Xã Yên Hòa

Tổng quan

Xã Yên Hòa nằm ở góc đông bắc vùng Cẩm Xuyên cũ, nơi đồng bằng ven biển phía nam thành phố Hà Tĩnh chạm ra Biển Đông. Đây là trường hợp hiếm trong đợt sắp xếp 2025: xã mới giữ nguyên một cái tên vốn đã là tên ghép — xã Yên Hòa lập năm 2020 từ Cẩm Yên và Cẩm Hòa — rồi nhận thêm xã Cẩm Dương. Trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND xã Cẩm Dương cũ.

Diện tích 38,27 km², dân số 17.597 người, mật độ khoảng 460 người/km². Vùng này có các bãi biển Bắc Hòa, Phú Hòa, Mỹ Hòa, nghề làm nước mắm ở một số thôn ven biển, và hệ thống đền chùa làng khá dày, trong đó nhà thờ họ Trần Đắc là di tích cấp tỉnh.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: tên Yên Hòa ra đời ngày 1/1/2020, khi Nghị quyết 819/NQ-UBTVQH14 nhập hai xã Cẩm Yên và Cẩm Hòa làm một: bỏ tiền tố "Cẩm" chung của huyện, ghép chữ thứ hai của mỗi xã thành Yên + Hòa. Năm 2025, khi Yên Hòa nhập thêm Cẩm Dương, xã mới giữ nguyên tên Yên Hòa — vì vậy tên Cẩm Dương không còn trên bản đồ hành chính.

Hán Việt: âm yên ứng với nhiều chữ, trong đó 安 (yên ổn, bình an) và 燕 (chim én); âm hòa có 和 (hòa thuận, hòa bình) và 禾 (cây lúa). Chưa có văn bản ghi chữ Hán của hai tên xã cũ Cẩm Yên, Cẩm Hòa nên không xác định được chữ nào.

Trùng tên: cả nước còn xã Yên Hòa ở tỉnh Nghệ An và phường Yên Hòa ở Hà Nội. Khi ghi địa chỉ nên kèm "tỉnh Hà Tĩnh".

Tên Yên Hòa trước năm 1954: Wikipedia ghi rằng sau Cách mạng tháng Tám, huyện Cẩm Xuyên chia làm 15 xã, trong đó có một xã tên Yên Hòa; năm 1954 huyện chia lại thành 27 xã mang tiền tố "Cẩm", trong đó có Cẩm Yên, Cẩm Hòa, Cẩm Dương. Nguồn không nói địa giới xã Yên Hòa thời 1945–1954 tương ứng với những xã nào về sau.

Địa lý

Xã giáp Biển Đông ở phía đông. Theo mô tả địa giới sau sắp xếp, phía bắc giáp xã Đồng Tiến, phía tây giáp xã Cẩm Bình và xã Cẩm Xuyên, phía nam giáp xã Thiên Cầm.

Địa hình là đồng bằng ven biển thấp, đất cát và cát pha chiếm phần lớn ở phía đông, chuyển dần sang đất lúa ở phía tây. Dải cồn cát và phi lao chắn gió chạy dọc bờ biển. Trong xã có núi Trộn — một khối đồi thấp nổi lên giữa đồng bằng. Khí hậu chịu ảnh hưởng trực tiếp của gió bão từ biển vào mùa mưa.

Lịch sử

Thời Trần, vùng ven biển phía nam Hà Tĩnh thuộc huyện Kỳ La; năm 1397 Kỳ La gộp với Hà Hoa thành huyện Kỳ Hoa. Vùng đất Yên Hòa vì thế thuộc huyện Kỳ Hoa thời Lê, sau thuộc huyện Hoa Xuyên – Cẩm Xuyên thời Nguyễn. Ba xã Cẩm Yên, Cẩm Hòa, Cẩm Dương đều thuộc lớp tên xã "Cẩm…" hình thành trong đợt chia lại địa giới năm 1954 của huyện Cẩm Xuyên: sau năm 1945 huyện chỉ có 15 xã lớn, đến năm 1954 được chia lại thành 27 xã nhỏ hơn, phần lớn đặt tên bắt đầu bằng chữ "Cẩm".

