Hữu Liên là xã thuộc tỉnh Lạng Sơn, nằm giữa vùng núi đá vôi phía bắc Hữu Lũng cũ và trùng phần lớn với Khu bảo tồn thiên nhiên Hữu Liên; xã được lập ngày 16/6/2025 theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Hữu Liên và Yên Thịnh. Diện tích 122,56 km², dân số 8.754 người.
Tổng quan
Xã Hữu Liên là xã ít dân nhất trong tám xã thuộc vùng Hữu Lũng cũ của tỉnh Lạng Sơn: 8.754 người trên 122,56 km², mật độ khoảng 71 người/km². Lý do nằm ở địa hình: phần lớn đất xã là núi đá vôi thuộc Khu bảo tồn thiên nhiên Hữu Liên — khu rừng đặc dụng bảo tồn hệ sinh thái núi đá vôi vùng Đông Bắc, với hơn 770 loài thực vật và hơn 400 loài động vật đã ghi nhận.
Xã gộp hai xã cũ Hữu Liên và Yên Thịnh; trụ sở đặt tại trụ sở cũ của xã Yên Thịnh. Hữu Liên cũ được UBND tỉnh công nhận là làng du lịch cộng đồng; Yên Thịnh cũ có lễ hội Trò Ngô và từng là một phần vùng núi “Tam Yên” — căn cứ của nghĩa quân Hoàng Đình Kinh cuối thế kỷ XIX.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Hữu Liên cũ dù trụ sở đặt ở Yên Thịnh. Văn bản sắp xếp không ghi lý do; tên Hữu Liên đồng thời là tên khu bảo tồn thiên nhiên (lập từ năm 1986 với tên “Khu rừng cấm Hữu Liên”) và điểm du lịch cộng đồng.
Phân tích Hán Việt: âm Hữu thường gặp trong địa danh dưới hai chữ: 有 (có) và 右 (bên phải). Âm Liên có thể là 連 (nối liền) hoặc 蓮 (hoa sen). Đọc theo mặt chữ, 有連 là “có sự gắn kết”, 有蓮 là “có sen”. Không có văn bản chữ Hán nào của xã trong các nguồn đã tra, nên không thể chọn giữa các khả năng. Xã chỉ thuộc huyện Hữu Lũng từ năm 1989.
Yên Thịnh — tên xã cũ — rõ nghĩa hơn: Yên là 安 (yên ổn), Thịnh là 盛 (thịnh vượng): “yên ổn và thịnh vượng”. Yên Thịnh cùng Yên Vượng, Yên Sơn hợp thành vùng mà sách sử gọi là núi Tam Yên (“ba Yên”).
Cả nước chỉ có một xã Hữu Liên.
Địa lý
Xã nằm ở phía bắc vùng Hữu Lũng cũ. Phía bắc là vùng Bắc Sơn – Văn Quan cũ (Hưng Vũ, Tri Lễ), phía đông là Vạn Linh (Chi Lăng cũ), phía nam là Cai Kinh, phía tây là Yên Bình.
Khu bảo tồn thiên nhiên Hữu Liên rộng khoảng 8.293 ha (sau quy hoạch lại năm 2007, giảm từ 10.640 ha ban đầu), trải trên toàn bộ xã Hữu Liên cũ, một phần Yên Thịnh, Hòa Bình (Hữu Lũng), Hữu Lễ (Văn Quan) và Vạn Linh (Chi Lăng). Địa hình chủ yếu là núi đá vôi, độ cao trung bình khoảng 300 m, điểm cao nhất là đỉnh Kheng (639 m); có đủ các dạng karst như suối ngầm, suối cụt, hang động. Đã ghi nhận 776 loài thực vật (30 loài trong Sách đỏ Việt Nam) và 409 loài động vật, trong đó có hươu xạ, voọc đen má trắng, vượn đen đông bắc, báo gấm, rắn hổ chúa, rùa hộp ba vạch.
Lịch sử
- 1884–1888 — vùng núi Tam Yên (Yên Vượng, Yên Sơn, Yên Thịnh) là căn cứ của nghĩa quân Hoàng Đình Kinh (Cai Kinh), phối hợp với các cánh quân khác, trong đó có nghĩa quân Hoàng Hoa Thám.
- 1986 — Quyết định 194/CT của Hội đồng Bộ trưởng xác lập “Khu rừng cấm Hữu Liên”, 10.640 ha; năm 1989 tỉnh lập Ban quản lý.
