Kỳ Lạc là xã miền núi cực nam vùng Kỳ Anh cũ, tỉnh Hà Tĩnh, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Kỳ Lạc và Lâm Hợp. Diện tích 169,13 km², dân số 12.865 người; có Lũy Đá cổ — di tích quốc gia.
Tổng quan
Trên những sườn đồi giáp ranh giữa Hà Tĩnh và vùng Quảng Bình cũ, một tuyến lũy xếp bằng đá từ thời Trịnh – Nguyễn phân tranh vẫn còn dấu vết. Lũy Đá ấy là di tích quốc gia và là điểm nhận diện của xã Kỳ Lạc (tỉnh Hà Tĩnh) — xã miền núi ở cực nam vùng huyện Kỳ Anh cũ.
Xã gộp xã Kỳ Lạc với xã Lâm Hợp (bản thân Lâm Hợp là hợp nhất năm 2020 của Kỳ Lâm và Kỳ Hợp); trụ sở đặt tại trụ sở UBND xã Lâm Hợp cũ. Diện tích 169,13 km², dân số 12.865 người — ít nhất trong sáu xã thuộc vùng Kỳ Anh cũ — mật độ khoảng 76 người/km². Phần lớn diện tích là đồi núi và rừng.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Kỳ Lạc. Tên này có từ năm 1954, khi xã Vọng Sơn — một trong 15 xã của huyện Kỳ Anh sau 1945 — được chia thành bốn xã Kỳ Lạc, Kỳ Lâm, Kỳ Sơn, Kỳ Thượng. Năm 2025, đất của bốn xã ấy được gom lại thành hai xã: Kỳ Lạc (gồm cả Kỳ Lâm qua xã Lâm Hợp) và Kỳ Thượng (gồm Kỳ Sơn).
Hán Việt: Âm kỳ có nhiều chữ Hán, trong đó 奇 (lạ, khác thường), 期 (thời hạn), 旗 (cờ)…; âm lạc có 樂 (vui), 洛 (tên một con sông ở Trung Quốc), 落 (rơi, rụng)… theo từ điển wiki.ngonngu. Chưa có văn bản ghi chữ Hán của tên xã nên không xác định được chữ nào.
Tên Lâm Hợp: ghép chữ cuối của Kỳ Lâm và Kỳ Hợp khi hai xã nhập lại ngày 1/1/2020 — một trong số ít tên xã vùng Kỳ Anh không mang tiền tố "Kỳ". Ở vùng Cẩm Xuyên cũ có xã Cẩm Lạc; hai tên dễ nhầm.
Địa lý
Theo mô tả địa giới sau sắp xếp: phía bắc là xã Kỳ Văn, xã Kỳ Hoa và phường Sông Trí; phía tây là xã Kỳ Thượng; phía nam và đông nam là địa giới tỉnh Quảng Trị (vùng Quảng Bình cũ, huyện Tuyên Hóa trước đây).
Địa hình đồi núi thấp và trung bình thuộc các nhánh phía bắc dãy Hoành Sơn — dãy núi mà điểm cao nhất ở phía nam huyện Kỳ Anh cũ đạt khoảng 1.044 m, chạy ra biển tại Đèo Ngang và từ lâu là ranh giới tự nhiên giữa Hà Tĩnh với Quảng Bình. Thung lũng hẹp dọc các khe suối là nơi tập trung ruộng và dân cư. Rừng trồng (chủ yếu keo) và rừng tự nhiên chiếm diện tích lớn. Vùng thượng Kỳ Anh, trong đó có Kỳ Lạc và Kỳ Lâm cũ, từng chịu thiệt hại nặng trong các trận lũ lớn.
Lịch sử
Thời Trịnh – Nguyễn phân tranh (thế kỷ XVII–XVIII), vùng giáp ranh này là tiền tuyến phía nam của Đàng Ngoài. Theo báo Hà Tĩnh, Lũy Đá được nhà Trịnh xây dựng, tu bổ làm phòng tuyến chống quân Nguyễn từ Đàng Trong; hệ thống lũy kéo dài qua các xã Kỳ Lạc, Kỳ Lâm, Kỳ Hoa tới giáp Quảng Bình.
- 1954 — xã Vọng Sơn tách thành Kỳ Lạc, Kỳ Lâm, Kỳ Sơn, Kỳ Thượng.
- 1986 — lập xã Kỳ Hợp từ một phần các xã Kỳ Tân, Kỳ Lâm và Kỳ Tây.
- 15/7/2016 — địa phương đón bằng xếp hạng di tích lịch sử quốc gia cho Lũy Đá.
