Cẩm Trung là xã ven biển thuộc tỉnh Hà Tĩnh, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Cẩm Trung, Cẩm Lĩnh và Cẩm Lộc của huyện Cẩm Xuyên cũ. Diện tích 32,72 km², dân số 19.466 người.
Tổng quan
Nhỏ nhất về diện tích trong bảy xã thuộc vùng Cẩm Xuyên cũ, xã Cẩm Trung (tỉnh Hà Tĩnh) lại có mật độ dân cư thuộc hàng cao: 19.466 người trên 32,72 km², khoảng 595 người/km². Xã gộp ba xã sát nhau ở góc đông nam vùng Cẩm Xuyên cũ — Cẩm Trung, Cẩm Lĩnh, Cẩm Lộc — và đặt trụ sở tại trụ sở UBND xã Cẩm Trung cũ.
Địa bàn là dải đồng bằng và đồi thấp ven biển, có tuyến kênh nhà Lê cổ đi qua, có núi Ba Cội ở Cẩm Lĩnh cũ — điểm cực đông trên đất liền của huyện Cẩm Xuyên trước đây — và giáo xứ Quèn Đông ở Cẩm Lộc cũ. Phía đông xã liền với vùng Kỳ Anh cũ.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Cẩm Trung, nơi đặt trụ sở. Tên này thuộc lớp tên xã "Cẩm + một chữ" của huyện Cẩm Xuyên từ đợt chia lại địa giới năm 1954 (sau năm 1945 huyện có 15 xã, năm 1954 chia thành 27 xã, phần lớn mang tên bắt đầu bằng "Cẩm"). Hai tên Cẩm Lĩnh, Cẩm Lộc không còn là tên đơn vị hành chính.
Hán Việt: âm cẩm trong từ điển wiki.ngonngu ứng với chữ 錦 (gấm). Âm trung có các chữ 中 (ở giữa), 忠 (trung thành), 衷 (lòng dạ). Chưa có văn bản ghi chữ Hán của tên xã nên không xác định được chữ nào. Âm lĩnh trong tên xã cũ Cẩm Lĩnh có chữ 嶺 (núi, đèo) cùng các chữ khác; cũng chưa có văn bản xác nhận.
Trùng tên: từ điển wiki.ngonngu ghi mục Cẩm Trung là tên một phường thuộc Cẩm Phả (Quảng Ninh); ở cấp xã hiện hành, Cẩm Trung của Hà Tĩnh là duy nhất.
Địa lý
Xã nằm ở phía đông nam vùng Cẩm Xuyên cũ, hướng ra Biển Đông. Theo mô tả địa giới sau sắp xếp, phía tây là xã Thiên Cầm, phía nam là xã Cẩm Lạc, phía đông là xã Kỳ Xuân (vùng Kỳ Anh cũ).
Địa hình gồm đồng bằng cát ven biển và các khối đồi, núi thấp chạy sát biển — núi Ba Cội ở Cẩm Lĩnh cũ là điểm cực đông của huyện Cẩm Xuyên trên đất liền. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, chịu bão và áp thấp nhiệt đới vào cuối năm, gió Tây Nam khô nóng vào đầu hè.
Theo Wikipedia, núi Ba Cội cao khoảng 400 m, thuộc thôn Bắc Lĩnh (xã Cẩm Lĩnh cũ), giáp biển và thôn Trung Kiên của xã Kỳ Xuân cũ.
Lịch sử
Vùng ven biển nam Cẩm Xuyên thời Trần thuộc huyện Kỳ La, từ năm 1397 thuộc huyện Kỳ Hoa; thời Nguyễn thuộc huyện Hoa Xuyên, đổi tên Cẩm Xuyên năm 1841. Vì nằm ngay chỗ giáp ranh, vùng đất này cho thấy rõ nguồn gốc chung của hai huyện Cẩm Xuyên và Kỳ Anh: cả hai cùng tách ra từ huyện Kỳ Hoa thời Nguyễn, nên trước khi có ranh giới huyện, các làng hai bên từng chung một đơn vị hành chính trong hơn bốn thế kỷ, từ khi huyện Kỳ Hoa được lập năm 1397.
Dấu tích đáng kể nhất là kênh nhà Lê — hệ thống đường thủy nội địa được khơi đào từ thời Tiền Lê, nối từ vùng kinh đô Hoa Lư vào phía nam tới chân Đèo Ngang; tư liệu địa phương coi đây là tuyến đường thủy nhân tạo đầu tiên trong lịch sử Việt Nam. Tuyến kênh từng là đường vận chuyển quân lương qua nhiều cuộc chiến tranh và còn đoạn chảy qua địa bàn xã.
