Xã Kỳ Anh

Tổng quan

Cái tên Kỳ Anh từng thuộc về một huyện, rồi một thị trấn, rồi một thị xã; từ ngày 1/7/2025 nó trở thành tên của một xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh. Xã Kỳ Anh gộp thị trấn Kỳ Đồng — huyện lỵ của huyện Kỳ Anh trong giai đoạn cuối — với ba xã Kỳ Giang, Kỳ Tiến, Kỳ Phú; trụ sở đặt tại trụ sở UBND huyện Kỳ Anh cũ.

Xã rộng 64,74 km², dân số 32.689 người — đông nhất trong sáu xã thuộc vùng huyện Kỳ Anh cũ — mật độ khoảng 505 người/km². Địa bàn trải từ đồng bằng có các cơ quan của huyện cũ ra tới bờ biển Kỳ Phú. Cần phân biệt xã này với vùng thị xã Kỳ Anh cũ (lập năm 2015, nay chủ yếu thuộc các phường Sông Trí, Hải Ninh, Hoành Sơn, Vũng Áng và xã Kỳ Hoa).

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới mang tên huyện Kỳ Anh — đơn vị hành chính tồn tại từ thời Nguyễn đến 30/6/2025. Không đơn vị nào trong bốn đơn vị hợp thành mang tên này; xã đặt trụ sở tại trụ sở huyện Kỳ Anh cũ.

Lịch sử tên: trước thời Nguyễn, vùng đất này cùng Cẩm Xuyên thuộc huyện Kỳ Hoa, phủ Hà Hoa. Từ năm 1954, hầu hết các xã trong huyện đặt tên bắt đầu bằng "Kỳ" (Kỳ Giang, Kỳ Tiến, Kỳ Phú…).

Hán Việt: Âm kỳ có nhiều chữ Hán, trong đó 奇 (lạ, khác thường), 期 (thời hạn), 旗 (cờ)…; âm anh có 英 (cánh hoa; người tài giỏi), 嬰 (trẻ nhỏ)… theo từ điển wiki.ngonngu. Chưa tìm được nguồn ghi chữ Hán của tên huyện nên không xác định được chữ nào.

Tên các đơn vị cũ: Kỳ Đồng lập năm 1986; Kỳ Giang vốn là xã Cấp Tân đổi tên năm 1954; Kỳ Tiến và Kỳ Phú tách ra năm 1954 từ các xã Kỳ Nam và Thành Kỳ. Tên Kỳ Anh hiện là duy nhất ở cấp xã trong cả nước.

Năm đổi tên: hai bài Wikipedia ghi khác nhau. Bài huyện Kỳ Anh ghi năm 1836 vua Minh Mạng chia Kỳ Hoa thành hai huyện Kỳ Anh và Cẩm Xuyên. Bài huyện Cẩm Xuyên ghi chi tiết hơn: năm 1837 Kỳ Hoa tách thành hai huyện Kỳ Hoa và Hoa Xuyên; năm 1841, vì kỵ húy, Kỳ Hoa đổi thành Kỳ Anh và Hoa Xuyên đổi thành Cẩm Xuyên, cùng năm phủ Hà Hoa đổi thành phủ Hà Thanh.

Địa lý

Xã nằm ở trung tâm vùng huyện Kỳ Anh cũ, mặt đông hướng ra Biển Đông. Theo mô tả địa giới sau sắp xếp, phía bắc và tây là xã Kỳ Xuân, phía nam là xã Kỳ Văn và xã Kỳ Khang.

Địa hình là đồng bằng ven biển hẹp, xen gò đồi thấp; ven biển là dải cát và rừng phi lao. Bờ biển của huyện Kỳ Anh cũ dài khoảng 24 km, đi qua ba xã Kỳ Xuân, Kỳ Phú và Kỳ Khang cũ — trong đó Kỳ Phú nay thuộc xã Kỳ Anh. Tuyến kênh nhà Lê cổ đi qua vùng đồng bằng ven biển Kỳ Anh, trong đó có đoạn qua xã Kỳ Khang lân cận. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, chịu bão và gió Tây Nam khô nóng như cả dải ven biển nam Hà Tĩnh.

Lịch sử

Thời Hậu Lê, đất này thuộc huyện Kỳ Hoa, phủ Hà Hoa, xứ Nghệ An. Thời Minh Mạng, huyện Kỳ Hoa tách thành hai huyện Kỳ Anh và Cẩm Xuyên, thuộc tỉnh Hà Tĩnh. Sau năm 1945 huyện có 15 xã; năm 1954 chia tách thành nhiều xã mang tiền tố "Kỳ": xã Kỳ Nam tách thành Kỳ Bắc, Kỳ Phong, Kỳ Tiến; xã Thành Kỳ tách thành Kỳ Khang, Kỳ Phú; xã Cấp Tân đổi tên Kỳ Giang.

