Cẩm Duệ là xã miền núi thuộc tỉnh Hà Tĩnh, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Cẩm Duệ, Cẩm Mỹ và Cẩm Thạch của huyện Cẩm Xuyên cũ. Diện tích 193,57 km² — rộng nhất vùng Cẩm Xuyên cũ, dân số 23.870 người; có hồ Kẻ Gỗ và Am Tháp Cẩm Duệ.
Tổng quan
Xã Cẩm Duệ chiếm phần tây nam vùng Cẩm Xuyên cũ của tỉnh Hà Tĩnh: một vùng đồi núi trung du với lòng hồ Kẻ Gỗ — một trong những hồ thủy lợi lớn của miền Trung — và tòa tháp đá cổ hơn 500 năm tuổi được xếp hạng di tích quốc gia. Xã gộp ba xã Cẩm Duệ, Cẩm Mỹ, Cẩm Thạch; trụ sở đặt tại trụ sở UBND xã Cẩm Mỹ cũ.
Diện tích 193,57 km², lớn nhất trong bảy xã thuộc vùng Cẩm Xuyên cũ; dân số 23.870 người, mật độ khoảng 123 người/km². Phần lớn diện tích là rừng, đồi và mặt nước hồ; dân cư tập trung ở dải đồng ruộng phía bắc và đông, nơi chuyển tiếp xuống đồng bằng.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Cẩm Duệ cũ. Chữ Duệ đã có trong địa danh từ trước: theo báo Hà Tĩnh, khu Am Tháp trước đây thuộc xã Hoa Duệ, tổng Mỹ Duệ. Tiền tố Cẩm là tiền tố chung mà huyện Cẩm Xuyên dùng cho phần lớn các xã từ năm 1954.
Hán Việt: từ điển wiki.ngonngu có mục Cẩm Duệ (tên xã thuộc Cẩm Xuyên) nhưng không ghi chữ Hán. Âm cẩm ứng với chữ 錦 (gấm). Âm duệ có nhiều chữ: 叡 (sáng suốt), 銳 (sắc bén), 袂 (tay áo)… Chưa có văn bản ghi chữ Hán của tên làng Hoa Duệ nên không xác định được chữ nào.
Trong cả nước, Cẩm Duệ là tên xã duy nhất.
Theo Wikipedia, khi huyện Cẩm Xuyên mới lập thời Nguyễn, tổng Hoa Duệ (còn gọi Mỹ Duệ) gồm các xã Hoa Duệ, Hương Duệ, Quan Duệ, Hương Cần, Tam Lộng, Thạch Lâu, Vịnh Lại, Vạn A Mè. Sau năm 1945, một trong 15 xã của huyện mang tên Mỹ Duệ; năm 1954 tên Cẩm Duệ và Cẩm Mỹ xuất hiện trong danh sách 27 xã mới.
Địa lý
Xã nằm ở phía tây nam vùng Cẩm Xuyên cũ. Theo mô tả địa giới sau sắp xếp, phía bắc là phường Hà Huy Tập và xã Cẩm Bình; phía đông là xã Cẩm Xuyên và xã Cẩm Hưng; phía tây là các xã Thạch Xuân, Hương Đô, Phúc Trạch; phía nam chạm địa giới tỉnh Quảng Trị. Núi My Ôn ở Cẩm Mỹ cũ từng là điểm cực tây của huyện Cẩm Xuyên.
Hồ Kẻ Gỗ là đặc trưng địa lý lớn nhất: hồ có dung tích khoảng 345 triệu m³, lưu vực 223 km², tưới cho hơn 26.000 ha ruộng đất của vùng đồng bằng Thạch Hà – Cẩm Xuyên – thành phố Hà Tĩnh. Lòng hồ nằm trong vùng rừng của Khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ — khu rừng đặc dụng của Hà Tĩnh nổi tiếng với các loài chim quý. Địa hình đồi núi thấp và trung bình, rừng trồng và rừng tự nhiên xen kẽ; khí hậu nhiệt đới gió mùa, mưa nhiều vào cuối năm.
Núi My Ôn ở Cẩm Mỹ cũ cao khoảng 238 m, giáp hai xã Hương Trạch và Lộc Yên của huyện Hương Khê cũ.
Lịch sử
Đất này thuộc huyện Kỳ Hoa thời Lê, rồi huyện Hoa Xuyên – Cẩm Xuyên thời Nguyễn; dưới thời Nguyễn khu vực có tổng Mỹ Duệ, làng Hoa Duệ. Tháp đá Cẩm Duệ dựng vào thế kỷ XVI cho thấy vùng ven đồi này đã có cư dân và dòng họ quyền quý từ thời Lê.
