Tuấn Sơn là xã thuộc tỉnh Lạng Sơn, ở cực nam vùng Hữu Lũng cũ giáp tỉnh Bắc Ninh; xã được lập ngày 16/6/2025 theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Hòa Thắng, Minh Hòa và Minh Sơn, mang lại tên một xã từng tồn tại ở Hữu Lũng giai đoạn 1948–1953. Diện tích 111,21 km², dân số 20.611 người.
Tổng quan
Xã Tuấn Sơn là xã đông dân thứ hai trong tám xã của vùng Hữu Lũng cũ (sau xã Hữu Lũng), với 20.611 người trên 111,21 km², mật độ khoảng 185 người/km². Xã nằm ở đầu phía nam của tỉnh Lạng Sơn, giáp tỉnh Bắc Ninh (vùng Bắc Giang cũ) ở ba phía.
Xã gộp ba xã cũ Minh Sơn, Minh Hòa và Hòa Thắng; trụ sở đặt tại trụ sở cũ của xã Minh Hòa. Tuấn Sơn là tên không trùng với xã cũ nào trước năm 2025, nhưng không phải tên mới: đó là tên một xã của huyện Hữu Lũng cuối thập niên 1940. Trên địa bàn có chùa Cã (Minh Sơn cũ), đền Suối Ngang và đền Voi Xô (Hòa Thắng cũ).
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: theo lịch sử hành chính huyện Hữu Lũng, ngay sau Cách mạng Tháng Tám huyện có 15 xã, trong đó có xã Chiêu Tuấn; cuối năm 1948 huyện gộp còn chín xã, đứng đầu danh sách là xã Tuấn Sơn; tháng 11/1953 huyện chia lại thành 24 xã và tên Tuấn Sơn biến mất, nhường chỗ cho các xã mới như Minh Sơn, Minh Hòa, Hòa Thắng. Năm 2025, khi ba xã này nhập lại, tên Tuấn Sơn được dùng trở lại. Các nguồn đã tra không ghi xã Tuấn Sơn năm 1948 bao gồm chính xác những vùng nào, cũng không có văn bản giải thích lý do chọn lại tên này — nên chỉ có thể ghi nhận sự trùng tên với xã thời 1948–1953.
Phân tích Hán Việt: Sơn là 山 — núi. Âm Tuấn có các chữ thường gặp: 俊 (tài giỏi, đẹp đẽ — như “tuấn tú”, “anh tuấn”), 峻 (cao, dốc — như “hiểm tuấn”), 雋 (xuất sắc). Theo mặt chữ, 俊山 là “núi đẹp”, 峻山 là “núi cao”. Không có văn bản chữ Hán của xã, nên bài này không chọn một chữ.
Tên các xã cũ: Minh Sơn (明山 — núi sáng), Minh Hòa (明和 — sáng sủa, hòa thuận), Hòa Thắng (和勝). Chữ “Minh” của hai xã Minh Sơn, Minh Hòa cùng với Minh Tiến (nay thuộc Vân Nham) là một nhóm tên xuất hiện cùng đợt chia xã năm 1953.
Cả nước chỉ có một xã Tuấn Sơn.
Địa lý
Phía bắc xã là xã Hữu Lũng (trung tâm huyện cũ); phía đông là Tân Thành và tỉnh Bắc Ninh; phía tây là Vân Nham và tỉnh Bắc Ninh; phía nam giáp Bắc Ninh.
Tài liệu tỉnh ghi nơi thấp nhất Lạng Sơn (khoảng 20 m) nằm ở phía nam xã Hữu Lũng, xã giáp phía bắc Tuấn Sơn. Địa hình chủ yếu là đồi núi đất thấp và thung lũng ruộng; sông Thương sau khi hợp lưu với sông Trung ở Hồ Sơn chảy về phía Bắc Giang cũ. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mưa 1.500–2.000 mm/năm, độ ẩm khoảng 83%.
Lịch sử
- Thời Lê – Nguyễn — đất thuộc huyện Hữu Lũng, phủ Lạng Giang (trấn Kinh Bắc, sau là tỉnh Bắc Ninh rồi Bắc Giang).
- Sau 1945 — huyện Hữu Lũng (tỉnh Bắc Giang) có 15 xã, trong đó có Chiêu Tuấn.
- Cuối 1948 — gộp còn 9 xã, có xã Tuấn Sơn.
- 11/1953 — chia thành 24 xã, có Minh Sơn, Minh Hòa, Hòa Thắng.
- 1956 — Hữu Lũng chuyển về tỉnh Lạng Sơn.
