Vân Nham là xã thuộc tỉnh Lạng Sơn, ở phía tây trung tâm Hữu Lũng cũ, mang tên tổng Vân Nham có từ thời Nguyễn; xã được lập ngày 16/6/2025 theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Minh Tiến, Nhật Tiến và Vân Nham. Diện tích 81,22 km², dân số 19.497 người.
Tổng quan
Trong số tên các xã mới ở vùng Hữu Lũng, Vân Nham là tên có gốc hành chính lâu đời nhất sau chính tên Hữu Lũng: năm 1839 huyện Hữu Lũng gồm bốn tổng, Vân Nham là một; trước Cách mạng Tháng Tám, châu Hữu Lũng chỉ còn hai tổng là Thuốc Sơn và Vân Nham. Tên tổng xưa sau thành tên xã, và nay là tên đơn vị mới của tỉnh Lạng Sơn.
Xã gộp ba xã cũ Minh Tiến, Nhật Tiến và Vân Nham (Vân Nham đã nhận thêm xã Đô Lương từ năm 2020); trụ sở đặt tại trụ sở cũ của xã Minh Tiến. Diện tích 81,22 km², dân số 19.497 người, mật độ khoảng 240 người/km² — đứng thứ hai về mật độ trong vùng Hữu Lũng cũ, chỉ sau xã Hữu Lũng. Đầu xuân, hội chợ Phổng ngày 20 tháng Giêng là phiên hội lớn của xã.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Vân Nham cũ — tên kế thừa từ tổng Vân Nham thời Nguyễn. Trụ sở đặt ở Minh Tiến nhưng tên lấy theo Vân Nham: lựa chọn ưu tiên tên lịch sử hơn tên xã đặt trụ sở.
Phân tích Hán Việt: Vân trong địa danh hầu như luôn là 雲 — mây. Nham là 巖 (dạng khác: 岩) — vách đá, núi đá, hang đá. 雲巖 thường được hiểu là “núi đá trong mây” hay “vách đá mây phủ”. Cần nói rõ đây là cách đọc phổ biến; chưa có bản chữ Hán của địa bạ tổng Vân Nham trong các nguồn đã tra.
Tên các xã cũ: Minh Tiến (明進 — sáng sủa, tiến lên) và Nhật Tiến (日進 — ngày càng tiến) là cặp tên cùng chữ “Tiến”. Đô Lương — tên xã cũ đã nhập vào Vân Nham năm 2020 — trùng với tên huyện Đô Lương ở Nghệ An, nên khi tra tài liệu cũ cần phân biệt.
Cả nước chỉ có một xã Vân Nham sau sắp xếp.
Địa lý
Xã nằm phía tây xã Hữu Lũng. Phía đông giáp Hữu Lũng và Tuấn Sơn, phía tây giáp Thiện Tân, phía bắc là Yên Bình và Cai Kinh, phía nam giáp tỉnh Bắc Ninh (vùng Bắc Giang cũ).
Địa hình chuyển tiếp giữa núi đá vôi phía tây bắc và đồi núi đất thấp phía nam, xen các cánh đồng thung lũng. Hệ thống sông của vùng Hữu Lũng là sông Thương cùng các nhánh sông Trung, sông Hóa. Sông Trung bắt nguồn từ vùng núi Võ Nhai, chảy qua vùng đá vôi vòng cung Bắc Sơn nên nước thường trong, rồi hợp lưu với nhánh sông Thương từ Chi Lăng ở Hồ Sơn (nay thuộc xã Hữu Lũng), ngay phía đông Vân Nham. Khí hậu nhiệt đới gió mùa: nhiệt độ trung bình năm của vùng khoảng 22,7°C, mưa tập trung từ tháng 4 đến tháng 10.
Lịch sử
- 1839 — dưới triều Minh Mạng, huyện Hữu Lũng có bốn tổng: Vân Nham, Thuốc Sơn, Hữu Thượng, Hương Vĩ.
- Trước 1945 — châu Hữu Lũng (thuộc tỉnh Bắc Giang) còn hai tổng là Thuốc Sơn và Vân Nham.
- Sau 1945 — huyện Hữu Lũng có 15 xã, trong đó có xã Vân Nham; cuối 1948 gộp còn 9 xã (Vân Nham vẫn là một); tháng 11/1953 chia thành 24 xã, trong đó có Vân Nham, Đô Lương, Minh Tiến, Nhật Tiến.
- 1956 — Hữu Lũng chuyển từ Bắc Giang về Lạng Sơn.
