Lộc Hà là xã ven biển thuộc tỉnh Hà Tĩnh, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn Lộc Hà và ba xã Bình An, Thịnh Lộc, Thạch Kim — vùng trung tâm của huyện Lộc Hà (2007–2024). Diện tích 35,63 km², dân số 40.979 người.
Tổng quan
Xã Lộc Hà nằm sát biển ở phía đông bắc tỉnh Hà Tĩnh. Trụ sở xã đặt tại trụ sở cũ của UBND huyện Lộc Hà — nơi từng là huyện lỵ từ khi huyện Lộc Hà được lập năm 2007 cho tới khi huyện này nhập vào Thạch Hà ngày 1/1/2025.
Xã rộng 35,63 km², có 40.979 người — đông dân nhất trong tám xã thuộc vùng huyện Thạch Hà cũ; mật độ khoảng 1.150 người/km². Bốn đơn vị hợp thành là thị trấn Lộc Hà, các xã Bình An, Thịnh Lộc và Thạch Kim.
Trên địa bàn có chùa Chân Tiên trên núi Tiên Am (Thịnh Lộc cũ), di tích quốc gia từ năm 1992, cùng hội cờ người Thịnh Lộc đầu xuân; ở vùng biển Lộc Hà có tượng đài Mai Hắc Đế.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên kế thừa thị trấn Lộc Hà và huyện Lộc Hà. Báo Hà Tĩnh khi giới thiệu tên các xã mới xếp Lộc Hà vào nhóm đơn vị ở vùng trung tâm huyện được đặt theo tên huyện cũ, để giữ lại một cái tên gắn với chặng phát triển của địa phương.
Một tên ghép, không phải tên làng cổ. “Lộc Hà” ra đời năm 2007, khi Chính phủ ban hành Nghị định 20/2007/NĐ-CP lập huyện mới từ bảy xã của huyện Can Lộc và sáu xã của huyện Thạch Hà. Theo Wikipedia tiếng Việt, tên huyện mới lấy chữ Lộc của Can Lộc ghép với chữ Hà của Thạch Hà — nói lên đúng nguồn gốc hai nửa đất của huyện.
Phân tích Hán Việt. Chữ Lộc thường được hiểu là 祿 — phúc lộc, bổng lộc, sự thịnh vượng. Chữ Hà là 河 — sông, như trong tên Thạch Hà 石河. Vì tên là một phép ghép hai tên huyện, nghĩa của nó nằm ở nguồn gốc ấy chứ không ở nghĩa mặt chữ của tổ hợp “Lộc Hà”.
Tên các đơn vị cũ. Thịnh Lộc là xã gốc Can Lộc, Thạch Kim là xã gốc Thạch Hà. Bình An là tên đặt năm 2019 khi nhập hai xã An Lộc và Bình Lộc. Thị trấn Lộc Hà trước năm 2020 là xã Thạch Bằng.
Trùng tên: trong danh mục cấp xã hiện hành không có đơn vị nào khác tên Lộc Hà. Cần phân biệt xã Lộc Hà với huyện Lộc Hà đã giải thể — văn bản trước 2025 nhắc “Lộc Hà” thường là nói cả huyện, rộng gần 117 km².
Địa lý
Xã giáp biển ở phía đông. Theo Wikipedia tiếng Việt, phía bắc là xã Cổ Đạm (vùng Nghi Xuân cũ), phía tây là xã Hồng Lộc, phía nam là xã Mai Phụ và xã Thạch Khê.
Theo tài liệu về huyện Lộc Hà cũ, địa hình khá bằng, thấp dần về phía biển, có những đồi thấp nổi lên giữa đồng: Bằng Sơn (khoảng 230 m) ở vùng Thạch Bằng – Thạch Mỹ và Tiên Am (khoảng 100 m) ở Thịnh Lộc.
