Xã Sơn Hồng

Tổng quan

Xã Sơn Hồng nằm ở góc tây bắc vùng Hương Sơn cũ của tỉnh Hà Tĩnh: phía bắc là đất Nghệ An, phía tây là biên giới với Lào. Xã được lập từ hai xã Sơn Lĩnh và Sơn Hồng; trụ sở đặt tại trụ sở UBND xã Sơn Lĩnh cũ.

Diện tích 209,04 km² nhưng chỉ có 8.409 người, mật độ khoảng 40 người/km². Tính theo số liệu sắp xếp năm 2025, trong 69 đơn vị cấp xã của Hà Tĩnh đây là xã thưa dân thứ tư, sau Sơn Kim 2, Sơn Kim 1 và Vũ Quang.

Trên địa bàn Sơn Lĩnh cũ có khe Sinh và thác Xai Phố — hai điểm tắm suối, thác được Báo Hà Tĩnh nêu trong định hướng phát triển du lịch của Hương Sơn.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Sơn Hồng — một trong hai xã hợp thành. Theo Wikipedia, xã Sơn Hồng được thành lập ngày 13/1/1969, trực thuộc huyện Hương Sơn; như vậy đây là một tên xã tương đối mới so với các địa danh có từ thời phong kiến của huyện. Tên Sơn Lĩnh từ 1/7/2025 thôi là tên đơn vị hành chính.

Chữ Sơn: chữ 山 (sơn, núi) đứng đầu tên phần lớn các xã cũ của huyện Hương Sơn — Sơn Lĩnh, Sơn Tây, Sơn Tiến, Sơn Giang, Sơn Kim… — tức là chữ lấy từ tên huyện.

Chữ Hồng: từ điển wiki.ngonngu ghi âm hồng ứng với nhiều chữ Hán, trong đó có 紅 (màu đỏ) và 洪 (lớn; nước lũ). Chưa tìm thấy văn bản nào cho biết tên xã lập năm 1969 dùng chữ nào và vì sao chọn tên này, nên khóa Hán Việt để trống và bài không giải nghĩa cả tên.

Tên Sơn Lĩnh: cũng mang chữ Sơn ở đầu; danh mục xã của huyện giai đoạn 1976–1991 đã có tên này. Chưa tìm thấy văn bản giải thích chữ Lĩnh.

Trùng tên: trong danh mục 3.321 đơn vị cấp xã sau 1/7/2025, Sơn Hồng chỉ có ở Hà Tĩnh. Cùng vùng Hương Sơn cũ còn xã Sơn Tiến, xã Sơn Tây, xã Sơn Giang — tên gần giống nhau, cần ghi đúng.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp tỉnh Nghệ An ở phía bắc, nước Lào ở phía tây, xã Sơn Kim 1 và xã Sơn Tây ở phía nam, xã Sơn Giang ở phía đông.

Wikipedia mô tả huyện Hương Sơn cũ là vùng trung du và miền núi phía tây bắc Hà Tĩnh, có khoảng 63 km đường biên giới với Lào ở phía tây; ngọn núi cao nhất là Bà Mụ (1.357 m) trên biên giới Việt – Lào. Báo Hà Tĩnh kể các ngọn núi Bà Mụ, Giăng Màn, Thiên Nhẫn, Mồng Gà dọc dải Trường Sơn của huyện, và dòng Ngàn Phố chảy qua.

Sông Ngàn Phố chảy từ Hương Sơn xuống, gặp sông Ngàn Sâu ở bến Tam Soa (Linh Cảm, Đức Thọ) để thành sông La. Báo Hà Tĩnh (1/2025) cho biết tỉnh đề xuất một khu bảo tồn đa dạng sinh học đầu nguồn sông Ngàn Phố.

Lịch sử

Vùng đất thuộc huyện Hương Sơn — tên huyện có từ năm 1469 dưới thời Lê Thánh Tông, khi huyện thuộc phủ Đức Quang, xứ Nghệ An. Năm 1831, khi lập tỉnh Hà Tĩnh, Hương Sơn thuộc phủ Đức Thọ và gồm tám tổng; năm 1931 bỏ cấp phủ, huyện trực thuộc tỉnh.

• 13/1/1969 — thành lập xã Sơn Hồng trực thuộc huyện Hương Sơn.
• 1976–1991 — Hương Sơn thuộc tỉnh Nghệ Tĩnh; danh mục 31 xã của huyện thời kỳ này có Sơn Lĩnh và Sơn Hồng.
• 1991 — tái lập tỉnh Hà Tĩnh, huyện trở về Hà Tĩnh.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ diện tích, dân số của xã Sơn Lĩnh và xã Sơn Hồng thành xã Sơn Hồng, hiệu lực 1/7/2025, cùng ngày cấp huyện chấm dứt hoạt động.

Dân cư – xã hội

Dân số 8.409 người trên 209,04 km² — mật độ khoảng 40 người/km², chưa bằng một phần hai mươi mật độ của xã Hương Sơn (khoảng 965 người/km²) ở trung tâm huyện cũ. Để so sánh quy mô, Wikipedia ghi toàn huyện Hương Sơn có 143.713 người vào cuối năm 2022; Sơn Hồng chiếm khoảng 6% số dân đó nhưng gần một phần năm diện tích huyện (1.096,80 km²).

Vùng Hương Sơn có truyền thống hiếu học: Báo Hà Tĩnh (2024) dẫn thống kê hơn 200 người con của huyện là giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ đang làm việc trong và ngoài nước.

Kinh tế

Chưa có số liệu kinh tế công bố riêng cho xã. Ở quy mô huyện cũ, Wikipedia ghi nông nghiệp gồm chăn nuôi (trâu, bò, hươu, dê, gà), trồng lúa và cây có múi; lâm nghiệp và chế biến gỗ là ngành quan trọng; buôn bán qua biên giới đi qua cửa khẩu Cầu Treo. Báo Hà Tĩnh nêu các sản vật của Hương Sơn là chè, cam bù, nhung hươu, mật ong.

Về du lịch, Báo Hà Tĩnh (1/2025) đưa khe Sinh và thác Xai Phố của xã Sơn Lĩnh cũ vào danh sách điểm tắm suối, thác của Hương Sơn, cùng đề xuất tuyến du lịch đường sông gắn với khu bảo tồn đầu nguồn Ngàn Phố. Cả vùng Hương Sơn đón hơn 100 nghìn lượt khách năm 2024, gấp 5 lần năm 2022.

Văn hóa

Chưa tìm thấy nguồn công bố di tích được xếp hạng trên địa bàn xã. Toàn huyện Hương Sơn cũ có 53 di tích được xếp hạng (11 cấp quốc gia, 42 cấp tỉnh), tiêu biểu là quần thể di tích Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác ở các xã Hương Sơn và Sơn Giang.

Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh — loại hình dân ca chung của Nghệ An và Hà Tĩnh — được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại ngày 27/11/2014.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi theo hai cấp: “thôn …, xã Sơn Hồng, tỉnh Hà Tĩnh”. Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại trụ sở xã Sơn Lĩnh cũ. Thủ tục hành chính làm tại bộ phận một cửa của xã hoặc qua cổng dịch vụ công trực tuyến.

Bản đồ Xã Sơn Hồng

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Sơn Hồng được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Hương Sơn trước đây

• Xã Hương Sơn 31.486
• Xã Kim Hoa 19.114
• Xã Sơn Giang 18.962
• Xã Sơn Kim 1 5.782
• Xã Sơn Kim 2 5.123
• Xã Sơn Tây 14.755
• Xã Sơn Tiến 20.935
• Xã Tứ Mỹ 20.069