Phường Trần Phú

Tổng quan

Phường Trần Phú hiện nay không phải phường Trần Phú cũ ở trung tâm thành phố Hà Tĩnh. Phường cũ đã nhập trọn vào phường Thành Sen; tên Trần Phú được chuyển lên vùng phía bắc, đặt cho đơn vị mới gồm ba phường ven đô Thạch Hạ, Thạch Trung, Đồng Môn và xã Hộ Độ — xã vốn thuộc huyện Lộc Hà, mới về thành phố Hà Tĩnh từ đầu năm 2025.

Phường rộng 29,5 km², dân số 38.404 người, mật độ khoảng 1.300 người/km² — đông thứ hai trong bảy đơn vị thuộc vùng thành phố Hà Tĩnh cũ, sau Thành Sen. Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND phường đặt tại trụ sở UBND phường Thạch Hạ cũ. Phường được chia thành 42 tổ dân phố, trong đó có Bắc Phú, Đông Xuân, Tân Lộc, Vĩnh Phú.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: phường mang tên nhân vật lịch sử — Trần Phú (1904–1931), Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản Đông Dương. Ông sinh ngày 1/5/1904 tại thành An Thổ, phủ Tuy An (Phú Yên), nơi cha ông là Trần Văn Phổ — người đỗ Giải nguyên — đang làm Giáo thụ. Nguyên quán của ông ở làng Đông Thái, huyện La Sơn, phủ Đức Thọ (nay thuộc xã Đức Thọ, Hà Tĩnh); mẹ ông, bà Hoàng Thị Cát, là người làng Tùng Ảnh cùng huyện. Năm 1922 ông đỗ đầu kỳ thi Thành chung rồi về dạy ở trường Cao Xuân Dục (Vinh). Năm 1930 ông soạn thảo Luận cương Chính trị và được bầu làm Tổng Bí thư tại Hội nghị Trung ương tháng 10/1930 ở Hương Cảng. Ông bị bắt ngày 18/4/1931 tại Sài Gòn và mất ngày 6/9/1931 tại nhà thương Chợ Quán.

Trước 2025, Trần Phú là tên một phường nội thị của thành phố Hà Tĩnh; từ 1/1/2025 phường này còn nhận thêm xã Thạch Linh. Khi phường cũ nhập vào Thành Sen ngày 1/7/2025, tên Trần Phú được đặt cho đơn vị mới ở phía bắc — cùng lúc tên Hà Huy Tập được đặt cho đơn vị mới ở phía tây nam. Cả bốn đơn vị cũ hợp thành (Thạch Hạ, Thạch Trung, Đồng Môn, Hộ Độ) đều không để lại tên cho phường mới.

Chữ Hán: là họ tên người, “Trần” viết 陳 (họ Trần; nghĩa gốc là bày ra, trình bày), “Phú” thường được hiểu là 富 (giàu có). Từ điển nhà có mục Trần Phú ghi đây là tên nhiều phường ở các tỉnh.

Tên các đơn vị cũ: Thạch Hạ, Thạch Trung mang chữ “Thạch” đứng đầu, như phần lớn xã của huyện Thạch Hà lân cận; “Hạ” 下 là dưới, “Trung” 中 là giữa. Đồng Môn là tên khôi phục: năm 1954 xã Đồng Môn của huyện Thạch Hà chia thành Thạch Đồng và Thạch Môn; từ 1/1/2020 (Nghị quyết 819/NQ-UBTVQH14) hai xã nhập lại và lấy lại tên Đồng Môn. Thạch Hạ, Thạch Trung cũng ra đời năm 1954, khi xã Quang Lĩnh chia thành Thạch Hạ, Thạch Thượng, Thạch Trung. “Hộ Độ” là tên xã cũ của huyện Lộc Hà, chưa tìm được nguồn giải thích nghĩa.

Trùng tên: sau 1/7/2025 còn xã Trần Phú ở Hà Nội, Hải Phòng và Thái Nguyên — khi ghi địa chỉ cần kèm “tỉnh Hà Tĩnh”.

Địa lý

Phường nằm ở phía bắc phường Thành Sen. Phía bắc giáp xã Mai Phụ, phía đông giáp xã Thạch Khê, phía tây giáp xã Thạch Hà, phía nam giáp Thành Sen.