• 1/1/2020 — theo Nghị quyết 819/NQ-UBTVQH14, xã Cẩm Yên và xã Cẩm Hòa sáp nhập thành xã Yên Hòa.
• 1/7/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ xã Cẩm Dương và xã Yên Hòa thành xã Yên Hòa trực thuộc tỉnh Hà Tĩnh.

Nhà thờ họ Trần Đắc ở thôn Nhân Hòa, dựng năm 1846, còn giữ sắc phong, văn bia và mộc bản — một trong những tư liệu cho thấy lịch sử định cư lâu đời của các dòng họ ở vùng này.

Dân cư – xã hội

Dân số 17.597 người, sống thành các thôn dọc trục đường từ đồng bằng ra biển. Cư dân là người Kinh, theo tín ngưỡng thờ tổ tiên, thờ thần làng; có cộng đồng Công giáo thuộc giáo xứ Mỹ Hòa (Yên Hòa cũ) — một trong các giáo xứ của vùng Cẩm Xuyên cũ.

Trường học các cấp và trạm y tế của hai xã cũ tiếp tục hoạt động; học sinh trung học phổ thông của vùng thường học ở các trường đóng trên địa bàn Cẩm Xuyên cũ.

Khoảng cách gần tới khu vực đô thị trung tâm tỉnh giúp người dân dễ tiếp cận bệnh viện tuyến tỉnh, các trường chuyên nghiệp và chợ đầu mối để tiêu thụ nông sản, hải sản.

Kinh tế

Nông nghiệp vẫn là nền: lúa ở phần đất phía tây, rau màu, khoai, lạc trên đất cát ven biển, chăn nuôi gia súc gia cầm. Ở dải ven biển, người dân đánh bắt gần bờ và chế biến hải sản; nghề làm nước mắm được ghi nhận ở các thôn Rạng Đông và Liên Hương. Một số thôn còn nghề nung vôi và đan lát. Các bãi biển Bắc Hòa, Phú Hòa, Mỹ Hòa có dịch vụ tắm biển quy mô nhỏ vào mùa hè, bổ sung cho khu du lịch Thiên Cầm ở phía nam.

Văn hóa – di tích

• Nhà thờ họ Trần Đắc (thôn Nhân Hòa) — dựng năm 1846, công nhận di tích cấp tỉnh năm 2017.
• Đền Bà Chúa — được ghi là di tích văn hóa cấp tỉnh.
• Các chùa Sò, Xích Phấn (chùa Trâu), Pháp Hải (chùa Mướp); miếu Nhà Quan; đền Châu Sa thờ Thần Nông; đền làng Đoài Hạ; đình Trung Hợp còn giếng nước cổ.
• Nhà thờ giáo xứ Mỹ Hòa.

Danh mục trên tổng hợp từ tư liệu địa phương trên Wikipedia tiếng Việt; tên gọi dân gian (chùa Trâu, chùa Mướp) là cách người dân quen gọi các ngôi chùa này.

Bài huyện Cẩm Xuyên trên Wikipedia còn ghi ở xã Cẩm Hòa cũ có đền Lùm Sò, đền Nha Quan (thôn Tân Hòa) và đền Pháp Hải (thôn Hữu Hòa); ở xã Cẩm Yên cũ có Đình Hát thuộc xóm Yên Lạc. Rượu Cẩm Yên được nêu trong danh sách đặc sản của huyện. Điểm cực bắc của huyện Cẩm Xuyên cũ là chỗ tiếp giáp giữa xóm Bắc Hòa (xã Cẩm Hòa) với biển và xóm Đông Bàn (xã Thạch Văn, Thạch Hà).

Hành chính

Địa chỉ mới: [thôn], xã Yên Hòa, tỉnh Hà Tĩnh. Người dân Cẩm Dương và Yên Hòa cũ làm thủ tục tại UBND xã, đặt ở trụ sở xã Cẩm Dương cũ.

Bản đồ Xã Yên Hòa

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Yên Hòa được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Cẩm Xuyên trước đây

• Xã Cẩm Bình 25.305
• Xã Cẩm Duệ 23.870
• Xã Cẩm Hưng 21.964
• Xã Cẩm Lạc 19.399
• Xã Cẩm Trung 19.466
• Xã Cẩm Xuyên 33.977
• Xã Thiên Cầm 32.998