Thạch Xuân là xã vùng gò đồi phía nam vùng Thạch Hà cũ, thuộc tỉnh Hà Tĩnh, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Thạch Xuân và Nam Điền. Diện tích 72,53 km², dân số 16.015 người.
Tổng quan
Với 72,53 km², Thạch Xuân là xã rộng nhất trong tám xã vùng Thạch Hà cũ nhưng lại ít dân nhất: 16.015 người, mật độ khoảng 221 người/km² — chưa bằng một phần năm mật độ của xã Lộc Hà. Xã nằm ở góc nam vùng Thạch Hà cũ, giáp vùng Cẩm Xuyên ở phía đông và nam, vùng Hương Khê ở phía tây.
Xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh, gồm hai đơn vị cũ là xã Thạch Xuân và xã Nam Điền. Trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND xã Nam Điền cũ. Xã giáp xã Cẩm Duệ, nơi có hồ Kẻ Gỗ — hồ lớn nhất Hà Tĩnh.
Tên gọi và ý nghĩa
Giữ tên xã Thạch Xuân cũ. Nghị quyết 1665 nhập Nam Điền vào Thạch Xuân và lấy tên Thạch Xuân cho xã mới. Các bài báo về đợt sắp xếp không nêu lý do riêng cho tên này; Báo Hà Tĩnh chỉ cho biết nhiều tên “đã đi vào tiềm thức của người dân” được giữ nguyên.
Phân tích Hán Việt. Thạch là 石 — đá; đây cũng là chữ đầu của tên huyện Thạch Hà, có mặt trong tên phần lớn xã của huyện trước 2025 (Thạch Long, Thạch Sơn, Thạch Kênh, Thạch Ngọc, Thạch Điền…). Xuân trong địa danh thường hiểu là 春 — mùa xuân. Từ điển nhà có mục Thạch Xuân ghi nhận địa danh này. Chưa tìm được tài liệu ghi thời điểm xã Thạch Xuân được đặt tên hay tên làng cổ của vùng, nên bài không nêu.
Tên xã Nam Điền (2020–2025) gồm chữ “Nam” của xã Nam Hương và chữ “Điền” của xã Thạch Điền — hai xã nhập lại năm 2019. Âm điền thường hiểu là 田 (ruộng). Nam Hương được tách ra từ xã Thạch Hương năm 1983.
Trùng tên: trong danh mục cấp xã hiện hành chỉ có một xã Thạch Xuân. Không nhầm với xã Xuân Lộc hay các xã mang chữ “Xuân” ở vùng Nghi Xuân.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, Thạch Xuân giáp phường Hà Huy Tập và xã Toàn Lưu ở phía bắc; xã Cẩm Duệ ở phía đông và phía nam; Hương Phố và Hương Đô ở phía tây.
Tài liệu về huyện Thạch Hà cho biết phía tây huyện là dải núi đồi thấp thuộc rìa Trường Sơn Bắc, và hồ Kẻ Gỗ nằm ở phía tây nam huyện. Hồ Kẻ Gỗ (thuộc xã Cẩm Duệ) khởi công năm 1976, hoàn thành các hạng mục chính năm 1980, cả hệ thống đưa vào sử dụng năm 1983; dung tích hơn 300 triệu m³, dài khoảng 29 km, nước vào và ra qua sông Rào Cái; công trình chủ yếu phục vụ thủy lợi. Khí hậu nhiệt đới gió mùa của Bắc Trung Bộ.
Lịch sử
- 1983 — xã Thạch Hương tách thành hai xã Thạch Hương và Nam Hương.
- 1/1/2020 — Nghị quyết 819/NQ-UBTVQH14 nhập Nam Hương và Thạch Điền thành xã Nam Điền; cùng đợt này Thạch Hương nhập với Thạch Lâm, Thạch Tân thành xã Tân Lâm Hương.
- 1/1/2025 — Nghị quyết 1283/NQ-UBTVQH15 chuyển 11 xã của Thạch Hà về thành phố Hà Tĩnh; Thạch Xuân và Nam Điền ở lại huyện Thạch Hà.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ Nam Điền và Thạch Xuân thành xã Thạch Xuân; hiệu lực 1/7/2025.
Trong những năm 1976–1991, vùng này cùng huyện Thạch Hà thuộc tỉnh Nghệ Tĩnh; huyện trở lại thuộc tỉnh Hà Tĩnh khi tỉnh được tái lập năm 1991.