- 2018 — xã Vân Nham rộng 8,96 km², 4.154 người; xã Đô Lương 27,57 km², 4.511 người.
- 1/1/2020 — Nghị quyết 818/NQ-UBTVQH14 nhập Đô Lương vào Vân Nham.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 nhập Minh Tiến, Nhật Tiến và Vân Nham thành xã Vân Nham; từ 1/7/2025 huyện Hữu Lũng kết thúc hoạt động.
So với năm 2018, diện tích xã mới (81,22 km²) gấp chín lần xã Vân Nham ban đầu.
Vùng Vân Nham nằm trong không gian lịch sử chung của Hữu Lũng: cuối thế kỷ XIX là địa bàn của nghĩa quân Hoàng Đình Kinh chống Pháp; trong kháng chiến chống Pháp (1946–1954) Hữu Lũng là căn cứ, hậu phương, với các trận đánh được địa phương ghi nhớ ở Đồn Vang, Đá Bia, Rừng Cấm, Đèo Cà (vị trí cụ thể từng địa danh chưa xác định trong nguồn đã tra).
Dân cư – xã hội
Xã có 19.497 người. Vùng Hữu Lũng có hơn 10 dân tộc; theo cổng thông tin xã Hữu Lũng, người Kinh chiếm khoảng 48%, Nùng khoảng 40%, Tày khoảng 8% — tỷ lệ này cho vùng huyện cũ, chưa có số riêng cho Vân Nham. Dân cư tập trung ở các thôn đồng bằng thung lũng, gần trục đường sang xã Hữu Lũng.
Ba xã cũ đều có trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trạm y tế; nay do xã Vân Nham quản lý. Học sinh trung học phổ thông và người cần khám chữa bệnh tuyến trên thường đi về trung tâm xã Hữu Lũng ở sát bên.
Kinh tế
Nông nghiệp là nền: lúa nước trên các cánh đồng thung lũng, rau màu, cây ăn quả; vùng Hữu Lũng cùng Chi Lăng là vùng trồng na tập trung của Lạng Sơn. Trên đồi núi đất, người dân trồng rừng sản xuất và chăn nuôi.
Văn hóa
Hội chợ Phổng (Vân Nham) diễn ra ngày 20 tháng Giêng âm lịch, là một trong những hội xuân của vùng Hữu Lũng, cùng với Chợ hội Mẹt – đình Bơi ở xã Hữu Lũng và hội chợ Bắc Lệ ở Tân Thành. Đời sống văn hóa Nùng – Tày có hát sli, lượn, Then, múa Chầu.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Vân Nham, tỉnh Lạng Sơn. Người dân ba xã cũ Minh Tiến, Nhật Tiến, Vân Nham (kể cả vùng Đô Lương cũ) làm thủ tục tại UBND xã Vân Nham, đặt ở trụ sở cũ của xã Minh Tiến.
Bản đồ Xã Vân Nham
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Vân Nham được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Minh Tiến | Huyện Hữu Lũng | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
| Xã Nhật Tiến | Huyện Hữu Lũng | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
| Xã Vân Nham | Huyện Hữu Lũng | Tỉnh Lạng Sơn | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Vân Nham mới gồm những xã cũ nào?
Ba xã Minh Tiến, Nhật Tiến và Vân Nham (Vân Nham đã gồm Đô Lương từ 2020) của huyện Hữu Lũng cũ, theo Nghị quyết 1672/NQ-UBTVQH15.
Tên Vân Nham có nghĩa là gì?
Thường hiểu là 雲巖 — Vân là mây, Nham là vách đá, núi đá: “núi đá trong mây”. Tên có từ tổng Vân Nham của huyện Hữu Lũng thời Nguyễn.
Hội chợ Phổng diễn ra khi nào?
Ngày 20 tháng Giêng âm lịch hằng năm tại Vân Nham.
Trụ sở UBND xã Vân Nham ở đâu?
Tại trụ sở cũ của xã Minh Tiến.
Diện tích, dân số xã Vân Nham?
81,22 km² và 19.497 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Hữu Lũng trước đây
- Xã Cai Kinh 12.027
- Xã Hữu Liên 8.754
- Xã Hữu Lũng 30.848
- Xã Tân Thành 20.474
- Xã Thiện Tân 14.827
- Xã Tuấn Sơn 20.611
- Xã Yên Bình 14.813
← Toàn bộ 65 xã, phường của Lạng Sơn Tra tên xã cũ → mới