Cẩm Lạc là xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Cẩm Lạc, Cẩm Sơn và Cẩm Minh ở phía nam huyện Cẩm Xuyên cũ. Diện tích 115,86 km², dân số 19.399 người.
Tổng quan
Ở cực nam vùng Cẩm Xuyên cũ, nơi đồng bằng thu hẹp dần trước các dãy đồi của Hoành Sơn, xã Cẩm Lạc (tỉnh Hà Tĩnh) là vùng bán sơn địa giáp ranh với đất Kỳ Anh. Xã gộp ba xã Cẩm Lạc, Cẩm Sơn, Cẩm Minh; trụ sở đặt tại trụ sở UBND xã Cẩm Lạc cũ.
Diện tích 115,86 km², dân số 19.399 người, mật độ khoảng 167 người/km². Vùng này có hồ Thượng Tuy, núi Phượng Hoàng, giáo xứ Lạc Sơn, và là quê của Dương Chấp Trung — vị Hoàng giáp khoa Mậu Thìn 1448, một trong những người đỗ đại khoa sớm nhất của đất Cẩm Xuyên.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Cẩm Lạc, nơi đặt trụ sở. Đây là tên theo mẫu "Cẩm + một chữ" mà huyện Cẩm Xuyên dùng cho phần lớn các xã từ đợt chia lại năm 1954. Hai tên Cẩm Sơn, Cẩm Minh không còn là tên đơn vị hành chính.
Hán Việt: từ điển wiki.ngonngu có mục Cẩm Lạc (tên xã thuộc Cẩm Xuyên) nhưng không ghi chữ Hán. Âm cẩm ứng với chữ 錦 (gấm). Âm lạc có nhiều chữ: 樂 (vui), 洛 (tên một con sông ở Trung Quốc), 落 (rơi, rụng), 絡 (quấn, nối)… Chưa có văn bản ghi chữ Hán của tên xã nên không xác định được chữ nào.
Tên làng xưa: theo Wikipedia tiếng Việt, quê Dương Chấp Trung là xã Sài Xuyên, nay thuộc vùng Cẩm Minh cũ. Cẩm Lạc là tên duy nhất trong cả nước ở cấp xã hiện hành.
Địa lý
Theo mô tả địa giới sau sắp xếp, phía bắc là xã Cẩm Trung, phía tây là xã Cẩm Hưng, phía đông là xã Kỳ Xuân và xã Kỳ Văn, phía nam là xã Kỳ Thượng.
Địa hình thấp dần từ nam lên bắc: phía nam là đồi núi thấp thuộc hệ Hoành Sơn, rừng trồng phủ nhiều; phía bắc là các cánh đồng lúa nhỏ xen gò đồi. Hồ Thượng Tuy giữ nước tưới cho đồng ruộng trong vùng; núi Phượng Hoàng là điểm nhấn cảnh quan được người dân địa phương nhắc tới. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mưa lớn tập trung tháng 9–11; mùa hè có những đợt gió Tây Nam khô nóng.
Dãy Hoành Sơn — ranh giới tự nhiên lâu đời giữa Hà Tĩnh và vùng Quảng Bình cũ, chạy ra biển ở Đèo Ngang — đổ các nhánh đồi thấp về phía bắc, tạo nên địa hình đồi gò của các xã giáp ranh Cẩm Xuyên – Kỳ Anh như Cẩm Lạc và Kỳ Thượng.
Lịch sử
Đất này thời Trần thuộc huyện Kỳ La, từ 1397 thuộc huyện Kỳ Hoa, phủ Hà Hoa; thời Nguyễn thuộc huyện Hoa Xuyên, năm 1841 đổi là Cẩm Xuyên. Thế kỷ XV, làng Sài Xuyên đã có người đỗ đại khoa: Dương Chấp Trung (1414–1469) đỗ Hoàng giáp khoa Mậu Thìn (1448).
Sau năm 1945 huyện Cẩm Xuyên gồm 15 xã; năm 1954 chia lại thành 27 xã mang tên "Cẩm…", trong đó có Cẩm Lạc, Cẩm Sơn, Cẩm Minh.
- 1/7/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 (16/6/2025) sắp xếp toàn bộ ba xã Cẩm Minh, Cẩm Sơn và Cẩm Lạc thành xã Cẩm Lạc.
Dân cư – xã hội
Dân số 19.399 người, chủ yếu là người Kinh. Các thôn tập trung ven các trục đường liên xã và quanh những cánh đồng phía bắc; vùng đồi phía nam dân cư thưa hơn. Ngoài tín ngưỡng thờ tổ tiên, thần làng, vùng Cẩm Minh cũ có giáo xứ Lạc Sơn — một trong các giáo xứ Công giáo của huyện Cẩm Xuyên.
