Kỳ Xuân là xã ven biển thuộc tỉnh Hà Tĩnh, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Kỳ Xuân, Kỳ Bắc và Kỳ Phong của huyện Kỳ Anh cũ. Diện tích 72,94 km², dân số 23.574 người; có đền Phương Giai — di tích quốc gia.
Tổng quan
Tháng 6/1930, tại một ngôi đền làng ở Kỳ Bắc, hội nghị thành lập Đảng bộ huyện Kỳ Anh đã diễn ra — sự kiện mở đầu phong trào 1930–1931 ở vùng này. Ngôi đền ấy, đền Phương Giai, nay nằm trong xã Kỳ Xuân của tỉnh Hà Tĩnh, xã ở cửa ngõ phía bắc vùng Kỳ Anh cũ, liền kề đất Cẩm Xuyên.
Xã gộp ba xã Kỳ Xuân, Kỳ Bắc và Kỳ Phong; trụ sở đặt tại trụ sở UBND xã Kỳ Phong cũ. Diện tích 72,94 km², dân số 23.574 người, mật độ khoảng 323 người/km². Ngoài di tích lịch sử, xã có bãi biển Kỳ Xuân — nơi huyện Kỳ Anh chọn tổ chức lễ khai trương mùa du lịch biển năm 2022 — và làng Tuần Tượng giữ tục thi nấu cơm.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Kỳ Xuân. Tên này là kết quả của đợt đổi tên năm 1954: xã Cấp Thăng — một trong 15 xã của huyện sau năm 1945 — được đổi thành Kỳ Xuân, cùng đợt với việc hầu hết các xã trong huyện được đặt tên bắt đầu bằng "Kỳ".
Hán Việt: Âm kỳ có nhiều chữ Hán, trong đó 奇 (lạ, khác thường), 期 (thời hạn), 旗 (cờ)…; âm xuân trong từ điển wiki.ngonngu có 春 (mùa xuân) và một số chữ hiếm như 椿 (cây xuân). Chưa có văn bản ghi chữ Hán của tên xã.
Tên các xã cũ: Kỳ Bắc và Kỳ Phong tách ra năm 1954 từ xã Kỳ Nam (cùng với Kỳ Tiến). Cả nước không có đơn vị cấp xã nào khác tên Kỳ Xuân.
Ghi chú chính tả: bài huyện Kỳ Anh trên Wikipedia viết tên xã cũ là "Cấp Thăng" trong danh sách 15 xã sau 1945 nhưng là "Cấp Thắng" ở dòng ghi việc đổi tên năm 1954. Kỳ Nam — xã mẹ của Kỳ Bắc và Kỳ Phong — cũng là một trong 15 xã ấy; tên Kỳ Nam sau đó được dùng lại năm 1961 cho một xã mới tách từ làng Ngưu Sơn của xã Kỳ Phương, nay thuộc vùng thị xã Kỳ Anh cũ.
Địa lý
Xã nằm ở phía bắc vùng Kỳ Anh cũ, hướng ra Biển Đông. Theo mô tả địa giới sau sắp xếp: phía tây giáp xã Cẩm Trung và xã Cẩm Lạc (vùng Cẩm Xuyên cũ), phía nam giáp xã Kỳ Văn, phía đông giáp xã Kỳ Anh.
Địa hình gồm dải cát ven biển, đồng bằng nhỏ và gò đồi thấp ở phía tây. Bãi biển Kỳ Xuân nằm trên đoạn bờ biển khoảng 24 km của huyện Kỳ Anh cũ (qua Kỳ Xuân, Kỳ Phú, Kỳ Khang). Khí hậu nhiệt đới gió mùa, có mùa gió Tây Nam khô nóng và mùa mưa bão từ tháng 9 đến tháng 11.
Lịch sử
Đất này thời Hậu Lê thuộc huyện Kỳ Hoa, phủ Hà Hoa; thời Minh Mạng thuộc huyện Kỳ Anh mới tách. Đền Phương Giai thờ Hoàng giáp Dương Trí Tri — vị quan thời Mạc được dân làng suy tôn làm thành hoàng vì công bốc thuốc chữa bệnh cho dân — cho thấy làng đã có lịch sử lâu đời từ thế kỷ XVI.
- 4–5/6/1930 — hội nghị thành lập Đảng bộ huyện Kỳ Anh họp tại đền Phương Giai.
- 1954 — xã Kỳ Nam tách thành Kỳ Bắc, Kỳ Phong, Kỳ Tiến; xã Cấp Thăng đổi tên thành Kỳ Xuân.
- 2004 — một phần xã Kỳ Phong cùng đất của một số xã khác được tách ra lập xã Kỳ Trung (Nghị định 09/2004/NĐ-CP).
- 1/7/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ ba xã Kỳ Phong, Kỳ Bắc và Kỳ Xuân thành xã Kỳ Xuân.
