Tứ Mỹ là xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Châu Bình, Tân Mỹ Hà và Mỹ Long của huyện Hương Sơn cũ. Diện tích 38,68 km², dân số 20.069 người; tên xã lấy từ đình Tứ Mỹ — di tích cách mạng của huyện.
Tổng quan
Xã Tứ Mỹ ở phía đông vùng Hương Sơn cũ, giáp đất Đức Thọ, thuộc tỉnh Hà Tĩnh và mang một cái tên không trùng với xã cũ nào trong số các đơn vị hợp thành. Xã được lập từ ba xã Châu Bình, Tân Mỹ Hà và Mỹ Long — mà chính ba xã này cũng chỉ mới ra đời qua hai đợt sáp nhập năm 2020 và 2025 từ bảy xã nhỏ: Sơn Châu, Sơn Bình, Sơn Tân, Sơn Mỹ, Sơn Hà, Sơn Long, Sơn Trà. Trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND xã Mỹ Long cũ.
Diện tích 38,68 km², dân số 20.069 người, mật độ khoảng 519 người/km² — dày dân thứ hai vùng Hương Sơn cũ, sau xã Hương Sơn.
Vùng này giữ nhiều dấu tích của đời sống hành chính – văn hóa xưa của Hương Sơn: đình Tứ Mỹ, đền Trúc, khu huyện lỵ Nầm cũ và chợ Choi, còn gọi là chợ Bò.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: tên xã được lấy từ đình Tứ Mỹ. Theo bài tổng hợp về tên gọi xã mới của tỉnh, một số địa phương chọn tên nơi thành lập chi bộ Đảng đầu tiên, và xã Tứ Mỹ (Hương Sơn) là ví dụ được nêu: đình Tứ Mỹ là nơi thành lập Đảng bộ huyện Hương Sơn, gắn với phong trào cách mạng 1930–1931. Phó Bí thư thường trực xã, ông Nguyễn Tuấn Anh, trả lời báo Người Đưa Tin: đình từng là nơi hội họp, đấu tranh và thành lập chi bộ Đảng đầu tiên của huyện.
Phân tích Hán Việt: Tứ Mỹ viết là 四美. 四 (tứ) là bốn; 美 (mỹ) là đẹp, tốt. Cả tên nghĩa là “bốn điều đẹp”.
Cách giải thích dân gian: người cao tuổi trong vùng gắn “bốn vẻ đẹp” với bốn hình thế đất: sọ voi, yên ngựa, hang khái, đầu rồng. Đây là lời truyền miệng do báo chí ghi lại, chưa có văn bản cổ xác nhận.
Chữ Mỹ của các xã cũ: tên mới còn nối với hai trong ba xã hợp thành — Tân Mỹ Hà và Mỹ Long — Tân Mỹ Hà (2020) ghép từ Sơn Tân, Sơn Mỹ, Sơn Hà nên chữ Mỹ lấy từ xã Sơn Mỹ; Mỹ Long (2025) lập từ Sơn Long và Sơn Trà, chữ Mỹ trong tên này chưa thấy văn bản giải thích; Châu Bình (2025) ghép từ Sơn Châu và Sơn Bình.
Trùng tên: từ điển địa danh còn ghi một xã Tứ Mỹ cũ ở huyện Tam Nông (Phú Thọ); sau sắp xếp 2025, trong danh mục cấp xã mới chỉ còn Tứ Mỹ của Hà Tĩnh.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp tỉnh Nghệ An ở phía bắc, xã Mai Hoa ở phía nam, xã Đức Minh và xã Đức Thọ ở phía đông, xã Sơn Tiến, xã Hương Sơn và xã Kim Hoa ở phía tây.
Xã nằm trong thung lũng sông Ngàn Phố; theo Wikipedia, Ngàn Phố từ Hương Sơn chảy xuống gặp sông Ngàn Sâu ở bến Tam Soa (Linh Cảm, Đức Thọ) để thành sông La. Theo Báo Hà Tĩnh, thung lũng Ngàn Phố được bao quanh bởi núi Mồng Gà, dãy Thiên Nhẫn và các dãy núi phía tây.
Lịch sử
Vùng đất thuộc huyện Hương Sơn từ năm 1469. Theo Báo Hà Tĩnh và các nhân chứng địa phương, huyện lỵ Nầm trong vùng từng là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của Hương Sơn; nguồn hiện có chưa cho biết rõ giai đoạn.
Đình Tứ Mỹ là nơi lập chi bộ Đảng đầu tiên của huyện, gắn với phong trào cách mạng 1930–1931 ở Hương Sơn.
- 21/11/2019 — Nghị quyết 819/NQ-UBTVQH14 (hiệu lực 1/1/2020) nhập Sơn Hà (3,50 km²), Sơn Tân (7,21 km²) và Sơn Mỹ (3,27 km²) thành xã Tân Mỹ Hà, rộng 13,98 km², 5.384 người.