Trường học và trạm y tế của ba xã cũ tiếp tục phục vụ người dân tại chỗ.
Kinh tế
Nông – lâm nghiệp là chủ đạo: trồng lúa, khoai, lạc ở đồng bằng nhỏ; trồng keo và các loại cây lâm nghiệp, cây ăn quả trên đồi; chăn nuôi trâu bò, gia cầm. Nước từ hồ Thượng Tuy và các hồ đập nhỏ giữ vai trò quyết định với vụ lúa. Vị trí nằm giữa hai vùng Cẩm Xuyên và Kỳ Anh giúp người dân thuận tiện giao thương với cả hai phía.
Văn hóa – di tích
Dấu ấn khoa bảng của vùng gắn với Dương Chấp Trung; đền thờ ông ở xã Cẩm Minh cũ là di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh (xếp hạng năm 2017). Trong danh sách nhà khoa bảng của huyện Cẩm Xuyên mà Wikipedia tổng hợp, ông là người có năm đỗ sớm nhất.
Các làng còn giữ đền thờ thần làng, nhà thờ họ và lễ tế theo mùa; nhà thờ giáo xứ Lạc Sơn là công trình tôn giáo lớn của vùng Cẩm Minh cũ. Hồ Thượng Tuy và núi Phượng Hoàng được nhắc đến như cảnh quan đặc trưng của xã.
Ở cấp huyện, sau Dương Chấp Trung, đất Cẩm Xuyên còn có Lê Tự (đỗ tiến sĩ khoa Kỷ Mùi 1499, làm đến Thượng thư) và Lê Phúc Nhạc (đỗ khoa Đinh Sửu 1577, làm Hữu thị lang bộ Lễ), cùng nhiều cử nhân thời Nguyễn và tiến sĩ võ thời Lê. Quê quán cụ thể của các vị này không thuộc phạm vi tư liệu xác minh được cho xã Cẩm Lạc, nên chỉ được nêu ở đây như bối cảnh truyền thống học hành của vùng.
Nhân vật
Dương Chấp Trung (1414–1469) — người xã Sài Xuyên (nay thuộc vùng Cẩm Minh cũ, xã Cẩm Lạc), đỗ Hoàng giáp khoa Mậu Thìn 1448.
Ông làm quan đến chức Tả thị lang. Đền thờ ông tại xã Cẩm Minh cũ đã được tái thiết và xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh năm 2017.
Hành chính
Địa chỉ mới: [thôn], xã Cẩm Lạc, tỉnh Hà Tĩnh. Người dân Cẩm Lạc, Cẩm Sơn, Cẩm Minh cũ làm thủ tục tại UBND xã, đặt ở trụ sở xã Cẩm Lạc cũ.
Bản đồ Xã Cẩm Lạc
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Cẩm Lạc được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Cẩm Lạc | Huyện Cẩm Xuyên | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Cẩm Sơn | Huyện Cẩm Xuyên | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Cẩm Minh | Huyện Cẩm Xuyên | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Cẩm Lạc gồm những xã cũ nào?
Ba xã Cẩm Lạc, Cẩm Sơn và Cẩm Minh ở phía nam huyện Cẩm Xuyên cũ.
Tên Cẩm Lạc có nghĩa là gì?
Cẩm là tiền tố theo tên huyện Cẩm Xuyên (chữ 錦 – gấm); âm lạc có nhiều chữ Hán (樂 – vui, 洛 – tên sông, 落 – rơi…), chưa có văn bản để xác định chữ nào. Xã giữ nguyên tên xã Cẩm Lạc cũ.
Diện tích, dân số xã Cẩm Lạc?
115,86 km², 19.399 người, mật độ khoảng 167 người/km².
Dương Chấp Trung là ai?
Nhà khoa bảng thế kỷ XV, người xã Sài Xuyên (nay thuộc xã Cẩm Lạc), đỗ Hoàng giáp khoa Mậu Thìn 1448.
Cùng Huyện Cẩm Xuyên trước đây
- Xã Cẩm Bình 25.305
- Xã Cẩm Duệ 23.870
- Xã Cẩm Hưng 21.964
- Xã Cẩm Trung 19.466
- Xã Cẩm Xuyên 33.977
- Xã Thiên Cầm 32.998
- Xã Yên Hòa 17.597
← Toàn bộ 69 xã, phường của Hà Tĩnh Tra tên xã cũ → mới