Toàn Lưu là xã bán sơn địa thuộc tỉnh Hà Tĩnh, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Ngọc Sơn và Lưu Vĩnh Sơn ở phía tây nam vùng Thạch Hà cũ. Diện tích 60,65 km², dân số 18.784 người.
Tổng quan
Rộng gần gấp đôi các xã đồng bằng bên cạnh mà dân số chỉ ngang một xã nhỏ, xã Toàn Lưu nằm ở rìa tây nam vùng Thạch Hà cũ, giáp vùng Hương Khê. Trên đất xã từng có thị trấn nông trường Thạch Ngọc, giải thể năm 2004 để lập xã Ngọc Sơn. Xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh, diện tích 60,65 km², dân số 18.784 người, mật độ khoảng 310 người/km².
Hai xã hợp thành là Ngọc Sơn và Lưu Vĩnh Sơn; xã Lưu Vĩnh Sơn bản thân đã là kết quả gộp ba xã Thạch Lưu, Thạch Vĩnh, Bắc Sơn từ 1/1/2020. Như vậy Toàn Lưu ngày nay bao trùm đất của bốn xã cũ thời trước 2020. Trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND xã Lưu Vĩnh Sơn cũ.
Tên gọi và ý nghĩa
Một tên mới. “Toàn Lưu” không phải tên của Ngọc Sơn hay Lưu Vĩnh Sơn. Chữ Lưu trùng với chữ đầu của Lưu Vĩnh Sơn, tên xã vốn chứa chữ của xã Thạch Lưu cũ; chữ Toàn không có trong tên các xã hợp thành. Tên Toàn Lưu đã có trong phương án lấy ý kiến của tỉnh từ tháng 4/2025; các bài báo về đợt sắp xếp không giải thích riêng ý nghĩa tên này, và đề án chi tiết chưa tra được.
Phân tích Hán Việt. Âm toàn thường gặp trong tên đất với chữ 全 — trọn vẹn, đầy đủ. Âm lưu có nhiều chữ, trong đó 流 (dòng chảy) và 留 (lưu lại, giữ lại) là hai chữ thường gặp. Chưa có văn bản ghi chữ Hán của tên xã mới, cũng chưa biết chữ Hán của tên xã Thạch Lưu gốc, nên bài không chọn chữ và không ghép nghĩa cả tên.
Tên các xã cũ. Lưu Vĩnh Sơn (2020–2025) chứa một chữ của mỗi xã hợp thành: Lưu (Thạch Lưu), Vĩnh (Thạch Vĩnh), Sơn (Bắc Sơn). Ngọc Sơn là tên xã lập năm 2004 trên đất thị trấn nông trường Thạch Ngọc. Thạch Lưu, Thạch Vĩnh mang tiền tố “Thạch” như phần lớn xã huyện Thạch Hà.
Trùng tên: không có xã phường nào khác ở Việt Nam tên Toàn Lưu.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, Toàn Lưu giáp Việt Xuyên và Thạch Hà ở phía bắc; phường Hà Huy Tập và xã Thạch Xuân ở phía đông; Hương Phố (vùng Hương Khê cũ) ở phía nam; Xuân Lộc và Hà Linh ở phía tây.
Tài liệu về huyện Thạch Hà cho biết phía tây huyện là dải núi đồi thấp thuộc rìa Trường Sơn Bắc, phía đông là đồng bằng duyên hải; Toàn Lưu nằm ở phía tây nam huyện cũ, giáp vùng Hương Khê. Khí hậu nhiệt đới gió mùa của Bắc Trung Bộ.
Lịch sử
- 19/11/1985 — thành lập xã Bắc Sơn trên một phần đất các xã Thạch Vĩnh và Thạch Lưu.
- 2004 — Nghị định 09/2004/NĐ-CP giải thể thị trấn nông trường Thạch Ngọc để lập xã Ngọc Sơn.
- 1/1/2020 — Nghị quyết 819/NQ-UBTVQH14 (ngày 21/11/2019) nhập ba xã Thạch Lưu, Thạch Vĩnh, Bắc Sơn thành xã Lưu Vĩnh Sơn.
- 1/1/2025 — Nghị quyết 1283/NQ-UBTVQH15 chuyển 11 xã của huyện Thạch Hà về thành phố Hà Tĩnh; Ngọc Sơn và Lưu Vĩnh Sơn ở lại huyện Thạch Hà (huyện khi đó còn 2 thị trấn, 20 xã).
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ Ngọc Sơn và Lưu Vĩnh Sơn thành xã Toàn Lưu; hiệu lực 1/7/2025.