- 2024 — Nghị quyết 1283/NQ-UBTVQH15 (hiệu lực đầu năm 2025) lập xã Mỹ Long từ Sơn Long và Sơn Trà (13,00 km², khoảng 5.876 người) và xã Châu Bình từ Sơn Châu và Sơn Bình (11,71 km², khoảng 7.417 người).
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 sắp xếp Châu Bình, Tân Mỹ Hà và Mỹ Long thành xã Tứ Mỹ, hiệu lực 1/7/2025.
Như vậy chỉ trong khoảng năm năm, bảy xã nhỏ của vùng đã qua hai lần hợp nhất để thành một xã.
Dân cư – xã hội
Với 20.069 người trên 38,68 km², mật độ của Tứ Mỹ khoảng 519 người/km². Các tên làng cổ như Lạc Đình vẫn được dùng; cổng làng Lạc Đình được báo chí nhắc đến khi xã bước vào thời kỳ chính quyền hai cấp.
Báo chí nhắc tới các trường mang tên Lê Hữu Trác, Hồ Tùng Mậu, Lê Bình gắn với truyền thống học hành của vùng. Nhiều người con của đất này giữ vị trí quan trọng trong bộ máy nhà nước, quân đội, khoa học (xem mục Nhân vật).
Kinh tế
Chưa có số liệu kinh tế công bố riêng cho xã. Trên địa bàn có chợ Choi (còn gọi chợ Bò), nơi trao đổi nông sản và giao lưu của cộng đồng. Ở quy mô huyện cũ, Wikipedia ghi nông nghiệp gồm chăn nuôi trâu, bò, hươu, dê, gà, trồng lúa và cây có múi. Hương Sơn cũ có hội chợ trâu bò truyền thống vào tháng Chạp âm lịch.
Các sản vật chung của Hương Sơn — nhung hươu, cam bù, chè, mật ong, kẹo cu đơ — được báo chí nêu ở mức huyện; chưa có nguồn xác định vùng trồng, nuôi riêng ở Tứ Mỹ.
Bánh đúc nóng, kẹo lạc, bún đậu là những món quen thuộc ở chợ quê trong vùng.
Văn hóa – di tích
- Đình Tứ Mỹ — nơi thành lập chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Hương Sơn; di tích cách mạng và là nguồn của tên xã.
- Đền Trúc — thờ hai dũng tướng Trần Lệ và Trần Đạt của nghĩa quân Lê Lợi; Wikipedia xếp đền Trúc trong số di tích nổi bật của huyện Hương Sơn.
- Khu huyện lỵ Nầm — theo người địa phương, từng là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của vùng Hương Sơn.
- Chợ Choi (chợ Bò) — nơi giao lưu, gặp gỡ của cộng đồng.
Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh — loại hình dân ca của cả vùng Nghệ An – Hà Tĩnh — được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại ngày 27/11/2014.
Nhân vật
Báo chí kể tên nhiều người con của vùng đất Tứ Mỹ: Lê Minh Hương — Anh hùng, Thượng tướng, nguyên Bộ trưởng Bộ Công an; Phạm Song — Giáo sư, Viện sĩ, nguyên Bộ trưởng Bộ Y tế; nhà báo, liệt sĩ Trần Kim Xuyến — nguyên Phó Nha Thông tấn Việt Nam; cùng các tên Cù Xuân Dần, Phong Lê, Lê Minh Hưng, Đoàn Minh Huấn.
Bản đồ Xã Tứ Mỹ
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Tứ Mỹ được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Châu Bình | Huyện Hương Sơn | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Mỹ Long | Huyện Hương Sơn | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Tân Mỹ Hà | Huyện Hương Sơn | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Tứ Mỹ gồm những xã cũ nào?
Ba xã Châu Bình, Tân Mỹ Hà và Mỹ Long của huyện Hương Sơn cũ (Hà Tĩnh), theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15, hiệu lực 1/7/2025.
Tên Tứ Mỹ có nghĩa là gì?
Tứ Mỹ (四美) nghĩa là “bốn điều đẹp”. Tên lấy từ đình Tứ Mỹ — nơi lập chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Hương Sơn; dân gian gắn bốn vẻ đẹp với sọ voi, yên ngựa, hang khái, đầu rồng.
Đền Trúc thờ ai?
Thờ hai dũng tướng Trần Lệ và Trần Đạt của nghĩa quân Lê Lợi.
Chợ Choi ở đâu?
Chợ Choi, còn gọi chợ Bò, nằm trong xã Tứ Mỹ (vùng Hương Sơn cũ), là nơi giao lưu, gặp gỡ của cộng đồng trong vùng.
Trụ sở xã Tứ Mỹ đặt ở đâu?
Tại trụ sở UBND xã Mỹ Long cũ.
Cùng Huyện Hương Sơn trước đây
- Xã Hương Sơn 31.486
- Xã Kim Hoa 19.114
- Xã Sơn Giang 18.962
- Xã Sơn Hồng 8.409
- Xã Sơn Kim 1 5.782
- Xã Sơn Kim 2 5.123
- Xã Sơn Tây 14.755
- Xã Sơn Tiến 20.935
← Toàn bộ 69 xã, phường của Hà Tĩnh Tra tên xã cũ → mới