Xã Điền Xá

Tổng quan

Xã Điền Xá chiếm phần tây bắc vùng Tiên Yên cũ, sát ranh giới với tỉnh Lạng Sơn, thuộc Thành phố Quảng Ninh. Xã được lập ngày 1/7/2025, khi Quảng Ninh còn là tỉnh; từ 1/9/2026, theo Nghị quyết 36/2026/QH16, xã thuộc Thành phố Quảng Ninh.

Số liệu sắp xếp cho thấy một hình thái rất khác hai xã cùng vùng: diện tích lớn nhất — 240,49 km² — nhưng dân số ít nhất, 6.956 người, mật độ chỉ khoảng 29 người/km², thuộc nhóm thưa dân nhất Quảng Ninh. Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại trụ sở cũ của xã Điền Xá.

Đây là vùng đồi núi, rừng trồng và thung lũng nhỏ của đồng bào dân tộc thiểu số, đồng thời là một trong những nơi còn giữ giống gà Tiên Yên gốc ở các thôn vùng sâu của Hà Lâu cũ.

Tên gọi và ý nghĩa

Xã mới giữ tên Điền Xá của một trong hai xã nhập trọn, không dùng tên Hà Lâu hay Yên Than. Tên Điền Xá đã có trong danh sách xã của huyện Tiên Yên từ khi tỉnh Quảng Ninh được lập (1963) và được giữ đến nay; tài liệu tra được chưa cho biết tên này có từ thời phong kiến hay đặt sau Cách mạng.

Nghĩa chữ

Hai âm của tên đều là âm Hán Việt quen thuộc. Điền phổ biến nhất là 田 — ruộng, như trong “điền địa”, “điền chủ”. Xá thường là 舍 — nhà, chỗ ở, như trong “ký túc xá”, “học xá”. Ghép lại, điền xá 田舍 trong văn Hán vốn có nghĩa là nhà ở nơi đồng ruộng, xóm làng quê. Đây là cách hiểu theo chữ thông dụng; chưa tra được văn bản Hán Nôm ghi tên xã, nên chữ viết cụ thể vẫn chỉ là khả năng mạnh chứ chưa phải kết luận.

Nếu đúng là 田舍, tên gọi phản ánh một cách đặt tên quen thuộc: gọi vùng đất theo hoạt động chính của người khai phá — làm ruộng trong các thung lũng giữa núi. Điều đó cũng hợp với địa hình xã: những dải ruộng nhỏ nằm kẹp giữa đồi rừng.

Các tên cũ nhập vào

Hà Lâu và Yên Than là hai tên xã không còn trên bản đồ hành chính sau năm 2025. Chữ Yên trong Yên Than là chữ thường gặp trong địa danh vùng Tiên Yên (yên ổn); hai tên này nay chỉ còn ở tên thôn hoặc trong ký ức địa phương.

Trùng tên

Điền Xá là tên duy nhất trong danh mục xã cả nước sau ngày 1/7/2025.

Địa lý

Theo các mô tả ranh giới hiện có, phía bắc và phía tây xã giáp tỉnh Lạng Sơn (vùng Đình Lập cũ); phía đông giáp các xã Bình Liêu và Tiên Yên; phía nam giáp các xã Ba Chẽ và Hải Lạng.

Vùng Tiên Yên cũ có địa hình đồi núi xen thung lũng; dãy Cái Kỳ chạy dọc ranh giới với vùng Ba Chẽ, và Điền Xá nằm trên phần đồi núi phía tây bắc của vùng này. Đất chủ yếu là đất đồi, phù hợp trồng rừng; ruộng nước nhỏ, phân tán dọc các khe suối. Các dòng suối ở đây thuộc lưu vực đổ về sông Tiên Yên và sông Phố.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi: mùa hè nóng ẩm, mưa nhiều; mùa đông lạnh hơn vùng ven biển, nhiều sương mù sáng sớm. Mật độ dân thấp và diện tích rừng lớn khiến phần lớn đất đai của xã thuộc diện đất lâm nghiệp.