- 1/1/2020 — Kỳ Lâm và Kỳ Hợp nhập thành xã Lâm Hợp .
- 1/7/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ hai xã Lâm Hợp và Kỳ Lạc thành xã Kỳ Lạc.
Theo Wikipedia: ngày 23/2/1977 hai xã Kỳ Sơn và Kỳ Lâm được hợp nhất thành xã Vọng Sơn (dùng lại tên xã cũ), đến ngày 8/10/1980 lại chia thành Kỳ Sơn và Kỳ Lâm. Xã Kỳ Hợp lập ngày 8/9/1986 gồm 230 ha của Kỳ Tân, 1.566 ha của Kỳ Lâm và 1.379 ha của Kỳ Tây, tổng cộng 3.175 ha với 1.287 nhân khẩu. Khi lập xã Lâm Hợp năm 2020, Kỳ Lâm có 36,32 km² với 4.905 người, Kỳ Hợp có 25,33 km² với 2.302 người.
Dân cư – xã hội
12.865 người sống rải rác theo các thung lũng và trục đường; mật độ thấp nhất vùng Kỳ Anh cũ. Cư dân chủ yếu là người Kinh, theo tín ngưỡng thờ tổ tiên và thần làng. Là xã miền núi, Kỳ Lạc được hưởng các chương trình hỗ trợ hạ tầng như nhà văn hóa cộng đồng kết hợp tránh bão lũ đã được xây dựng tại xã. Trường học, trạm y tế của hai xã cũ được giữ để phục vụ người dân ở xa trung tâm.
Trên địa bàn có trường THPT Kỳ Lâm (đặt ở Lâm Hợp cũ), TH&THCS Kỳ Lạc và THCS Lâm Hợp.
Kinh tế
Kinh tế dựa vào rừng và chăn nuôi: trồng keo, bảo vệ rừng, trồng cây ăn quả trên đồi; ruộng lúa nhỏ ở thung lũng. Báo Hà Tĩnh ghi nhận Kỳ Lâm (nay thuộc xã) có lợi thế đất đai, thủy lợi và phát triển chăn nuôi lợn liên kết. Trên đất Lâm Hợp cũ có quy hoạch một cụm công nghiệp đa ngành hơn 30 ha.
Văn hóa – di tích
Lũy Đá cổ — di tích lịch sử cấp quốc gia, dấu tích quân sự thời Trịnh – Nguyễn, là di tích tiêu biểu của xã.
Các làng còn giữ đền thờ thần làng và nhà thờ họ. Văn hóa vùng thượng Kỳ Anh mang nét làng trung du: lễ tế đầu năm, các sinh hoạt gắn với mùa vụ trên ruộng thung lũng.
Hành chính
Địa chỉ mới: [thôn], xã Kỳ Lạc, tỉnh Hà Tĩnh. Người dân Kỳ Lạc và Lâm Hợp cũ làm thủ tục tại UBND xã, đặt ở trụ sở xã Lâm Hợp cũ.
Bản đồ Xã Kỳ Lạc
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Kỳ Lạc được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Kỳ Lạc | Huyện Kỳ Anh | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Lâm Hợp | Huyện Kỳ Anh | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Kỳ Lạc gồm những xã cũ nào?
Hai xã Kỳ Lạc và Lâm Hợp của huyện Kỳ Anh cũ; Lâm Hợp lập năm 2020 từ Kỳ Lâm và Kỳ Hợp.
Tên Kỳ Lạc có nghĩa là gì?
Kỳ là tiền tố theo tên huyện Kỳ Anh; âm lạc có nhiều chữ Hán (樂 – vui, 洛 – tên sông, 落 – rơi…), chưa có văn bản chữ Hán của tên xã. Tên có từ năm 1954, tách từ xã Vọng Sơn.
Lũy Đá cổ ở Kỳ Lạc là gì?
Hệ thống lũy đá do nhà Trịnh xây dựng, tu bổ thời Trịnh – Nguyễn phân tranh để chống quân Nguyễn; là di tích lịch sử cấp quốc gia (đón bằng năm 2016).
Diện tích, dân số xã Kỳ Lạc?
169,13 km², 12.865 người, mật độ khoảng 76 người/km².
Cùng Huyện Kỳ Anh trước đây
- Phường Hải Ninh 20.399
- Phường Sông Trí 37.314
- Xã Kỳ Anh 32.689
- Xã Kỳ Hoa 16.045
- Xã Kỳ Khang 23.771
- Xã Kỳ Thượng 15.822
- Xã Kỳ Văn 17.700
- Xã Kỳ Xuân 23.574
← Toàn bộ 69 xã, phường của Hà Tĩnh Tra tên xã cũ → mới