Năm 1976–1983 là mốc làm thay đổi diện mạo vùng: công trình đại thủy nông Kẻ Gỗ khởi công ngày 26/3/1976; khu vực Cẩm Mỹ – Cẩm Thạch – Cẩm Duệ là công trường chính. Các hạng mục chính xong năm 1980, toàn hệ thống đưa vào sử dụng năm 1983. Trong kháng chiến chống Mỹ, vùng này cũng có nhiều dấu tích chiến tranh; tại thôn Trung Ái cũ (nay Trung Thành) còn phế tích một trận địa thời đó.
- 1/7/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ ba xã Cẩm Mỹ, Cẩm Thạch và Cẩm Duệ thành xã Cẩm Duệ.
Dân cư – xã hội
23.870 người sống chủ yếu ở các thôn chân đồi và ven đồng phía bắc, phía đông. Cư dân là người Kinh; ngoài tín ngưỡng truyền thống, vùng Cẩm Thạch cũ có giáo xứ Vạn Thành — một trong các giáo xứ Công giáo của huyện Cẩm Xuyên.
Do địa bàn rộng, khoảng cách từ các thôn xa tới trung tâm xã khá lớn; trường học, trạm y tế của ba xã cũ được giữ để phục vụ tại chỗ.
Kinh tế
Kinh tế dựa vào nông – lâm nghiệp: trồng rừng sản xuất (chủ yếu là keo), cây ăn quả trên đất đồi, lúa ở các cánh đồng thấp, chăn nuôi trâu bò, nuôi cá. Quản lý, bảo vệ rừng và các dịch vụ liên quan tới hồ Kẻ Gỗ là nguồn việc làm của nhiều hộ. Hồ Kẻ Gỗ và rừng xung quanh được quy hoạch phát triển du lịch sinh thái; tỉnh đã có quy hoạch chung xã Cẩm Duệ đến năm 2050 định hướng các khu dân cư, vùng sản xuất và du lịch.
Văn hóa – di tích
Am Tháp (tháp đá Cẩm Duệ) ở thôn Quang Trung là công trình độc đáo: tháp ba tầng cao hơn 3 m, ghép bằng những tấm đá nguyên khối, dựng vào thế kỷ XVI để thờ quan Lê Am, một vị quan triều Lê; tầng hai có dòng chữ Hán nổi "Thiên cơ thân đức tạo". Quanh tháp có điện thờ ba gian, tường bao xây gạch, hai tượng voi và hai tượng ngựa bằng đá. Di tích được công nhận cấp tỉnh năm 2003, xếp hạng di tích quốc gia năm 2006.
Ngoài ra còn di tích chùa Thượng Đẳng, cây đa Vực Vạn, đài tưởng niệm anh hùng liệt sĩ.
Hành chính
Địa chỉ mới: [thôn], xã Cẩm Duệ, tỉnh Hà Tĩnh. Người dân Cẩm Duệ, Cẩm Mỹ, Cẩm Thạch cũ làm thủ tục tại UBND xã, đặt ở trụ sở xã Cẩm Mỹ cũ.
Bản đồ Xã Cẩm Duệ
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Cẩm Duệ được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Cẩm Duệ | Huyện Cẩm Xuyên | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Cẩm Mỹ | Huyện Cẩm Xuyên | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Cẩm Thạch | Huyện Cẩm Xuyên | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Cẩm Duệ gồm những xã cũ nào?
Ba xã Cẩm Duệ, Cẩm Mỹ và Cẩm Thạch của huyện Cẩm Xuyên cũ.
Tên Cẩm Duệ có nghĩa là gì?
Cẩm là tiền tố theo tên huyện Cẩm Xuyên (chữ 錦 – gấm); Duệ có trong tên làng xưa Hoa Duệ, tổng Mỹ Duệ. Âm duệ có nhiều chữ Hán (叡 – sáng suốt, 銳 – sắc bén…); chưa có văn bản để xác định.
Hồ Kẻ Gỗ thuộc xã nào?
Hồ Kẻ Gỗ thuộc vùng xã Cẩm Duệ (gồm Cẩm Mỹ, Cẩm Thạch, Cẩm Duệ cũ), tỉnh Hà Tĩnh.
Am Tháp Cẩm Duệ là di tích cấp nào?
Di tích quốc gia (xếp hạng năm 2006), tháp đá thế kỷ XVI thờ quan Lê Am, ở thôn Quang Trung.
Diện tích, dân số xã Cẩm Duệ?
193,57 km², 23.870 người, mật độ khoảng 123 người/km².
Cùng Huyện Cẩm Xuyên trước đây
- Xã Cẩm Bình 25.305
- Xã Cẩm Hưng 21.964
- Xã Cẩm Lạc 19.399
- Xã Cẩm Trung 19.466
- Xã Cẩm Xuyên 33.977
- Xã Thiên Cầm 32.998
- Xã Yên Hòa 17.597
← Toàn bộ 69 xã, phường của Hà Tĩnh Tra tên xã cũ → mới