Lịch sử

Vùng đất Điền Xá – Hà Lâu – Yên Than thuộc châu Tiên Yên qua nhiều thế kỷ: châu Tân Yên thời Lê, đổi thành Tiên Yên thời Hậu Lê vì kiêng húy, thuộc phủ Hải Ninh, tỉnh Quảng Yên thời Nguyễn. Trong kháng chiến chống Pháp, Tiên Yên thuộc tỉnh Hải Ninh. Ngày 30/10/1963, Hải Ninh và khu Hồng Quảng hợp nhất thành tỉnh Quảng Ninh, Điền Xá, Hà Lâu, Yên Than là các xã của huyện Tiên Yên.

Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ xã Hà Lâu, xã Điền Xá và một phần xã Yên Than thành xã Điền Xá, hoạt động từ 1/7/2025. Phần còn lại của Yên Than nhập vào xã Tiên Yên. Cùng ngày 1/7/2025, huyện Tiên Yên kết thúc hoạt động theo Nghị quyết 203/2025/QH15. Từ 1/9/2026, xã thuộc Thành phố Quảng Ninh.

Dân cư – xã hội

Với 6.956 người trên hơn 240 km², dân cư Điền Xá sống thành các thôn nhỏ dọc thung lũng và đường liên xã, giữa là những khoảng rừng rộng. Vùng Tiên Yên cũ có 13 dân tộc, trong đó Kinh chiếm khoảng 59%, Dao khoảng 19%, Tày khoảng 14%. Số liệu dân tộc riêng của xã chưa được công bố trong các nguồn tra được; người Kinh của vùng tập trung chủ yếu ở khu trung tâm Tiên Yên và ven quốc lộ.

Người Dao giữ lễ cấp sắc và các nghi lễ vòng đời riêng; người Tày có hát then, lễ mừng cơm mới; người Sán Chỉ có hát Soóng Cọ. Do dân thưa và địa bàn rộng, trường học, trạm y tế được bố trí theo cụm thôn; nhu cầu khám chữa bệnh, học tập ở cấp cao hơn phần lớn hướng về khu trung tâm xã Tiên Yên.

Kinh tế

Kinh tế xã dựa vào lâm nghiệp và nông nghiệp đồi: trồng rừng keo, quế, khai thác lâm sản phụ; lúa và ngô ở thung lũng; chăn nuôi gia súc, gia cầm thả đồi.

Nổi bật là gà Tiên Yên. Giống gà này được chăn thả tự nhiên trên triền đồi, ăn ngô, khoai, sắn và phụ phẩm nông nghiệp, nên có tên dân gian là gà đồi; con gà có chùm lông ở cuống mỏ nên còn gọi là gà râu. Theo các tài liệu về giống, gà gốc chỉ còn ở một số thôn vùng sâu của ba xã Phong Dụ, Hà Lâu và Yên Than — trong đó Hà Lâu và một phần Yên Than nay thuộc Điền Xá. Giống đã bị lai tạp nhiều nên các mô hình trang trại chăn thả bán tự nhiên, ấp trứng bằng máy được dựng lên để giữ giống và cung cấp gà con cho các hộ.

Văn hóa

Chưa tra được tài liệu về di tích được xếp hạng riêng trên địa bàn xã. Đời sống văn hóa của xã nằm trong dòng chung của vùng Tiên Yên cũ, với ba di sản văn hóa phi vật thể quốc gia có ghi danh vùng này: hát Soóng Cọ của người Sán Chỉ, lễ cấp sắc của người Dao Thanh Y và lễ mừng cơm mới của người Tày (hai di sản sau được công nhận năm 2024).

Bản đồ Xã Điền Xá

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Điền Xá được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Tiên Yên trước đây

• Xã Ba Chẽ 17.504
• Xã Đông Ngũ 18.063
• Xã Hải Hòa 5.731
• Xã Hải Lạng 9.827
• Xã Tiên Yên 22.164