- 1975–1978 — thuộc tỉnh Cao Lạng, rồi trở lại Lạng Sơn.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ Minh Sơn, Minh Hòa và Hòa Thắng thành xã Tuấn Sơn; từ 1/7/2025 huyện Hữu Lũng kết thúc hoạt động.
Trong kháng chiến chống Pháp, Hữu Lũng là căn cứ, hậu phương; trong chiến tranh bảo vệ biên giới năm 1979, nhiều người con của vùng đã hy sinh.
Dân cư – xã hội
Xã có 20.611 người. Theo số liệu năm 2000 của huyện Hữu Lũng, vùng thấp có mật độ 200–300 người/km², vùng đồi núi chỉ 40–60 người/km²; Tuấn Sơn với mật độ khoảng 185 người/km² gần với nhóm vùng thấp. Vùng Hữu Lũng có hơn 10 dân tộc; số liệu chung của vùng: Kinh khoảng 48%, Nùng khoảng 40%, Tày khoảng 8%.
Ba xã cũ đều có trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trạm y tế, nay do xã Tuấn Sơn quản lý.
Kinh tế
Nông nghiệp là chính: lúa nước ở thung lũng, cây màu, cây ăn quả — vùng Hữu Lũng cùng Chi Lăng là vùng sản xuất na tập trung của Lạng Sơn (trên 4.000 ha toàn tỉnh, khoảng 1.000 ha theo VietGAP, GlobalGAP); trồng rừng sản xuất trên đồi núi đất và chăn nuôi. Theo tài liệu huyện cũ, cát, sỏi phân bố ở các xã ven quốc lộ 1 là nguồn nguyên liệu vật liệu xây dựng của vùng.
Văn hóa
Các cơ sở tín ngưỡng được nêu trong danh sách di tích tiêu biểu của vùng Hữu Lũng:
- Chùa Cã — Minh Sơn cũ.
- Đền Suối Ngang — Hòa Thắng cũ; có hội đền riêng.
- Đền Voi Xô — Hòa Thắng cũ.
Các nguồn đã tra chưa mô tả niên đại hay đối tượng thờ của từng nơi. Đời sống văn hóa Nùng – Tày – Kinh có hát sli, lượn, Then, múa Chầu; các lễ hội đầu xuân lớn gần nhất là Chợ hội Mẹt – đình Bơi ở xã Hữu Lũng và lễ hội đền Bắc Lệ ở Tân Thành.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Tuấn Sơn, tỉnh Lạng Sơn. Người dân ba xã cũ Minh Sơn, Minh Hòa, Hòa Thắng làm thủ tục tại UBND xã Tuấn Sơn, đặt ở trụ sở cũ của xã Minh Hòa. Tên “Tuấn Sơn” không có trong giấy tờ trước 2025 của người dân ba xã này, nên khi đối chiếu hồ sơ cũ cần ghi kèm tên xã cũ.
Bản đồ Xã Tuấn Sơn
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Tuấn Sơn được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Hòa Thắng | Huyện Hữu Lũng | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
| Xã Minh Hòa | Huyện Hữu Lũng | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
| Xã Minh Sơn | Huyện Hữu Lũng | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Tuấn Sơn gồm những xã cũ nào?
Ba xã Minh Sơn, Minh Hòa và Hòa Thắng của huyện Hữu Lũng cũ, theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15.
Tên Tuấn Sơn từ đâu ra?
Không trùng tên xã cũ nào trước 2025, nhưng Tuấn Sơn từng là tên một trong chín xã của huyện Hữu Lũng từ cuối năm 1948 đến khi chia xã tháng 11/1953.
Tên Tuấn Sơn có nghĩa là gì?
Sơn (山) là núi; Tuấn có thể là 俊 (tài giỏi, đẹp) hoặc 峻 (cao) — nghĩa “núi đẹp” hoặc “núi cao”. Chưa có văn bản chữ Hán của xã để khẳng định.
Trụ sở UBND xã Tuấn Sơn ở đâu?
Tại trụ sở cũ của xã Minh Hòa.
Diện tích, dân số xã Tuấn Sơn?
111,21 km² và 20.611 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Hữu Lũng trước đây
- Xã Cai Kinh 12.027
- Xã Hữu Liên 8.754
- Xã Hữu Lũng 30.848
- Xã Tân Thành 20.474
- Xã Thiện Tân 14.827
- Xã Vân Nham 19.497
- Xã Yên Bình 14.813
← Toàn bộ 65 xã, phường của Lạng Sơn Tra tên xã cũ → mới