Thạch Lạc là xã ven biển phía đông trung tâm tỉnh Hà Tĩnh, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Tượng Sơn, Thạch Thắng và Thạch Lạc của thành phố Hà Tĩnh cũ. Diện tích 27,6 km², dân số 17.682 người.
Tổng quan
Trên đất xã có di chỉ Thạch Lạc — còn gọi là Cồn Sò Điệp — là di tích cấp quốc gia, nơi tìm thấy di cốt người cổ và nhiều hiện vật có niên đại gần 5.000 năm. Xã mới giữ tên này, gồm ba xã cũ Tượng Sơn, Thạch Thắng và Thạch Lạc, vốn thuộc huyện Thạch Hà tới cuối năm 2024 và về thành phố Hà Tĩnh từ 1/1/2025.
Xã rộng 27,6 km², dân số 17.682 người, mật độ khoảng 640 người/km². Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại trụ sở UBND xã Tượng Sơn cũ. Xã nằm ngay phía đông phường Thành Sen và giáp biển ở phía đông.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới kế thừa tên xã Thạch Lạc — một trong ba xã hợp thành, cũng là tên di chỉ khảo cổ cấp quốc gia trên địa bàn; hai tên Tượng Sơn và Thạch Thắng không còn là tên đơn vị hành chính. Xã Thạch Lạc ra đời năm 1954, khi xã lớn Đồng Tiến của huyện Thạch Hà chia thành bốn xã Thạch Hội, Thạch Trị, Thạch Lạc, Thạch Văn — ba xã còn lại nay hợp thành xã Đồng Tiến liền kề.
Phân tích Hán Việt: “Thạch” là 石 — đá; chữ này đứng đầu tên hầu hết các xã nhỏ của huyện Thạch Hà lập từ năm 1954. Âm “Lạc” có nhiều chữ: 樂 (vui, an vui), 洛 (tên sông), 落 (rơi; cũng có nghĩa xóm làng như trong “thôn lạc”). Chưa tìm được văn bản chữ Hán ghi tên xã, nên không khẳng định chữ nào và cột Hán Việt để trống. Từ điển nhà có mục Thạch Lạc ghi đây là xã thuộc huyện Thạch Hà.
Tên các xã cũ: Tượng Sơn theo mặt chữ là 象山 — tượng 象 là voi, sơn 山 là núi; chưa tìm được nguồn cho biết tên này đặt theo ngọn núi nào. Tên Tượng Sơn còn là tên một xã cũ ở huyện Nông Cống (Thanh Hóa), nay thuộc xã Tượng Lĩnh, và tên một huyện thuộc Ninh Ba (Chiết Giang, Trung Quốc). Thạch Thắng mang chữ “Thắng” 勝 — thắng lợi.
Trùng tên: cả nước chỉ có một xã Thạch Lạc.
Địa lý
Phía bắc giáp xã Thạch Khê, phía nam giáp xã Cẩm Bình, phía đông giáp Biển Đông và xã Đồng Tiến, phía tây giáp phường Thành Sen.
Xã thuộc dải đồng bằng ven biển phía đông tỉnh lỵ. Khí hậu theo mô tả chung của Hà Tĩnh: tháng 4 đến tháng 10 là mùa nắng, khô hạn, có gió Lào; cuối tháng 7 đến tháng 10 có bão kèm mưa.
Lịch sử
Thời tiền sử: di chỉ Thạch Lạc là nơi cư trú của người cổ. Hiện vật thu được gồm đồ gốm, công cụ sản xuất, vũ khí, đồ dùng sinh hoạt, đồ trang sức bằng đá và đặc biệt là di cốt người Việt cổ niên đại gần 5.000 năm. Tư liệu về huyện Thạch Hà cũng ghi con người có mặt trên đất Thạch Hà từ hậu kỳ đá mới, cách nay khoảng 4.800 năm.
Thời phong kiến đến 2024: giữa thế kỷ VII, nhà Đường cắt phần đất phía nam Hoan Châu lập châu ki mi Phúc Lộc – Đường Lâm; đầu thời tự chủ, nhà Tiền Lê lấy phần phía đông châu ấy đặt châu Thạch Hà, tên được Việt sử lược và Đại Việt sử ký toàn thư chép sớm nhất vào các năm 1005, 1009. Năm 1469, vua Lê Thánh Tông khôi phục tên huyện Thạch Hà. Sau Cách mạng Tháng Tám, 79 xã thôn của huyện được hợp thành 26 xã (1945–1946), rồi 17 xã lớn (1950–1951).
