Xã Tân Thành

Tổng quan

Ngày 20 tháng 9 âm lịch hằng năm, lễ hội chính của đền Bắc Lệ thu hút đông đảo người dân tham dự. Đền nằm trên quả đồi giữa thôn Bắc Lệ — ngôi đền thờ Mẫu gắn với Chầu Bé, vị thánh mà người địa phương tin vốn là người Bắc Lệ. Đền nằm ở xã Tân Thành, tỉnh Lạng Sơn.

Xã mới gộp ba xã của huyện Hữu Lũng cũ: Tân Thành, Hòa Lạc và Hòa Sơn; trụ sở đặt tại trụ sở cũ của xã Hòa Sơn. Diện tích 121,93 km², dân số 20.474 người, mật độ khoảng 168 người/km². Ngoài Bắc Lệ, phần Hòa Lạc cũ còn có đền Quan Giám Sát, đền Chầu Lục và đền 94.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Tân Thành của huyện Hữu Lũng cũ, dù trụ sở đặt ở Hòa Sơn. Tên Tân Thành xuất hiện khi huyện Hữu Lũng chia chín xã thành 24 xã vào tháng 11/1953; trong khi đó Hòa Lạc là tên cổ hơn — đã có trong danh sách 15 xã của huyện sau Cách mạng Tháng Tám và vẫn giữ khi huyện gộp còn chín xã năm 1948. Văn bản sắp xếp không ghi lý do chọn tên Tân Thành; xã Tân Thành cũ là nơi có đền Bắc Lệ.

Phân tích Hán Việt: Tân là 新 — mới. Âm Thành có nhiều chữ: 成 (nên, làm xong, thành tựu), 城 (thành lũy, đô thị), 誠 (thành thật), 盛 (thịnh, cũng đọc “thạnh/thành”). Từ điển nhà có mục Tân Thành cho các đơn vị cùng tên. Không có văn bản chữ Hán của xã lập năm 1953 trong nguồn đã tra, nên chỉ ghi các khả năng: 新成 “mới lập nên” hoặc 新城 “thành mới”.

Tên các xã cũ: Hòa Lạc (和樂 — hòa thuận vui vẻ) và Hòa Sơn (和山 — núi hòa) cùng chữ “Hòa” 和; trong vùng Hữu Lũng còn Hòa Bình, Hòa Thắng cùng chữ này.

Trùng tên: Tân Thành là một trong những tên phổ biến nhất cả nước — sau sắp xếp năm 2025 còn có phường Tân Thành ở Cà Mau và TP Hồ Chí Minh, xã Tân Thành ở Đồng Tháp, Lâm Đồng, Quảng Trị, Tây Ninh, Thái Nguyên, Thanh Hóa. Ngay trong Lạng Sơn trước 2025 cũng có hai xã Tân Thành (thuộc Hữu Lũng và Bắc Sơn); xã Tân Thành của Bắc Sơn nay thuộc xã Nhất Hòa. Địa chỉ bắt buộc ghi kèm “tỉnh Lạng Sơn”.

Địa lý

Xã nằm ở phía đông nam vùng Hữu Lũng cũ. Phía bắc giáp Vạn Linh và Chi Lăng (vùng Chi Lăng cũ); phía tây giáp Tuấn Sơn, Hữu Lũng và Cai Kinh; phía đông và nam giáp tỉnh Bắc Ninh (vùng Bắc Giang cũ).

Theo tài liệu huyện cũ, vùng núi đất của Hữu Lũng thuộc các xã phía đông nam và tây nam, xen thung lũng ruộng; phía tả ngạn sông Thương có sông Hóa và nhiều suối đổ vào. Theo Wikipedia, sông Thương chảy giữa hai dãy núi — dãy Cai Kinh bên hữu, dãy Bảo Đài bên tả — trước khi vào đất Bắc Giang cũ. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình năm khoảng 22,7°C, mưa 1.500–2.000 mm/năm.