Bãi biển Cửa Sót được tài liệu huyện cũ kể trong các điểm tham quan. Cửa Sót — tên cũ là cửa Nam Giới, Nam Giới hải môn — là nơi nước sông Nghèn – Hà Hoàng, sông Cày và sông Rào Cái ra biển. Khí hậu nhiệt đới gió mùa của Bắc Trung Bộ.
Lịch sử
Địa bàn xã thuộc hai nửa có lịch sử khác nhau. Thạch Kim và Thạch Bằng là đất huyện Thạch Hà; Thịnh Lộc, An Lộc, Bình Lộc là đất huyện Can Lộc. Hai nửa này được đặt chung vào một huyện từ năm 2007.
- 7/2/2007 — Nghị định 20/2007/NĐ-CP lập huyện Lộc Hà gồm 13 xã: bảy xã của Can Lộc (Ích Hậu, Hồng Lộc, Phù Lưu, Bình Lộc, Tân Lộc, An Lộc, Thịnh Lộc) và sáu xã của Thạch Hà (Thạch Kim, Thạch Bằng, Thạch Châu, Mai Phụ, Hộ Độ, Thạch Mỹ). Huyện lỵ đặt tại xã Thạch Bằng.
- 1/1/2020 — theo Nghị quyết 819/NQ-UBTVQH14, xã Thạch Bằng chuyển thành thị trấn Lộc Hà (khoảng 9,39 km², 9.624 người); hai xã An Lộc và Bình Lộc nhập thành xã Bình An.
- 1/1/2025 — Nghị quyết 1283/NQ-UBTVQH15 chuyển xã Hộ Độ về thành phố Hà Tĩnh, nhập toàn bộ phần còn lại của huyện Lộc Hà vào huyện Thạch Hà; huyện Lộc Hà giải thể.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ thị trấn Lộc Hà, xã Bình An, xã Thịnh Lộc và xã Thạch Kim thành xã Lộc Hà, có hiệu lực từ 1/7/2025, cùng lúc chính quyền địa phương hai cấp đi vào hoạt động.
Vùng biển trước Cửa Sót gắn với một sự kiện lớn thời Lê sơ: danh tướng Lê Khôi mất năm 1446 ở chân núi Long Ngâm, cửa biển Nam Giới, trên đường đánh Chiêm Thành trở về. Người dân hai vùng Lộc Hà và Thạch Hà giữ lệ giỗ ông ngày 3 tháng 5 âm lịch.
Dân cư và xã hội
Với 40.979 người, Lộc Hà là xã đông dân nhất vùng Thạch Hà cũ; mật độ khoảng 1.150 người/km², cao hơn hẳn các xã vùng đồi phía tây như Toàn Lưu hay Thạch Xuân. Cuối năm 2023, toàn huyện Lộc Hà cũ có 105.581 người trên 116,97 km²; xã Lộc Hà hôm nay chiếm khoảng hai phần năm dân số đó.
Khu trung tâm thị trấn cũ là nơi đặt các cơ quan, trường học của huyện Lộc Hà trước đây. Ở cấp huyện Thạch Hà, tài liệu ghi khoảng 12% dân số theo Công giáo (số liệu năm 2011); còn lại chủ yếu theo tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, thành hoàng và Phật giáo.
Kinh tế
Tài liệu về huyện Thạch Hà ghi nông nghiệp (lúa, mía, lạc, khoai lang, chăn nuôi) và thủy sản (cá, tôm, muối) là các ngành chính của vùng; Lộc Hà là xã giáp biển nên mang cả hai mảng này. Một bài báo về cảng Cửa Sót được Wikipedia dẫn làm nguồn, cho thấy hoạt động tàu thuyền ở cửa biển này.
Thương mại – dịch vụ tập trung quanh khu trung tâm thị trấn cũ. Bờ biển Lộc Hà có tượng đài Mai Hắc Đế (Mai Thúc Loan).