Năm 1977, xóm Hạ Lưu của xã Thạch Lưu được cắt về xã Thạch Thượng (nay thuộc xã Thạch Hà) — một chi tiết cho thấy ranh giới giữa vùng Thạch Lưu và khu huyện lỵ đã được điều chỉnh nhiều lần.
Ở cấp huyện, vùng này theo huyện Thạch Hà qua các lần đổi tỉnh: thuộc tỉnh Nghệ Tĩnh từ 1976, trở lại tỉnh Hà Tĩnh khi tỉnh được tái lập năm 1991. Năm 2019, cùng đợt lập xã Lưu Vĩnh Sơn, huyện Thạch Hà còn lập thêm các xã Tân Lâm Hương, Việt Tiến, Nam Điền, Đỉnh Bàn bằng cách nhập các xã nhỏ — Lưu Vĩnh Sơn là một trong năm xã ghép của đợt ấy.
Dân cư và xã hội
18.784 người trên 60,65 km² — mật độ khoảng 310 người/km², thấp thứ hai trong tám xã vùng Thạch Hà cũ (chỉ cao hơn Thạch Xuân), chưa bằng một phần ba mật độ của xã Thạch Hà giáp phía bắc.
Sinh hoạt tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, thành hoàng; ở cấp huyện Thạch Hà, khoảng 12% dân số theo Công giáo (số liệu 2011).
Kinh tế
Theo tài liệu về huyện Thạch Hà, kinh tế vùng gồm nông nghiệp (lúa, mía, lạc, khoai lang, chăn nuôi) và thủy sản; Toàn Lưu không giáp biển nên thuộc mảng nông nghiệp.
Phía đông xã giáp phường Hà Huy Tập thuộc khu trung tâm tỉnh lỵ.
Văn hóa
Chưa tra được di tích đã xếp hạng nào nằm riêng trên địa bàn Ngọc Sơn hay Lưu Vĩnh Sơn cũ; bài này không nêu tên đình, chùa khi chưa có nguồn. Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh — UNESCO ghi danh năm 2014 — là di sản chung của cả vùng.
Các di tích gần nhất được ghi nhận ở cấp huyện cũ là đền Nen và nhà thờ Lý Tự Trọng ở xã Việt Xuyên giáp phía bắc.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: “…, xã Toàn Lưu, tỉnh Hà Tĩnh”. Giấy tờ cũ có thể ghi xã Ngọc Sơn, xã Lưu Vĩnh Sơn, hoặc cũ hơn nữa là Thạch Lưu, Thạch Vĩnh, Bắc Sơn — tất cả nay đều thuộc Toàn Lưu. Thủ tục làm tại trụ sở UBND xã, đặt ở trụ sở UBND xã Lưu Vĩnh Sơn cũ. Lưu ý dễ nhầm: xã Thạch Ngọc cũ không thuộc Toàn Lưu mà thuộc xã Việt Xuyên, dù xã Ngọc Sơn của Toàn Lưu được lập trên đất thị trấn nông trường cùng tên Thạch Ngọc.
Bản đồ Xã Toàn Lưu
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Toàn Lưu được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Ngọc Sơn | Huyện Thạch Hà | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Lưu Vĩnh Sơn | Huyện Thạch Hà | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Toàn Lưu gồm những xã cũ nào?
Hai xã Ngọc Sơn và Lưu Vĩnh Sơn (huyện Thạch Hà), theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15, hiệu lực 1/7/2025.
Tên Toàn Lưu có nghĩa là gì?
Là tên mới năm 2025. Chữ Lưu trùng với chữ đầu của tên xã Lưu Vĩnh Sơn cũ; chữ Toàn không có trong tên các xã hợp thành. Tỉnh chưa công bố giải thích riêng, cũng chưa có văn bản ghi chữ Hán.
Xã Thạch Lưu, Thạch Vĩnh, Bắc Sơn cũ nay thuộc đâu?
Ba xã này nhập thành Lưu Vĩnh Sơn năm 2020, nay thuộc xã Toàn Lưu.
Xã Toàn Lưu rộng bao nhiêu?
60,65 km², dân số 18.784 người, mật độ khoảng 310 người/km².
Trụ sở xã Toàn Lưu ở đâu?
Tại trụ sở UBND xã Lưu Vĩnh Sơn cũ.
Cùng Huyện Thạch Hà trước đây
- Xã Đông Kinh 20.986
- Xã Hồng Lộc 17.042
- Xã Lộc Hà 40.979
- Xã Mai Phụ 29.828
- Xã Thạch Hà 31.220
- Xã Thạch Xuân 16.015
- Xã Việt Xuyên 16.986
← Toàn bộ 69 xã, phường của Hà Tĩnh Tra tên xã cũ → mới