Bối cảnh huyện Thạch Hà. Theo tổng hợp lịch sử huyện trên Wikipedia tiếng Việt, tên Thạch Hà có trong sử sách từ các năm 1005, 1009; năm 1831 một phần đất huyện thành tỉnh lỵ Hà Tĩnh; năm 1916 huyện được nâng thành phủ, đến 1919 bỏ cấp phủ. Từ sau 1954 huyện chia thành nhiều xã nhỏ, rồi nhiều lần cắt đất cho thị xã Hà Tĩnh (1989, 2004) và cho huyện Lộc Hà (2007). Đợt sắp xếp năm 2019 gom các xã nhỏ của huyện thành năm xã ghép: Tân Lâm Hương, Việt Tiến, Lưu Vĩnh Sơn, Đỉnh Bàn và Nam Điền — xã Nam Điền ấy nay là nửa còn lại của Thạch Xuân.
Dân cư và xã hội
16.015 người, mật độ khoảng 221 người/km² — thấp nhất trong tám xã vùng Thạch Hà cũ, dưới cả Toàn Lưu (khoảng 310 người/km²) giáp phía bắc. Sinh hoạt tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, thành hoàng làng; ở cấp huyện Thạch Hà, khoảng 12% dân số theo Công giáo (số liệu 2011).
Kinh tế
Tài liệu về huyện Thạch Hà ghi kinh tế vùng gồm nông nghiệp (lúa, mía, lạc, khoai lang, chăn nuôi) và thủy sản; Thạch Xuân không giáp biển nên thuộc mảng nông nghiệp. Chưa tra được thông tin về khu, cụm công nghiệp trên địa bàn xã; bài này không nêu.
Phía bắc xã giáp phường Hà Huy Tập thuộc khu trung tâm tỉnh lỵ.
Văn hóa
Chưa tra được di tích đã xếp hạng nằm riêng trên địa bàn Thạch Xuân hay Nam Điền cũ, nên bài không nêu tên đình, đền cụ thể. Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh — UNESCO ghi danh năm 2014 — là di sản chung của cả vùng.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: “…, xã Thạch Xuân, tỉnh Hà Tĩnh”. Giấy tờ cũ có thể ghi xã Nam Điền, hoặc cũ hơn là Nam Hương, Thạch Điền thuộc huyện Thạch Hà — đều nằm trong xã Thạch Xuân hiện nay. Lưu ý: xã Tân Lâm Hương (gốc Thạch Hương) dù từng chung gốc với Nam Hương nhưng đã thuộc thành phố Hà Tĩnh, nay nằm trong phường Hà Huy Tập, không thuộc Thạch Xuân. Thủ tục làm tại trụ sở UBND xã, ở trụ sở UBND xã Nam Điền cũ.
Bản đồ Xã Thạch Xuân
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Thạch Xuân được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Thạch Xuân | Huyện Thạch Hà | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Nam Điền | Huyện Thạch Hà | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Thạch Xuân gồm những xã cũ nào?
Hai xã Thạch Xuân và Nam Điền (huyện Thạch Hà), theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15, hiệu lực 1/7/2025.
Tên Thạch Xuân có nghĩa là gì?
Thạch Xuân 石春: Thạch là tiền tố chung của các xã huyện Thạch Hà, Xuân là mùa xuân. Tên xã cũ được giữ lại cho xã mới.
Xã Nam Điền cũ nay thuộc đâu?
Nam Điền (gồm Nam Hương và Thạch Điền cũ) nay thuộc xã Thạch Xuân.
Thạch Xuân có giáp hồ Kẻ Gỗ không?
Xã giáp xã Cẩm Duệ, nơi có hồ Kẻ Gỗ; lòng hồ thuộc Cẩm Duệ.
Trụ sở xã Thạch Xuân ở đâu?
Tại trụ sở UBND xã Nam Điền cũ.
Cùng Huyện Thạch Hà trước đây
- Xã Đông Kinh 20.986
- Xã Hồng Lộc 17.042
- Xã Lộc Hà 40.979
- Xã Mai Phụ 29.828
- Xã Thạch Hà 31.220
- Xã Toàn Lưu 18.784
- Xã Việt Xuyên 16.986
← Toàn bộ 69 xã, phường của Hà Tĩnh Tra tên xã cũ → mới