• 1986 — lập xã Kỳ Đồng từ đất của các xã Kỳ Khang, Kỳ Phú và Kỳ Giang.
• 2015 — Nghị quyết 903/NQ-UBTVQH13 lập thị xã Kỳ Anh từ thị trấn Kỳ Anh và 11 xã phía nam; huyện Kỳ Anh còn 21 xã.
• 1/1/2025 — lập thị trấn Kỳ Đồng trên toàn bộ xã Kỳ Đồng, làm huyện lỵ huyện Kỳ Anh.
• 1/7/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 sắp xếp thị trấn Kỳ Đồng và các xã Kỳ Giang, Kỳ Tiến, Kỳ Phú thành xã Kỳ Anh.

Theo Wikipedia, xã Kỳ Đồng lập ngày 8/9/1986 (Quyết định 105-HĐBT) trên 100 ha của Kỳ Khang, 476 ha của Kỳ Phú và 120 ha của Kỳ Giang, tổng cộng 669 ha với 3.318 nhân khẩu. Trước đó, năm 1977, xóm Tân Bình của xã Kỳ Giang được sáp nhập vào xã Kỳ Phú. Trên địa bàn có các trường THCS Kỳ Tiến và Kỳ Phú.

Dân cư – xã hội

32.689 người sống trên 64,74 km². Khu vực thị trấn Kỳ Đồng cũ tập trung cơ quan, trường học, cơ sở y tế của huyện cũ; các thôn Kỳ Giang, Kỳ Tiến làm nông; các thôn ven biển Kỳ Phú gắn với nghề biển. Cư dân là người Kinh. Theo số liệu 2015 của huyện Kỳ Anh, khoảng 9,7% dân số huyện theo Công giáo; phần còn lại theo tín ngưỡng thờ tổ tiên, thần làng.

Kinh tế

Vùng huyện lỵ cũ có thương mại – dịch vụ, chợ và các cơ sở tiểu thủ công nghiệp. Nông nghiệp với lúa, rau màu, chăn nuôi vẫn là sinh kế của phần đông dân cư Kỳ Giang, Kỳ Tiến. Ven biển Kỳ Phú có đánh bắt gần bờ và dịch vụ tắm biển mùa hè. Khu kinh tế Vũng Áng ở vùng thị xã Kỳ Anh cũ phía nam là nơi tạo việc làm công nghiệp gần nhất cho lao động trong vùng.

Văn hóa – lễ hội

Nét văn hóa đặc sắc được ghi nhận là lễ hội thi nấu cơm ở làng Long Trì (Phú Long, Kỳ Phú cũ) — một trong hai nơi của huyện Kỳ Anh giữ tục thi nấu cơm, cùng làng Tuần Tượng (Kỳ Bắc cũ, nay thuộc xã Kỳ Xuân). Các làng còn đền thờ thành hoàng, nhà thờ họ và lễ tế theo lệ làng.

Vùng này nằm trên dải ven biển có kênh nhà Lê, tuyến đường thủy được khơi thông từ thời Lê Đại Hành để vận chuyển quân lương vào phía nam.

Giao thông

Quốc lộ 1 chạy qua vùng huyện Kỳ Anh cũ theo hướng bắc – nam, nối lên Cẩm Xuyên và xuống khu kinh tế Vũng Áng, Đèo Ngang; đoạn cao tốc Hàm Nghi – Vũng Áng được xây dựng qua vùng này. Từ trung tâm xã có đường ra biển Kỳ Phú.

Hành chính

Địa chỉ mới: [thôn/tổ dân phố], xã Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh. Lưu ý không nhầm với địa chỉ cũ "thị xã Kỳ Anh" hay "huyện Kỳ Anh" — cả hai cấp đó đều đã thôi tồn tại. Người dân Kỳ Đồng, Kỳ Giang, Kỳ Tiến, Kỳ Phú cũ làm thủ tục tại UBND xã, đặt ở trụ sở huyện Kỳ Anh cũ.

Bản đồ Xã Kỳ Anh

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Kỳ Anh được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Kỳ Anh trước đây

• Phường Hải Ninh 20.399
• Phường Sông Trí 37.314
• Xã Kỳ Hoa 16.045
• Xã Kỳ Khang 23.771
• Xã Kỳ Lạc 12.865
• Xã Kỳ Thượng 15.822
• Xã Kỳ Văn 17.700
• Xã Kỳ Xuân 23.574