Địa hình đồng bằng, nằm trong vùng hạ lưu các sông Nghèn, Rào Cái, Cày — những dòng cùng đổ ra biển qua Cửa Sót. Vùng Hộ Độ có nghề làm muối, phát triển nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi. Khí hậu theo mô tả chung của tỉnh: tháng 4–10 là mùa nắng, có gió Lào khô nóng; bão kèm mưa lớn thường đến từ cuối tháng 7 đến tháng 10.

Lịch sử

Cả bốn đơn vị vốn là xã của huyện Thạch Hà. Ngày 22/7/1989 xã Thạch Trung chuyển về thị xã Hà Tĩnh; Nghị định 09/2004/NĐ-CP ngày 2/1/2004 chuyển tiếp Thạch Hạ, Thạch Môn, Thạch Đồng (cùng Thạch Hưng, Thạch Bình) về thị xã. Ngày 1/1/2020, Thạch Đồng và Thạch Môn hợp thành xã Đồng Môn (8,93 km²). Hộ Độ là xã của Thạch Hà cho tới khi Nghị định 20/2007/NĐ-CP ngày 7/2/2007 lập huyện Lộc Hà từ đất Can Lộc và Thạch Hà — Hộ Độ là một trong sáu xã Thạch Hà chuyển sang huyện mới; tên Lộc Hà ghép chữ “Lộc” của Can Lộc với chữ “Hà” của Thạch Hà.

• 1/1/2025 — theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính giai đoạn 2023–2025, xã Thạch Trung (6,15 km², 17.737 người), xã Thạch Hạ (7,97 km², 11.467 người) và xã Đồng Môn (8,93 km², 9.880 người) được lên phường; xã Hộ Độ chuyển từ huyện Lộc Hà về thành phố Hà Tĩnh.
• 16/6/2025 — khoản 60 Điều 1 Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ ba phường Thạch Trung, Đồng Môn, Thạch Hạ và xã Hộ Độ thành phường Trần Phú; nghị quyết có hiệu lực từ 1/7/2025.

Như vậy bốn đơn vị chỉ cùng thuộc thành phố Hà Tĩnh sáu tháng trước khi nhập thành một phường.

Dân cư – xã hội

38.404 người trên 29,5 km². Các nguồn đã tra chưa công bố số liệu dân tộc, tôn giáo riêng cho phường mới. Trước khi nhập, ba phường cũ đông dân hơn hẳn Hộ Độ: riêng Thạch Trung có 17.737 người, Thạch Hạ 11.467 người, Đồng Môn 9.880 người (số liệu khi lên phường ngày 1/1/2025).

Kinh tế

Nghề muối Hộ Độ là nghề truyền thống được ghi nhận của vùng, phát triển thịnh vượng nhờ điều kiện thiên nhiên. Ba đơn vị Thạch Hạ, Thạch Trung, Đồng Môn được lên phường từ 1/1/2025. Các nguồn đã tra chưa nêu khu, cụm công nghiệp hay làng nghề khác trên địa bàn.

Văn hóa

Phường thuộc vùng dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh — loại hình được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại ngày 27/11/2014. Các nguồn đã tra chưa ghi nhận di tích được xếp hạng riêng trên địa bàn phường. Nhân vật mà phường mang tên, Trần Phú, ban đầu được chôn cất ở nghĩa trang Họ đạo Chợ Quán (nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh); tháng 1/1999 hài cốt được đưa về an táng trên một ngọn đồi thuộc xã Tùng Ảnh cũ, huyện Đức Thọ — quê nguyên quán của ông.

Hành chính

Địa chỉ ghi: “…, phường Trần Phú, tỉnh Hà Tĩnh”. Lưu ý dễ nhầm: người dân phường Trần Phú cũ (trung tâm) nay ghi “phường Thành Sen”; người dân Thạch Hạ, Thạch Trung, Đồng Môn, Hộ Độ nay ghi “phường Trần Phú”. Thủ tục hành chính làm tại trụ sở phường (UBND phường Thạch Hạ cũ).

Bản đồ Phường Trần Phú

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Trần Phú được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Hà Tĩnh trước đây

• Phường Hà Huy Tập 28.742
• Phường Thành Sen 90.983
• Xã Cẩm Bình 25.305
• Xã Đồng Tiến 18.614
• Xã Thạch Khê 17.528
• Xã Thạch Lạc 17.682