- 11/9/1989 — xã Hữu Liên được chuyển từ huyện Chi Lăng về huyện Hữu Lũng.
- 2006–2010 — lập Ban quản lý rừng đặc dụng Hữu Liên (2006), quy hoạch lại còn 8.293,4 ha (Quyết định 1833/QĐ-UBND, 2007), quy định chức năng nhiệm vụ Ban quản lý (2010).
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ Yên Thịnh và Hữu Liên thành xã Hữu Liên; từ 1/7/2025 huyện Hữu Lũng kết thúc hoạt động.
Dân cư – xã hội
8.754 người sống trong các thung lũng giữa núi đá — nơi có đất ruộng và nguồn nước. Vùng Hữu Lũng có hơn 10 dân tộc, đông nhất là Kinh, Nùng, Tày; thôn bản ở Hữu Liên nằm rải trong các thung lũng, cách xa trục quốc lộ 1.
Vì phần lớn đất xã nằm trong rừng đặc dụng, sinh kế của người dân gắn với việc bảo vệ rừng; du lịch cộng đồng là hướng được chọn để có thêm thu nhập mà không phải khai thác rừng.
Kinh tế
Nông nghiệp trong thung lũng (lúa, ngô, cây ăn quả), chăn nuôi và lâm nghiệp là nền chính. Hướng mới là du lịch cộng đồng: Hữu Liên được UBND tỉnh công nhận là làng du lịch cộng đồng; khách đến để đi bộ rừng, xem suối, hang động núi đá vôi và nghỉ tại nhà dân. Lễ hội Trò Ngô ở Yên Thịnh thu hút khách du lịch tâm linh mỗi năm.
Văn hóa
Lễ hội Trò Ngô (Yên Thịnh cũ) là lễ hội được cổng thông tin vùng Hữu Lũng nêu riêng vì thu hút du khách; trong danh sách các hội đền của huyện cũ, Trò Ngô được ghi gắn với Yên Thịnh. Ký ức về nghĩa quân Cai Kinh ở vùng Tam Yên là một phần lịch sử địa phương được nhắc tới trong sách báo về Hữu Lũng.
Văn hóa Nùng – Tày thể hiện qua hát sli, lượn, Then, múa Chầu và nhà sàn. Cảnh quan karst của khu bảo tồn — suối ngầm, hang động, rừng trên núi đá — là di sản thiên nhiên gắn với tên xã.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Hữu Liên, tỉnh Lạng Sơn. Người dân hai xã cũ Hữu Liên và Yên Thịnh làm thủ tục tại UBND xã Hữu Liên, đặt ở trụ sở cũ của xã Yên Thịnh.
Bản đồ Xã Hữu Liên
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Hữu Liên được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Yên Thịnh | Huyện Hữu Lũng | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
| Xã Hữu Liên | Huyện Hữu Lũng | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Hữu Liên mới gồm những xã cũ nào?
Hai xã Hữu Liên và Yên Thịnh của huyện Hữu Lũng cũ, theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15.
Tên Hữu Liên có nghĩa là gì?
Tên được giữ từ xã Hữu Liên cũ. Theo mặt chữ có thể là 有連 (có sự gắn kết) hoặc 有蓮 (có sen); chưa có văn bản chữ Hán của xã nên chưa khẳng định được.
Khu bảo tồn thiên nhiên Hữu Liên rộng bao nhiêu?
Khoảng 8.293 ha sau quy hoạch năm 2007 (ban đầu 10.640 ha năm 1986), bảo tồn hệ sinh thái núi đá vôi; điểm cao nhất là Kheng, 639 m.
Hữu Liên từng thuộc huyện nào?
Trước ngày 11/9/1989, xã Hữu Liên thuộc huyện Chi Lăng; sau đó thuộc huyện Hữu Lũng cho tới năm 2025.
Diện tích, dân số xã Hữu Liên?
122,56 km² và 8.754 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Hữu Lũng trước đây
- Xã Cai Kinh 12.027
- Xã Hữu Lũng 30.848
- Xã Tân Thành 20.474
- Xã Thiện Tân 14.827
- Xã Tuấn Sơn 20.611
- Xã Vân Nham 19.497
- Xã Yên Bình 14.813
← Toàn bộ 65 xã, phường của Lạng Sơn Tra tên xã cũ → mới