Xã Vạn Linh

Tổng quan

Cứ năm ngày một lần, vào các ngày âm lịch có đuôi 2 và 7, người dân các xã “phía trên đèo Bén” lại về chợ phiên Vạn Linh ở thôn Phố Mới. Phiên chợ ấy là hình ảnh quen thuộc nhất của xã Vạn Linh, tỉnh Lạng Sơn — xã được lập từ ngày 1/7/2025 bằng cách hợp nhất ba xã Vạn Linh, Y Tịch và Hòa Bình ở phía tây vùng huyện Chi Lăng cũ.

Xã rộng 126,54 km², dân số 14.197 người — đông thứ hai trong sáu xã thuộc vùng Chi Lăng cũ, chỉ sau xã Chi Lăng; mật độ khoảng 112 người/km². Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại trụ sở cũ của xã Vạn Linh. Ngoài chợ phiên, xã có vùng na Y Tịch rộng hơn 500 ha, nghề làm cao khô ở khu Phố Mới – Phố Cũ và quýt ở Mỏ Cấy; “cao khô Vạn Linh” và “gà vàng Vạn Linh” có tên trong danh mục đặc sản của tỉnh.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Vạn Linh cũ, nơi đặt trụ sở và có chợ phiên. Vạn Linh là tên xã có từ trước năm 1964, khi còn thuộc huyện Bằng Mạc; trong Quyết định 177-CP ngày 16/12/1964, Vạn Linh đứng đầu danh sách tám xã của huyện Bằng Mạc chuyển sang lập huyện Chi Lăng.

Phân tích âm: chưa tìm được văn bản ghi chữ Hán của tên xã, nên bài chỉ nêu các chữ từ điển ghi cho từng âm. Âm vạn ứng với 萬 (mười nghìn, muôn) và dạng giản thể 万…; âm linh ứng với nhiều chữ như 靈 (thiêng liêng, linh hồn), 齡 (tuổi), 鈴 (chuông), 零 (số không, lẻ). Không có căn cứ để chọn chữ nào cho tên xã, nên nghĩa của tên được ghi là chưa xác định.

Tên các xã cũ: Hòa Bình trùng với từ “hòa bình” (yên ổn, không chiến tranh) trong tiếng Việt; Y Tịch chưa có nguồn ghi chữ Hán hay giải thích nghĩa. Cả ba tên Vạn Linh, Y Tịch, Hòa Bình đều có trong danh sách tám xã Bằng Mạc năm 1964.

Trùng tên: chỉ có một xã Vạn Linh trong cả nước; không nhầm với các địa danh Vĩnh Linh (Quảng Trị) hay Vạn Ninh (Khánh Hòa).

Địa lý

Xã nằm ở phía tây vùng Chi Lăng cũ, trong vùng các xã mà báo chí gọi là “phía trên đèo Bén”. Theo bản đồ sau sắp xếp, phía bắc giáp xã Tri Lễ và xã Bằng Mạc; phía đông giáp xã Chi Lăng; phía nam giáp xã Tân Thành; phía tây giáp xã Hữu Liên và xã Cai Kinh thuộc vùng Hữu Lũng cũ.

Huyện Chi Lăng cũ có địa hình bị chia cắt bởi nhiều đồi núi, sông suối, dốc dần từ đông bắc xuống tây nam. Thung lũng Chi Lăng ở phía đông có dãy núi đá Cai Kinh làm vách phía tây. Vùng Chi Lăng nằm ở chỗ chuyển tiếp giữa tiểu vùng khí hậu ẩm, mưa nhiều ở phía tây và tiểu vùng lạnh, mưa ít ở phía đông; nhiệt độ trung bình năm khoảng 22,7 °C, lượng mưa khoảng 1.379 mm.