Sau năm 1945 huyện Cẩm Xuyên có 15 xã; năm 1954 chia lại thành 27 xã, trong đó có Cẩm Trung, Cẩm Lĩnh, Cẩm Lộc.
- 1/7/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 (16/6/2025) sắp xếp toàn bộ ba xã Cẩm Lĩnh, Cẩm Lộc và Cẩm Trung thành xã Cẩm Trung trực thuộc tỉnh Hà Tĩnh.
Trong kháng chiến chống Mỹ, Cầu Rác (Cẩm Trung) là một trong những trận địa ác liệt của Cẩm Xuyên, cùng với Cầu Họ, Cầu Na, Cầu Kho, bảo vệ tuyến đường huyết mạch chi viện cho chiến trường miền Nam.
Dân cư – xã hội
Xã có 19.466 người; dân cư sống thành các thôn dày dọc trục đường và chân đồi. Ngoài tín ngưỡng thờ tổ tiên và thần làng, vùng Cẩm Lộc cũ có cộng đồng Công giáo thuộc giáo xứ Quèn Đông — một trong những giáo xứ được ghi nhận của huyện Cẩm Xuyên.
Trường học các cấp và trạm y tế của ba xã cũ được giữ nguyên để phục vụ tại chỗ. Học sinh trung học phổ thông thường theo học ở các trường của vùng Cẩm Xuyên cũ.
Wikipedia ghi giáo xứ Quèn Đông nổi tiếng về phong trào bình dân học vụ.
Kinh tế
Kinh tế xã thuần nông là chính: lúa trên các cánh đồng thấp, khoai lang, lạc, rau màu trên đất cát; chăn nuôi lợn, gà, trâu bò; trồng rừng phòng hộ và rừng sản xuất trên đồi. Các hộ ven biển kết hợp đánh bắt gần bờ. Vị trí giáp vùng Kỳ Anh cũ đặt xã trên hành lang giữa trung tâm tỉnh và khu kinh tế Vũng Áng ở phía nam.
Văn hóa
Đời sống văn hóa mang nét chung của làng quê ven biển nam Hà Tĩnh: mỗi làng có đền, miếu thờ thần thành hoàng và nhà thờ các dòng họ; các lễ tế, cầu an diễn ra theo lịch riêng của từng làng. Tư liệu công khai chưa ghi nhận di tích được xếp hạng cấp quốc gia trên địa bàn ba xã cũ; các điểm gắn với kênh nhà Lê và nhà thờ giáo xứ Quèn Đông là những dấu mốc văn hóa – lịch sử dễ nhận biết nhất. Ẩm thực vùng này gần với Thiên Cầm, Kỳ Anh: hải sản, cá khô, khoai lang và bánh đa.
Hành chính
Địa chỉ mới: [thôn], xã Cẩm Trung, tỉnh Hà Tĩnh. Người dân Cẩm Trung, Cẩm Lĩnh, Cẩm Lộc cũ làm thủ tục tại UBND xã, đặt ở trụ sở xã Cẩm Trung cũ.
Bản đồ Xã Cẩm Trung
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Cẩm Trung được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Cẩm Lĩnh | Huyện Cẩm Xuyên | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Cẩm Lộc | Huyện Cẩm Xuyên | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Cẩm Trung | Huyện Cẩm Xuyên | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Cẩm Trung gồm những xã cũ nào?
Ba xã Cẩm Trung, Cẩm Lĩnh và Cẩm Lộc của huyện Cẩm Xuyên cũ.
Tên Cẩm Trung có nghĩa là gì?
Cẩm 錦 (gấm) là tiền tố theo tên huyện Cẩm Xuyên; Trung có thể là 中 (ở giữa) hoặc 忠 (trung thành) — chưa có văn bản chữ Hán để khẳng định.
Diện tích, dân số xã Cẩm Trung?
32,72 km², 19.466 người, mật độ khoảng 595 người/km².
Kênh nhà Lê có đi qua Cẩm Trung không?
Có. Tư liệu địa phương ghi kênh nhà Lê — tuyến đường thủy cổ nối từ vùng Hoa Lư vào tới Đèo Ngang — đi qua địa bàn xã.
Cùng Huyện Cẩm Xuyên trước đây
- Xã Cẩm Bình 25.305
- Xã Cẩm Duệ 23.870
- Xã Cẩm Hưng 21.964
- Xã Cẩm Lạc 19.399
- Xã Cẩm Xuyên 33.977
- Xã Thiên Cầm 32.998
- Xã Yên Hòa 17.597
← Toàn bộ 69 xã, phường của Hà Tĩnh Tra tên xã cũ → mới