Sự kiện tháng 6/1930 gắn vùng đất này với cao trào Xô viết Nghệ – Tĩnh 1930–1931, khi các huyện của hai tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh nổi dậy đấu tranh chống sưu thuế và chính quyền thực dân – phong kiến. Báo Hà Tĩnh mô tả việc thành lập Đảng bộ huyện tại đền Phương Giai là mốc mở đầu cho các cuộc đấu tranh ấy ở Kỳ Anh; vì vậy đền vừa là di tích tín ngưỡng làng, vừa là di tích lịch sử cách mạng.
Theo Wikipedia, ngày 1/10/1965 Bộ Nội vụ lập xã Kỳ Hương trên phần diện tích khai hoang của xã Kỳ Phong cùng một phần đất của xã Kỳ Tây. Năm 2004, xã Kỳ Trung được lập có lấy 757,7 ha của Kỳ Phong.
Dân cư – xã hội
Dân số 23.574 người, chủ yếu là người Kinh, sống ở các thôn dọc đồng bằng và ven biển. Ngoài tín ngưỡng thờ tổ tiên và thành hoàng, vùng Kỳ Anh có một bộ phận đồng bào Công giáo (khoảng 9,7% dân số huyện năm 2015). Trường học và trạm y tế của ba xã cũ tiếp tục hoạt động tại chỗ.
Trên địa bàn có trường THPT Nguyễn Huệ (Kỳ Phong cũ) và các trường THCS Phong Bắc, Kỳ Xuân. Thôn Trung Kiên của Kỳ Xuân cũ giáp núi Ba Cội — điểm cực đông trên đất liền của huyện Cẩm Xuyên cũ.
Kinh tế
Nông nghiệp vẫn là sinh kế chính: lúa, khoai, lạc, rau màu trên đất cát pha; chăn nuôi gia súc, gia cầm; trồng rừng trên đồi phía tây. Các thôn ven biển kết hợp đánh bắt gần bờ. Du lịch biển là hướng mới: mùa du lịch biển 2022 của huyện Kỳ Anh khai trương tại đây với các hoạt động thể thao bãi biển như thi đi cà kheo của các đội đến từ Kỳ Xuân, Kỳ Phú, Kỳ Khang.
Văn hóa – di tích
- Đền Phương Giai (Kỳ Bắc cũ) — di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia (Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng năm 1994); thờ Hoàng giáp Dương Trí Tri; nơi thành lập Đảng bộ huyện Kỳ Anh. Đền được tu bổ, tôn tạo theo dự án tỉnh phê duyệt năm 2017 và khánh thành dịp kỷ niệm ngày thành lập Đảng 3/2/2018.
- Lễ hội thi nấu cơm làng Tuần Tượng (Kỳ Bắc cũ) — một trong hai nơi ở huyện Kỳ Anh cũ còn giữ tục này, cùng làng Long Trì (nay thuộc xã Kỳ Anh).
Các làng khác có đền thờ thành hoàng, nhà thờ họ; nhiều sinh hoạt văn hóa gắn với mùa vụ và nghề biển.
Hành chính
Địa chỉ mới: [thôn], xã Kỳ Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. Người dân Kỳ Xuân, Kỳ Bắc, Kỳ Phong cũ làm thủ tục tại UBND xã, đặt ở trụ sở xã Kỳ Phong cũ.
Bản đồ Xã Kỳ Xuân
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Kỳ Xuân được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Kỳ Bắc | Huyện Kỳ Anh | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Kỳ Phong | Huyện Kỳ Anh | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Kỳ Xuân | Huyện Kỳ Anh | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Kỳ Xuân gồm những xã cũ nào?
Ba xã Kỳ Xuân, Kỳ Bắc và Kỳ Phong của huyện Kỳ Anh cũ.
Tên Kỳ Xuân có nghĩa là gì?
Kỳ là tiền tố theo tên huyện Kỳ Anh; âm xuân ứng với chữ 春 (mùa xuân) và vài chữ hiếm — chưa có văn bản chữ Hán của tên xã. Tên có từ năm 1954, thay cho tên xã Cấp Thăng.
Đền Phương Giai ở đâu, thờ ai?
Ở vùng Kỳ Bắc cũ, nay thuộc xã Kỳ Xuân; thờ Hoàng giáp Dương Trí Tri thời Mạc; di tích quốc gia từ 1994, nơi thành lập Đảng bộ huyện Kỳ Anh tháng 6/1930.
Diện tích, dân số xã Kỳ Xuân?
72,94 km², 23.574 người, mật độ khoảng 323 người/km².
Cùng Huyện Kỳ Anh trước đây
- Phường Hải Ninh 20.399
- Phường Sông Trí 37.314
- Xã Kỳ Anh 32.689
- Xã Kỳ Hoa 16.045
- Xã Kỳ Khang 23.771
- Xã Kỳ Lạc 12.865
- Xã Kỳ Thượng 15.822
- Xã Kỳ Văn 17.700
← Toàn bộ 69 xã, phường của Hà Tĩnh Tra tên xã cũ → mới