Lịch sử

• Sau năm 1945 — Vạn Linh, Y Tịch và Hòa Bình thuộc huyện Bằng Mạc, một trong mười huyện của tỉnh Lạng Sơn.
• 16/12/1964 — Quyết định 177-CP của Hội đồng Chính phủ hợp nhất tám xã của huyện Bằng Mạc (Vạn Linh, Y Tịch, Bằng Mạc, Bằng Hữu, Hòa Bình, Thượng Cường, Gia Lộc, Hữu Liên) với huyện Ôn Châu thành huyện Chi Lăng.
• 1975–1978 — huyện thuộc tỉnh Cao Lạng, sau đó trở lại tỉnh Lạng Sơn.
• 11/9/1989 — xã Hữu Liên chuyển sang huyện Hữu Lũng.
• 2015 — xã Vạn Linh cũ đạt chuẩn nông thôn mới.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ ba xã Hòa Bình, Y Tịch và Vạn Linh thành xã Vạn Linh mới, hoạt động từ 1/7/2025.

Trong tám xã Bằng Mạc chuyển sang Chi Lăng năm 1964, ba xã nay thuộc xã Vạn Linh, bốn xã thuộc xã Bằng Mạc.

Dân cư – xã hội

14.197 người sống trong các thôn của ba xã cũ; năm 2019 riêng xã Vạn Linh cũ có 13 thôn, trong đó có Phố Mới, Phố Cũ, Mỏ Cấy. Theo báo Pháp luật, người họp chợ phiên Vạn Linh chủ yếu là người Tày và Nùng.

Chợ phiên vừa là nơi mua bán vừa là nơi gặp gỡ: người đi chợ mang thịt lợn, rau xanh, cá, bánh khảo tự làm, bày trên bạt, bao tải chứ không có sạp cao hay tủ kính; có cả hàng ăn sáng. Phiên chợ ngày 27 Tết được xem là nét văn hóa đặc sắc gắn với cộng đồng người Tày, Nùng.

Kinh tế

Na: xã Y Tịch cũ có hơn 500 ha na (số liệu 2024) — cùng với xã Chi Lăng cũ là hai địa bàn trồng na được báo chí nêu tên trong vùng na lớn nhất tỉnh. Na Chi Lăng có chứng nhận OCOP 4 sao, một phần sản xuất theo VietGAP, GlobalGAP.

Cao khô và quýt: nghề làm cao khô tập trung ở Phố Mới và Phố Cũ; “cao khô Vạn Linh” là một trong các nhãn hiệu sản phẩm của huyện Chi Lăng cũ. Thôn Mỏ Cấy trồng quýt. Thuốc lá, lạc và nhiều cây ăn quả khác được trồng ở hầu hết các thôn của xã Vạn Linh cũ.

Thương mại: chợ Vạn Linh là chợ của các xã phía trên đèo Bén; dọc đường tỉnh 238A qua thôn Phố Cũ có cửa hàng xăng dầu.

Văn hóa

Chợ phiên Vạn Linh họp các ngày 2, 7, 12, 17, 22, 27 âm lịch; theo báo Pháp luật, đây là chợ duy nhất họp năm ngày một phiên, phục vụ các xã phía trên đèo Bén, và là nơi còn giữ nếp chợ phiên của vùng núi đá Chi Lăng.

Lễ hội Lồng Tồng (xuống đồng) là lễ hội tiêu biểu của người Tày – Nùng Lạng Sơn: toàn tỉnh có khoảng hơn 200 lễ hội Lồng Tồng quy mô một thôn, một xã hay vài xã. Chưa tìm được nguồn về di tích được xếp hạng riêng trên địa bàn ba xã cũ, nên bài viết không nêu tên đình, đền.

Giao thông

Trục chính của xã là đường tỉnh 238A đi qua thôn Phố Cũ. Chợ Vạn Linh ở thôn Phố Mới là điểm tụ hội của các xã phía trên đèo Bén; quốc lộ 1 và đường sắt Hà Nội – Đồng Đăng chạy qua thung lũng Chi Lăng ở xã láng giềng phía đông.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Vạn Linh, tỉnh Lạng Sơn. Người dân ba xã cũ Vạn Linh, Y Tịch, Hòa Bình làm thủ tục tại UBND xã Vạn Linh (trụ sở cũ của xã Vạn Linh).

Bản đồ Xã Vạn Linh

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Vạn Linh được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Chi Lăng trước đây

• Xã Bằng Mạc 13.647
• Xã Chi Lăng 28.192
• Xã Chiến Thắng 11.563
• Xã Nhân Lý 11.077
• Xã Quan Sơn 7.100