứt hoạt động.
Trong lịch sử dài hơn, huyện Thạch Hà từng được nâng thành phủ năm 1916, trở lại là huyện năm 1919; thuộc tỉnh Nghệ Tĩnh từ 1976 đến 1991.
Dân cư và xã hội
31.220 người, sống ở khu phố của thị trấn cũ và các thôn của Thạch Long, Thạch Sơn. Theo số liệu năm 2011 của huyện, khoảng 12% dân số Thạch Hà theo Công giáo; phần còn lại theo tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, thờ thành hoàng và Phật giáo.
Là huyện lỵ suốt bốn mươi năm, khu trung tâm tập trung trường học, chợ và các cơ quan của huyện cũ. Huyện Thạch Hà có bốn trường trung học phổ thông mang tên Mai Thúc Loan, Nguyễn Văn Trỗi, Nguyễn Đổng Chi và Lý Tự Trọng.
Kinh tế
Theo tài liệu về huyện Thạch Hà, kinh tế vùng gồm nông nghiệp (lúa, mía, lạc, khoai lang, chăn nuôi) và thủy sản. Ở xã Thạch Hà, khu thị trấn cũ là nơi tập trung buôn bán, chợ và dịch vụ phục vụ các cơ quan; Thạch Long, Thạch Sơn thuộc vùng nông nghiệp.
Ở quy mô huyện cũ, Thạch Hà được biết đến với mỏ sắt Thạch Khê có trữ lượng lớn và dự án đường cao tốc Bãi Vọt – Hàm Nghi — hai dự án không nằm trong địa giới xã nhưng gắn với không gian phát triển của vùng.
Văn hóa và di tích
- Hội làng Long Đan ở xã Thạch Long cũ — lễ hội đầu xuân được tài liệu của huyện ghi nhận.
Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh — UNESCO ghi danh năm 2014 — là di sản chung của vùng. Các di tích nổi tiếng của huyện Thạch Hà cũ như đền Nen, nhà thờ Lý Tự Trọng nằm ở xã Việt Xuyên giáp phía tây; đền Chiêu Trưng thờ Lê Khôi ở xã Thạch Bàn cũ.
Hành chính
Địa chỉ ghi: “…, xã Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh”. Giấy tờ cũ ghi thị trấn Cày, thị trấn Thạch Hà, xã Thạch Thượng, Thạch Thanh, Thạch Long hay Thạch Sơn nay đều thuộc xã này. Thủ tục hành chính làm tại trụ sở UBND xã, đặt ở trụ sở cũ của UBND huyện.
Bản đồ Xã Thạch Hà
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Thạch Hà được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Thị trấn Thạch Hà | Huyện Thạch Hà | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Thạch Sơn | Huyện Thạch Hà | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Thạch Long | Huyện Thạch Hà | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Thạch Hà gồm những đơn vị cũ nào?
Thị trấn Thạch Hà và hai xã Thạch Long, Thạch Sơn, theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15, hiệu lực 1/7/2025.
Tên Thạch Hà có nghĩa là gì?
Thạch Hà 石河 nghĩa là “sông đá”. Đây là tên huyện cổ, có trong sử sách từ đầu thế kỷ XI, nay đặt cho xã ở vùng huyện lỵ cũ.
Thị trấn Cày bây giờ là ở đâu?
Thị trấn Cày (1985) được mở rộng thành thị trấn Thạch Hà năm 2001; nay thuộc xã Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh.
Trụ sở xã Thạch Hà ở đâu?
Tại trụ sở cũ của UBND huyện Thạch Hà.
Xã Thạch Hà rộng và đông dân thế nào?
Diện tích 31,18 km², dân số 31.220 người, mật độ khoảng 1.001 người/km².
Cùng Huyện Thạch Hà trước đây
- Xã Đông Kinh 20.986
- Xã Hồng Lộc 17.042
- Xã Lộc Hà 40.979
- Xã Mai Phụ 29.828
- Xã Thạch Xuân 16.015
- Xã Toàn Lưu 18.784
- Xã Việt Xuyên 16.986
← Toàn bộ 69 xã, phường của Hà Tĩnh Tra tên xã cũ → mới