Xã Đông Trạch

Tổng quan

Đông Trạch là một xã của tỉnh Quảng Trị, nằm trên dải ven biển phía đông bắc của huyện Bố Trạch (tỉnh Quảng Bình) cũ, kẹp giữa Bắc Trạch ở phía bắc và Hoàn Lão ở phía nam. Đây là vùng hạ lưu và cửa của sông Lý Hòa, nơi tập trung các làng biển lâu đời.

Với 35,72 km² và 34.174 người, mật độ khoảng 957 người/km² — cao nhất trong bảy xã của huyện cũ. Bốn đơn vị hợp thành là Hải Phú (lập năm 2020 từ Hải Trạch và Phú Trạch), Sơn Lộc, Đức Trạch và Đồng Trạch. Theo phiếu dữ liệu của bando, trụ sở xã mới đang được cập nhật.

Các xã cùng huyện cũ: Bắc Trạch, Hoàn Lão, Bố Trạch, Phong Nha, Nam Trạch, Thượng Trạch.

Tên gọi và ý nghĩa

Một tên mới: trong bốn xã hợp thành không có xã nào tên Đông Trạch; đây là tên đặt mới năm 2025. Tên theo đúng mẫu đặt tên phương vị đã dùng cho nhiều xã Bố Trạch (Bắc Trạch, Nam Trạch, Tây Trạch, Trung Trạch, Thượng Trạch), và xã mới quả thực nằm ở dải ven biển phía đông của huyện cũ. Chưa tìm được tờ trình của tỉnh giải thích riêng lý do chọn tên này.

Phân tích Hán Việt: 東 đông là phương đông, hướng mặt trời mọc; 澤 trạch nghĩa gốc là đầm, chằm, nghĩa mở rộng là ân trạch — đồng thời là chữ cuối của tên huyện Bố Trạch, được dùng làm đuôi cho hầu hết tên xã trong huyện. Đọc theo chữ, Đông Trạch là “xã Trạch phía đông”.

Rất dễ nhầm với Đồng Trạch. Một trong bốn xã cũ hợp thành là xã Đồng Trạch (dấu huyền). Hai tên chỉ khác nhau một dấu thanh: “Đồng Trạch” là tên xã cũ đã giải thể, còn “Đông Trạch” (không dấu) là tên xã mới. Khi tra cứu giấy tờ, địa chỉ cũ ghi “xã Đồng Trạch, huyện Bố Trạch” nay tương ứng với một phần xã Đông Trạch.

Các tên cũ khác trong xã: Hải Phú là tên ghép năm 2020 từ Hải Trạch + Phú Trạch; Sơn Lộc lập năm 1986. Tên Đông Trạch hiện không trùng với xã phường nào ở tỉnh khác.

Địa lý

Theo Wikipedia, xã Đông Trạch giáp Bắc Trạch ở phía bắc, Hoàn Lão ở phía nam, Bố Trạch ở phía tây và Biển Đông ở phía đông.

Trục tự nhiên của xã là sông Lý Hòa: theo Wikipedia, sông dài khoảng 25 km, bắt nguồn từ Đông Trường Sơn, chảy theo hướng tây bắc – đông nam qua các làng Vạn Lộc, Hoàn Phúc, Hiền Sơn (Phú Trạch), Mai Hồng (Đồng Trạch), Đức Trạch, Hải Phú rồi đổ ra biển ở cửa Lý Hòa. Sông ngắn, hẹp, dốc, nước mặn nên ít dùng tưới ruộng; mùa mưa bão nước lũ từ rừng đổ về cộng với nước biển dâng dễ tràn vào làng Lý Hòa và thôn Ngoại Hòa ở sát cửa sông.

Đất đai gồm cồn cát ven biển, bãi ngang và các cánh đồng nhỏ phía trong. Xã cũ Đức Trạch chỉ rộng 2,5 km² nhưng có hơn 7.600 người (2019), mật độ hơn 3.000 người/km².

Lịch sử

Các làng biển ở cửa Lý Hòa có lịch sử lâu đời; đình Lý Hòa là di tích kiến trúc cấp quốc gia, và chùa Quan Âm Tự ở Đức Trạch được xây dựng từ năm 1843. Tư liệu địa phương về làng Vạn Lộc còn nhắc tới Kẻ Đòi — xóm hát bội nổi tiếng (thôn Đông Duyệt) — thuộc xã Phú Trạch cũ, nay thuộc Đông Trạch.

