Xã Đại Đồng

Tổng quan

"Ai về đồng nát cầu Nôm" – câu ca nhắc tới chợ phiên và nghề đúc đồng của làng Nôm, ngôi làng cổ nay là trung tâm văn hoá của xã Đại Đồng, phía đông bắc tỉnh Hưng Yên. Xã chiếm phần phía đông huyện Văn Lâm cũ, giáp đất Hải Dương cũ, là nơi giao nhau của làng nghề đúc đồng Lộng Thượng, nghề thu gom phế liệu, các cụm công nghiệp mới và quy hoạch cảng cạn (ICD).

Diện tích 25,68 km², dân số 32.724 người, mật độ khoảng 1.270 người/km². Trụ sở xã đặt tại thôn Đại Từ.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên xã kế thừa nguyên tên xã Đại Đồng cũ, một trong ba xã nhập trọn vào đơn vị mới (cùng Việt Hưng và Lương Tài), lại là xã có làng Nôm – nơi nổi tiếng nhất vùng.

Chữ Hán là 大 đại – lớn, to, rộng – và 同 đồng – cùng, chung, giống nhau. Từ điển nhà có mục đại đồng: tính chất lý tưởng của thế giới, trong đó không còn phân biệt quốc gia, không còn phân chia giai cấp. Gốc của khái niệm là thiên Lễ vận sách Lễ ký của Nho gia mô tả xã hội "thiên hạ vi công" – thiên hạ là của chung. Dùng làm địa danh, Đại Đồng mang ý "cùng chung một lòng, hoà hợp lớn". Tên này khác hẳn chữ đồng trong "đúc đồng" (銅, kim loại) – hai chữ chỉ trùng âm.

Vì nghĩa đẹp, Đại Đồng là tên khá phổ biến: còn có xã Đại Đồng ở Bắc Ninh, Nghệ An và Phú Thọ. Khi viết địa chỉ cần ghi kèm "tỉnh Hưng Yên".

Tên xã cũ Lương Tài trùng với tên một huyện của Bắc Ninh – dấu vết lịch sử: khi lập huyện Văn Lâm (1890) và giải thể huyện Cẩm Lương (1891), một số tổng thuộc huyện Lương Tài, Siêu Loại của Bắc Ninh được đưa về Văn Lâm, Mỹ Hào.

Địa lý

Đại Đồng nằm phía đông xã Lạc Đạo, phía bắc vùng Mỹ Hào cũ (phường Mỹ Hào); phía đông và bắc là đất Cẩm Giàng (Hải Dương cũ, nay thuộc Hải Phòng) và Thuận Thành (Bắc Ninh) – theo vị trí huyện Văn Lâm cũ. Địa hình đồng bằng bằng phẳng, thoải dần từ tây bắc xuống đông nam, cao trung bình 3–4 m; mạng kênh mương thuộc hệ thống Bắc Hưng Hải. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa mưa tháng 5–10.

Lịch sử

Làng Nôm và vùng Thuận An xưa

Đất Văn Lâm thời Lê thuộc phủ Thuận An, trấn Kinh Bắc. Làng Nôm là làng buôn bán sầm uất với chợ phiên Nôm họp ngày 1, 4, 6, 9 âm lịch – cùng chợ Đậu, chợ Keo tạo thành mạng chợ phiên của vùng. Bia ở chùa Nôm cho biết chùa được dựng lại thời Chính Hòa (1680) và tu sửa nhiều lần đến thời Tây Sơn, thời Nguyễn. Theo tài liệu huyện, từ thế kỷ XVII–XVIII một bộ phận dân vùng Cầu Nôm mang nghề đúc đi nơi khác, trong đó có phường đúc Ngũ Xã ở Hà Nội.

Văn Lâm hiện đại

Huyện Văn Lâm được lập năm 1890, nhập tỉnh Hưng Yên năm 1891; thời Hải Hưng thuộc huyện Mỹ Văn; tái lập năm 1999. Đại Đồng, Việt Hưng, Lương Tài là các xã phía đông huyện, được công nhận nông thôn mới nâng cao.

Sắp xếp năm 2025

Theo Nghị quyết 1666/NQ-UBTVQH15, xã Đại Đồng mới gồm toàn bộ xã Việt Hưng, Lương Tài, Đại Đồng và phần còn lại của xã Đình Dù, xã Lạc Đạo (phần kia của Đình Dù sang Như Quỳnh, của Lạc Đạo sang xã Lạc Đạo mới).

Dân cư – xã hội

Dân số 32.724 người, sống trong các làng cổ như Nôm, Lộng Thượng, Đại Từ, Văn Ổ, Xuân Phao và các khu dân cư mới quanh cụm công nghiệp. Cơ cấu nghề đa dạng: thợ đúc, thợ xây (tài liệu huyện ghi Việt Hưng có nghề thợ xây dựng, nề), người buôn phế liệu, công nhân và nông dân. Tục thờ thành hoàng và lễ hội làng giữ nếp vùng Kinh Bắc cũ.

Kinh tế

Các ngành nghề được tài liệu huyện Văn Lâm ghi tên trên địa bàn xã mới:

• Đúc đồng Lộng Thượng (Đại Đồng cũ), có cụm công nghiệp làng nghề riêng – kế thừa truyền thống đúc của vùng Cầu Nôm.
• Thu gom, kinh doanh phế liệu ở Văn Ổ, Xuân Phao.
• Thợ xây dựng, nề ở Việt Hưng.
• Giò chả, thực phẩm ở vùng Đình Dù cũ.

Công nghiệp có cụm công nghiệp Đại Đồng, quy hoạch cụm Lương Tài; theo kế hoạch huyện cũ, ga Lạc Đạo sẽ dời về khu vực cảng cạn ICD ở Đại Đồng. Nông nghiệp lúa, rau màu vẫn còn ở vùng ruộng phía đông.

Văn hóa – di tích

• Chùa Nôm (Linh Thông cổ tự) – giữ hơn 100 pho tượng cổ bằng đất (Tam thế, A Di Đà, Bát bộ Kim Cương, Thập bát La hán…) và tòa tượng đồng "Cửu Long Phật đản" quý hiếm.
• Cầu Nôm – cầu đá cổ, được tài liệu huyện mô tả là một trong những cầu đá cổ nhất châu thổ sông Hồng; cùng cổng làng, chợ Nôm, đình Tam Giang (kiến trúc đá thời Lê) tạo thành quần thể làng Nôm.
• Làng cổ còn giữ nhà cổ, dải ao giữa làng, cây đa – cảnh quan làng Bắc Bộ xưa được tài liệu huyện mô tả kỹ.

Giao thông

Đường tỉnh 380 từ Cầu Gáy (Đại Đồng) đi Dân Tiến; đường tỉnh 385 (Như Quỳnh – Lương Tài) kết thúc ở Lương Tài; đường tỉnh 387 từ Lương Tài đi Bãi Sậy (Ân Thi cũ). Tuyến đường gom phía nam đường sắt Hà Nội – Hải Phòng từ Như Quỳnh đến Lương Tài được xây dựng giai đoạn 2023–2025.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, xã Đại Đồng, tỉnh Hưng Yên". Cư dân xã Đình Dù, Lạc Đạo cũ cần xác định thôn mình chuyển về xã nào.

Bản đồ Xã Đại Đồng

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Đại Đồng được lập từ 5 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1666/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Văn Lâm trước đây

• Xã Lạc Đạo 42.213
• Xã Như Quỳnh 77.703