Xã Đồng Tiến

Tổng quan

Tên Đồng Tiến không mới với vùng này: theo lịch sử hành chính huyện Thạch Hà, năm 1954 xã lớn Đồng Tiến được chia thành bốn xã Thạch Hội, Thạch Trị, Thạch Lạc và Thạch Văn. Hơn bảy thập kỷ sau, ba trong bốn xã ấy — Thạch Trị, Thạch Hội, Thạch Văn — nhập lại và lấy lại đúng tên cũ. Xã thứ tư, Thạch Lạc, nay là trung tâm của xã Thạch Lạc liền kề.

Xã rộng 33,57 km², dân số 18.614 người, mật độ khoảng 555 người/km². Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại trụ sở UBND xã Thạch Trị cũ. Trên địa bàn có làng nghề trống Bắc Thai và nghề nấu rượu truyền thống ở vùng Thạch Hội cũ.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: Đồng Tiến là tên lịch sử của chính vùng đất này. Sau Cách mạng Tháng Tám, các xã thôn của huyện Thạch Hà được gộp dần: năm 1945–1946 thành 26 xã, năm 1950–1951 thành 17 xã lớn. Năm 1954, 17 xã lớn lại chia thành 44 xã nhỏ; trong đó xã Đồng Tiến chia thành bốn xã Thạch Hội, Thạch Trị, Thạch Lạc, Thạch Văn. Năm 2025, khi Thạch Trị, Thạch Hội, Thạch Văn hợp nhất, xã mới mang lại tên Đồng Tiến. Chưa tìm được tờ trình của tỉnh nêu lý do chọn tên, nhưng sự trùng khớp với tên xã 1950–1954 là có tư liệu.

Cùng đợt chia năm 1954, nhiều xã lớn khác của Thạch Hà cũng tách ra: Linh Đài thành Thạch Linh, Thạch Xuân, Thạch Đài; Đồng Môn thành Thạch Đồng, Thạch Môn; Thăng Bình thành Thạch Bình, Thạch Tân, Thạch Hòa; Quang Lĩnh thành Thạch Hạ, Thạch Thượng, Thạch Trung. Chữ “Thạch” đứng đầu tên các xã nhỏ hình thành từ đó.

Phân tích Hán Việt: “Đồng” ở đây thường được hiểu là 同 — cùng, chung, như nhau (khác với “đồng” là cánh đồng, vốn là từ thuần Việt). “Tiến” là 進 — tiến lên, đi tới. Theo mặt chữ, “Đồng Tiến” nghĩa là “cùng nhau tiến lên”.

Tên các xã cũ: “Hội” thường hiểu là 會 (hội họp), “Văn” là 文 (văn chương); chữ Hán của “Trị” trong tên xã chưa xác định được.

Trùng tên: cả nước còn xã Đồng Tiến thuộc tỉnh Thanh Hóa. Khi viết địa chỉ phải ghi rõ “xã Đồng Tiến, tỉnh Hà Tĩnh”.

Địa lý

Xã nằm ở phía đông nam khu trung tâm tỉnh, giữa các xã cùng vùng: phía bắc và phía tây giáp xã Thạch Lạc, phía nam giáp xã Cẩm Bình, phía đông giáp xã Yên Hòa (vùng Cẩm Xuyên cũ) và Biển Đông.

Xã giáp biển ở phía đông; vùng Thạch Văn cũ có bãi biển. Khí hậu theo mô tả chung của tỉnh: mùa nắng từ tháng 4 đến tháng 10 kèm gió Lào khô nóng, có ngày trên 40 °C; bão và mưa gây ngập úng thường tập trung cuối tháng 7 đến tháng 10.

Lịch sử

Vùng đất thuộc huyện Thạch Hà — tên huyện chép trong sử từ năm 1005 và 1009 thời Tiền Lê, khôi phục năm 1469 đời Lê Thánh Tông, thời Lê – Mạc thuộc phủ Hà Hoa, xứ Nghệ An. Tư liệu về huyện ghi con người đã có mặt ở vùng đất Thạch Hà từ hậu kỳ đá mới, cách nay khoảng 4.800 năm; thời Bắc thuộc vùng này nằm trong châu Phúc Lộc – Đường Lâm. Năm 1469 huyện có 31 xã; đời Minh Mạng có 7 tổng, 54 xã, thôn, trang, sở, giáp, đội, vạn. Sau Cách mạng Tháng Tám, các đơn vị cũ được gộp thành xã lớn rồi lại chia nhỏ, như mốc dưới đây.

• 1950–1951 — các xã thôn của Thạch Hà hợp thành 17 xã lớn, trong đó có xã Đồng Tiến.
• 1954 — xã Đồng Tiến chia thành bốn xã Thạch Hội, Thạch Trị, Thạch Lạc, Thạch Văn.
• 1/1/2025 — 11 xã của huyện Thạch Hà, trong đó có Thạch Trị, Thạch Hội, Thạch Văn, chuyển về thành phố Hà Tĩnh.
• 16/6/2025 — khoản 2 Điều 1 Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ ba xã thành xã Đồng Tiến, hiệu lực từ 1/7/2025.

Trong vòng sáu tháng, địa chỉ của cư dân ba xã đổi hai lần: từ “huyện Thạch Hà” sang “thành phố Hà Tĩnh”, rồi sang “xã Đồng Tiến, tỉnh Hà Tĩnh”.

Dân cư – xã hội

18.614 người trên 33,57 km². Các nguồn đã tra chưa công bố số liệu dân tộc, tôn giáo riêng cho xã mới.

Kinh tế

Hai nghề thủ công được ghi nhận ở vùng Thạch Hội cũ:

• Nghề làm trống làng Bắc Thai — làng nghề truyền thống được ghi trong tư liệu về thành phố Hà Tĩnh.
• Nghề nấu rượu truyền thống.

Bãi biển vùng Thạch Văn cũ nằm trong danh sách điểm du lịch biển của huyện Thạch Hà trước đây.

Văn hóa – di tích

• Đền Cả và Miếu Ao — hai di tích tín ngưỡng được ghi nhận trên địa bàn.
• Lễ hội Kỳ Phúc Lục Ngoạt — lễ cầu phúc ngày 14–15 tháng Bảy âm lịch, ghi nhận ở vùng Thạch Trị và Thạch Lạc cũ — hai xã từng cùng thuộc xã Đồng Tiến trước năm 1954.

Xã thuộc vùng dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh — được UNESCO ghi danh di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2014.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi theo mẫu: “thôn …, xã Đồng Tiến, tỉnh Hà Tĩnh”. Tên các xã cũ Thạch Trị, Thạch Hội, Thạch Văn không còn xuất hiện trong địa chỉ hành chính. Thủ tục hành chính cấp xã giải quyết tại trụ sở xã (UBND xã Thạch Trị cũ). Cần phân biệt với xã Đồng Tiến của Thanh Hóa khi điền địa chỉ trên các biểu mẫu toàn quốc.

Bản đồ Xã Đồng Tiến

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Đồng Tiến được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Hà Tĩnh trước đây

• Phường Hà Huy Tập 28.742
• Phường Thành Sen 90.983
• Phường Trần Phú 38.404
• Xã Cẩm Bình 25.305
• Xã Thạch Khê 17.528
• Xã Thạch Lạc 17.682