Lịch sử

• Sau 1945 — Hòa Lạc là một trong 15 xã của huyện Hữu Lũng, tỉnh Bắc Giang; cuối 1948 vẫn là một trong chín xã sau khi gộp.
• 11/1953 — huyện chia thành 24 xã, có Tân Thành, Hòa Lạc, Hòa Sơn.
• 1956 — Hữu Lũng chuyển từ Bắc Giang về Lạng Sơn.
• 1919, 1932 — hai văn bia tại đền Bắc Lệ ghi việc tu sửa đền; theo bia 1919 (năm Khải Định thứ 4), trước đó đền chỉ là một am thờ nhỏ, hay bị hỏa hoạn, rồi được nhân dân cung tiến xây thành nhà ba gian ba cung. Đền còn được sửa các năm 1933, 1940 và nhiều lần sau.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ Tân Thành, Hòa Lạc và Hòa Sơn thành xã Tân Thành; từ 1/7/2025 huyện Hữu Lũng kết thúc hoạt động.

Dân cư – xã hội

Xã có 20.474 người — đông thứ ba trong tám xã của vùng Hữu Lũng cũ. Vùng Hữu Lũng có hơn 10 dân tộc; số liệu chung của vùng (cổng thông tin xã Hữu Lũng): Kinh khoảng 48%, Nùng khoảng 40%, Tày khoảng 8%. Ba xã cũ đều có trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trạm y tế, nay do xã Tân Thành quản lý.

Kinh tế

Nông nghiệp vẫn là nền: lúa nước, cây màu, cây ăn quả (vùng Hữu Lũng – Chi Lăng là vùng trồng na tập trung của Lạng Sơn, trên 4.000 ha toàn tỉnh), trồng rừng sản xuất trên đồi và chăn nuôi. Lễ hội đền Bắc Lệ và hội chợ đầu xuân tạo thêm hoạt động buôn bán theo mùa.

Văn hóa

Đền Bắc Lệ (còn gọi đền Công Đồng Bắc Lệ) — quần thể di tích trên quả đồi giữa khu Nam thôn Bắc Lệ. Chưa xác định được niên đại khởi dựng; đền chính là dãy nhà ba gian đồng thời là ba cung (Đệ Nhất, Đệ Nhị, Đệ Tam), rộng 125 m², có cổng tam quan, gian thờ Chầu Bé Bắc Lệ phía trước và ban thờ Ngũ Hổ ngoài trời. Đền giữ 19 pho tượng, chủ yếu bằng gỗ, hai văn bia và nhiều hoành phi câu đối. Như các đền thờ Mẫu, đền thờ Công Đồng Tứ Phủ, nhưng đặc biệt coi trọng Mẫu Thượng Ngàn, Chầu Bé, Cô Bé; Wikipedia ghi thần tích Lâm Cung Thánh Mẫu (Mẫu Thượng Ngàn) có liên quan đến đền Bắc Lệ. Lễ hội chính ngày 20 tháng 9 âm lịch; đầu xuân có hội chợ Bắc Lệ ngày 15 tháng Giêng.

Ở Hòa Lạc cũ có đền Quan Giám Sát, đền Chầu Lục và đền 94, đều được nêu trong danh sách đền tiêu biểu của vùng Hữu Lũng. Đền Giám Sát cũng có tên trong danh sách các đền thờ Mẫu ở Lạng Sơn của Wikipedia.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Tân Thành, tỉnh Lạng Sơn. Người dân ba xã cũ Tân Thành, Hòa Lạc, Hòa Sơn làm thủ tục tại UBND xã Tân Thành, đặt ở trụ sở cũ của xã Hòa Sơn.

Bản đồ Xã Tân Thành

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Tân Thành được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Hữu Lũng trước đây

• Xã Cai Kinh 12.027
• Xã Hữu Liên 8.754
• Xã Hữu Lũng 30.848
• Xã Thiện Tân 14.827
• Xã Tuấn Sơn 20.611
• Xã Vân Nham 19.497
• Xã Yên Bình 14.813