Văn hóa và di tích
- Chùa Chân Tiên — trên núi Tiên Am (Wikipedia ghi Tiên An), xã Thịnh Lộc cũ; dựng từ thời Trần, được công nhận di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia năm 1992. Lễ hội chùa tổ chức ngày 3 tháng 3 âm lịch.
- Hội cờ người Thịnh Lộc — tổ chức đầu xuân.
- Chùa Kim Dung — trên núi Bằng Sơn, giữa hai xã cũ Thạch Bằng và Thạch Mỹ.
- Lễ hội đền Lê Khôi ở Thạch Kim — ngày 2–4 tháng 5 âm lịch theo tài liệu huyện Thạch Hà; Wikipedia về Lê Khôi ghi người dân Lộc Hà và Thạch Hà giỗ ông ngày 3 tháng 5 âm lịch. Đền Chiêu Trưng thờ ông nằm ở xã Thạch Bàn cũ.
Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh — được UNESCO ghi danh năm 2014 — là di sản chung của cả vùng.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: “…, xã Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh” — bỏ cấp huyện. Giấy tờ cũ có thể ghi “thị trấn Lộc Hà, huyện Lộc Hà”, “xã Thạch Kim, huyện Lộc Hà” hay (nửa đầu 2025) “…, huyện Thạch Hà”; các địa chỉ đó nay đều thuộc xã Lộc Hà. Thủ tục hành chính làm tại trụ sở UBND xã (trụ sở cũ của UBND huyện Lộc Hà).
Nhân vật
Theo một truyền thuyết được Wikipedia ghi lại, mẹ của Mai Thúc Loan (Mai Hắc Đế) là người làng Mai Phụ (nay thuộc xã Mai Phụ, giáp phía nam). Bờ biển Lộc Hà có tượng Hoàng đế Mai Thúc Loan. Nơi sinh của ông được sử sách ghi ở vùng Nam Đàn, Nghệ An.
Bản đồ Xã Lộc Hà
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Lộc Hà được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Thạch Kim | Huyện Thạch Hà | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Thịnh Lộc | Huyện Thạch Hà | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Bình An | Huyện Thạch Hà | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Thị trấn Lộc Hà | Huyện Thạch Hà | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Lộc Hà gồm những đơn vị cũ nào?
Thị trấn Lộc Hà và ba xã Bình An, Thịnh Lộc, Thạch Kim (đều thuộc huyện Thạch Hà từ 1/1/2025, trước đó thuộc huyện Lộc Hà), theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15, hiệu lực 1/7/2025.
Tên Lộc Hà có nghĩa là gì?
Là tên ghép năm 2007: chữ Lộc (祿) của huyện Can Lộc và chữ Hà (河) của huyện Thạch Hà, vì huyện Lộc Hà được lập từ đất của hai huyện này.
Trụ sở xã Lộc Hà ở đâu?
Tại trụ sở cũ của UBND huyện Lộc Hà, ở khu trung tâm thị trấn Lộc Hà cũ.
Xã Lộc Hà rộng và đông dân thế nào?
Diện tích 35,63 km², dân số 40.979 người, mật độ khoảng 1.150 người/km².
Cửa Sót còn có tên gì?
Cửa Sót còn được gọi là cửa Nam Giới, Nam Giới hải môn; là nơi sông Nghèn – Hà Hoàng, sông Cày, sông Rào Cái ra biển. Danh tướng Lê Khôi mất năm 1446 ở chân núi Long Ngâm, cửa biển Nam Giới.
Cùng Huyện Thạch Hà trước đây
- Xã Đông Kinh 20.986
- Xã Hồng Lộc 17.042
- Xã Mai Phụ 29.828
- Xã Thạch Hà 31.220
- Xã Thạch Xuân 16.015
- Xã Toàn Lưu 18.784
- Xã Việt Xuyên 16.986
← Toàn bộ 69 xã, phường của Hà Tĩnh Tra tên xã cũ → mới