• Sau 1975 — huyện Bố Trạch (tỉnh Bình Trị Thiên) có các xã Đồng Trạch, Đức Trạch, Hải Trạch, Phú Trạch.
• 13/6/1986 — lập xã Sơn Lộc trên cơ sở thôn Cửa Lăng của xã Phú Trạch cùng xóm Đá, xóm Mít, xóm Cồn của xã Vạn Trạch.
• 30/6/1989 — trở lại tỉnh Quảng Bình.
• 1/2/2020 — Nghị quyết 862/NQ-UBTVQH14 nhập xã Hải Trạch và xã Phú Trạch thành xã Hải Phú.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 nhập Hải Phú, Sơn Lộc, Đức Trạch và Đồng Trạch thành xã Đông Trạch, tỉnh Quảng Trị; hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Dân số 34.174 người trên diện tích nhỏ, dân cư tập trung dày dọc bờ biển và hai bờ sông Lý Hòa. Theo số liệu năm 2019 trên Wikipedia, Đồng Trạch có khoảng 5.800 người trên 6,46 km², Đức Trạch khoảng 7.700 người trên 2,5 km².

Cư dân là người Kinh, phần lớn gắn với nghề biển. Các thôn của Đức Trạch cũ mang tên Thượng Đức, Đông Đức, Trung Đức, Nam Đức, Nam Trung, Đức Trung, Bầu Bàng; Đồng Trạch cũ có thôn 1 đến thôn 6 và thôn Mai Hồng.

Wikipedia nêu một số người gắn với đất Đông Trạch: ông Phan Lâm Phương (sinh năm 1949), nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình; thiếu tướng Phan Khắc Hải (sinh năm 1941), từng là Tổng biên tập báo Quân đội nhân dân.

Kinh tế

Nghề biển là trụ cột. Theo Wikipedia, ở xã cũ Đức Trạch hơn 85% dân số làm nghề đi biển, chủ yếu là câu mực khơi và mành chụp; phần còn lại làm nước mắm và buôn bán nhỏ. Đội tàu đánh bắt xa bờ của riêng Đức Trạch có hơn 265 chiếc, công suất 90 – 320 CV, hoạt động trên vùng biển từ Quảng Ninh đến Đà Nẵng.

Vùng phía trong (Đồng Trạch, Sơn Lộc) có thêm nông nghiệp trồng lúa, hoa màu, cùng thương mại ven Quốc lộ 1.

Wikipedia nhắc tới bãi tắm Ông Nga ở Đức Trạch cũ, bãi cát dài thoai thoải; cùng với khu danh thắng Đá Nhảy – Lý Hòa, đây là chất liệu cho du lịch biển.

Văn hóa

• Đình Lý Hòa — di tích kiến trúc cấp quốc gia (danh mục di tích Quảng Bình trên Wikipedia).
• Khu danh thắng Đá Nhảy – Lý Hòa — danh thắng cấp quốc gia gồm cảnh quan vùng Lý Hòa và bãi đá Đá Nhảy (phần Đá Nhảy được Wikipedia ghi thuộc xã Bắc Trạch).
• Chùa Quan Âm Tự (Đức Trạch cũ) — xây năm 1843, được UBND tỉnh công nhận di tích kiến trúc – nghệ thuật – tôn giáo.
• Kẻ Đòi — xóm hát bội cũ thuộc Phú Trạch; tiếng trống chầu tuồng của làng đi vào câu ca “Nằm đêm nghe trống Kẻ Đòi, nghe chuông Kẻ Hạc, nghe còi Kẻ Lau”.

Với một xã mà phần lớn lao động đi câu mực, mực câu và nước mắm là những sản vật quen thuộc nhất trong bữa ăn và hàng quà của vùng cửa Lý Hòa.

Giao thông

Xã nằm phía đông Quốc lộ 1; Wikipedia ghi Đức Trạch cách Quốc lộ 1 khoảng 1 km về phía đông, có đường liên xã bê tông và tuyến đường an ninh quốc phòng ven biển chạy song song. Cửa Lý Hòa là nơi tàu thuyền ra vào.

Bản đồ Xã Đông Trạch

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Đông Trạch được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Bố Trạch trước đây

• Xã Bắc Trạch 36.861
• Xã Bố Trạch 33.230
• Xã Hoàn Lão 43.554
• Xã Nam Trạch 32.594
• Xã Phong Nha 39.254
• Xã Thượng Trạch 3.615