- 1950–1951 — các xã thôn của Thạch Hà hợp thành 17 xã lớn, trong đó có xã Đồng Tiến.
- 1954 — xã Đồng Tiến chia thành Thạch Hội, Thạch Trị, Thạch Lạc, Thạch Văn.
- 1/1/2025 — Tượng Sơn, Thạch Thắng, Thạch Lạc chuyển về thành phố Hà Tĩnh cùng tám xã khác của Thạch Hà.
- 16/6/2025 — khoản 1 Điều 1 Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 nhập Tượng Sơn, Thạch Thắng và Thạch Lạc thành xã Thạch Lạc, hiệu lực từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
17.682 người trên 27,6 km². Các nguồn đã tra chưa công bố số liệu dân tộc, tôn giáo riêng cho xã mới. Thanh Sơn là một trong các xóm của Thạch Lạc cũ, nơi đặt trường tiểu học. Trường THCS Thạch Lạc nằm ở trung tâm xã cũ; năm học 2013–2014 trường xếp thứ nhất trong 16 trường của huyện Thạch Hà về phong trào bồi dưỡng học sinh giỏi.
Kinh tế
Các nguồn đã tra chưa cung cấp số liệu hay mô tả riêng về kinh tế xã Thạch Lạc. Xã nằm liền phía đông phường Thành Sen — trung tâm hành chính, thương mại của tỉnh — và có bờ biển ở phía đông. Chưa ghi nhận khu, cụm công nghiệp hay làng nghề trên địa bàn trong tư liệu đã tra.
Văn hóa – di tích
- Di chỉ khảo cổ Thạch Lạc (Cồn Sò Điệp) — di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia, niên đại gần 5.000 năm.
- Lễ hội Kỳ Phúc Lục Ngoạt — lễ cầu phúc ngày 14–15 tháng Bảy âm lịch, ghi nhận ở vùng Thạch Lạc và Thạch Trị cũ.
Xã thuộc vùng dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh — di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh tại Paris ngày 27/11/2014.
Hành chính
Địa chỉ ghi: “…, xã Thạch Lạc, tỉnh Hà Tĩnh”. Cư dân Tượng Sơn và Thạch Thắng cũ nay cũng dùng tên Thạch Lạc; trụ sở xã đặt ở Tượng Sơn chứ không ở Thạch Lạc cũ — điểm cần lưu ý khi tìm nơi làm thủ tục.
Bản đồ Xã Thạch Lạc
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Thạch Lạc được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Tượng Sơn | Thành phố Hà Tĩnh | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Thạch Lạc | Thành phố Hà Tĩnh | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Thạch Thắng | Thành phố Hà Tĩnh | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Thạch Lạc gồm những xã cũ nào?
Ba xã Tượng Sơn, Thạch Thắng và Thạch Lạc của thành phố Hà Tĩnh cũ (trước 2025 thuộc huyện Thạch Hà).
Tên Thạch Lạc có nghĩa là gì?
Thạch 石 là đá; “Lạc” có thể ứng với nhiều chữ Hán (樂, 洛, 落) và chưa có văn bản xác nhận chữ nào. Xã Thạch Lạc lập năm 1954 khi xã Đồng Tiến cũ chia tách.
Di chỉ Thạch Lạc là gì?
Di chỉ còn gọi là Cồn Sò Điệp, di tích cấp quốc gia; phát hiện đồ gốm, công cụ, đồ trang sức bằng đá và di cốt người cổ gần 5.000 năm.
Trụ sở xã Thạch Lạc đặt ở đâu?
Tại trụ sở UBND xã Tượng Sơn cũ.
Xã Thạch Lạc rộng bao nhiêu?
27,6 km², dân số 17.682 người.
Cùng Thành phố Hà Tĩnh trước đây
- Phường Hà Huy Tập 28.742
- Phường Thành Sen 90.983
- Phường Trần Phú 38.404
- Xã Cẩm Bình 25.305
- Xã Đồng Tiến 18.614
- Xã Thạch Khê 17.528
← Toàn bộ 69 xã, phường của Hà Tĩnh Tra tên xã cũ → mới